İstinaf Dilekçesinde Sebep Yazılmazsa Ne Olur? HMK 342 ve 355 | 2026

Kısa ve net cevap: Hukuk davasında istinaf dilekçesinde başvuru sebepleri ve gerekçe yazılmamışsa dilekçe sırf bu nedenle her durumda reddedilmez. HMK m.342/3 uyarınca dilekçe, başvuranın kimliği ve imzası ile başvurulan kararı yeterince belli eden kayıtları taşıyorsa diğer bazı unsurlar eksik olsa bile başvuru reddedilmeyip HMK m.355 çerçevesinde incelenir. Ancak istinaf sebepleri belirtilmemişse bölge adliye mahkemesinin incelemesi kural olarak tarafın göstermediği yeni sebeplere yayılmaz; kamu düzenine aykırılıklar resen incelenir.

Güncel mevzuat kontrol tarihi: 23 Eylül 2026. Bu yazı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.342, m.344, m.345, m.346 ve m.355 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.

1. İstinaf dilekçesinde hangi bilgiler bulunmalıdır?
2. HMK 342/3 hangi eksiklikleri tolere eder?
3. Hiç istinaf sebebi yazılmazsa inceleme nasıl yapılır?
4. HMK 355 neden önemlidir?
5. Kamu düzenine aykırılık ne anlama gelir?
6. Süre geçtikten sonra yeni istinaf sebebi eklenebilir mi?
7. “Karar hukuka aykırıdır” demek yeterli midir?
8. Eksik dilekçe ile sebepsiz dilekçe aynı mıdır?
9. İstinaf dilekçesi reddedilebilir mi?
10. Uygulamada dilekçe nasıl kurulmalıdır?
11. Sık sorulan sorular

HMK m.342’ye Göre İstinaf Dilekçesinde Neler Bulunmalıdır?

HMK m.342, hukuk davalarında istinaf dilekçesinin içeriğini düzenler. Dilekçede başvuran ile karşı tarafın davadaki sıfatı, adı ve adresi; varsa kanuni temsilci ve vekil bilgileri; kararın hangi mahkemeden verildiği, tarih ve sayısı; kararın tebliğ tarihi; kararın özeti; başvuru sebepleri ve gerekçesi ile talep sonucu bulunmalıdır. Dilekçe başvuran veya vekili tarafından imzalanır.

Kanunun başvuru sebepleri ve gerekçesini açıkça dilekçe unsuru olarak sayması tesadüfi değildir. Çünkü istinaf, ilk derece yargılamasının otomatik ve sınırsız biçimde yeniden yapılması değildir. Bölge adliye mahkemesinin denetim sınırı HMK m.355 ile bağlantılıdır.

HMK m.342/3 Ne Anlama Gelir?

HMK m.342/3, istinaf dilekçesindeki her şekil eksikliğinin başvurunun reddine yol açmasını önleyen özel bir hükümdür. Başvuranın kimliği ve imzası ile başvurulan kararı yeterince belli eden kayıtlar mevcutsa, dilekçede ikinci fıkradaki diğer hususların bulunmaması başvurunun otomatik reddi sonucunu doğurmaz.

Bu düzenleme, kanun yoluna erişimin salt şekilcilikle ortadan kaldırılmasını engeller. Ancak “dilekçe reddedilmez” sonucu ile “istinaf mercii bütün dosyayı her yönden kendiliğinden denetler” sonucu aynı değildir. Dilekçenin incelemeye alınması, inceleme kapsamının sınırsız olduğu anlamına gelmez.

İstinaf Sebebi Hiç Yazılmamışsa Ne Olur?

İstinaf dilekçesinde somut bir sebep gösterilmemişse HMK m.355 doğrudan önem kazanır. Bu maddeye göre inceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlıdır. Bölge adliye mahkemesi yalnızca kamu düzenine aykırılık görürse bunu kendiliğinden dikkate alabilir.

Dolayısıyla hiçbir istinaf sebebi belirtilmemiş bir dilekçede, tarafın ilk derece kararına yönelik somut hata iddiası bulunmadığı için inceleme alanı çok daralır. Daire, taraf adına yeni istinaf nedenleri üretmez. İlk derece kararındaki her maddi veya hukuki değerlendirmeyi “belki hatalıdır” düşüncesiyle baştan sona taramak zorunda değildir.

Bu nedenle dilekçenin şeklen reddedilmemesi, sebep yazmamanın risksiz olduğu anlamına gelmez.

HMK m.355’teki Sınırlılık İlkesi Nedir?

HMK m.355 istinaf denetiminin sınırını iki kuralla belirler. Birincisi, incelemenin başvuru dilekçesindeki istinaf sebepleriyle sınırlı olmasıdır. İkincisi, kamu düzenine aykırılığın bölge adliye mahkemesince resen gözetilmesidir.

Örneğin bir taraf yalnızca “faiz başlangıç tarihi yanlıştır” diyerek istinaf etmişse, kural olarak BAM incelemesini bu sebep ve kamu düzeniyle sınırlı yürütür. Tarafın hiç ileri sürmediği, kamu düzenine de ilişkin olmayan bağımsız bir itirazın onun yerine kurulması beklenmez.

Bu yapı, istinaf dilekçesinin neden somut ve maddelendirilmiş hazırlanması gerektiğini açıklar.

Kamu Düzenine Aykırılık Ne Demektir?

Kamu düzeni, tarafların iradesine bırakılmayan ve mahkemenin kendiliğinden gözetmek zorunda olduğu kuralları ifade eder. Göreve ilişkin bazı meseleler, kesin hüküm, dava şartları ve yargılamanın temel düzenine ilişkin belirli ihlaller somut olayın niteliğine göre kamu düzeni kapsamında değerlendirilebilir.

Ancak her usul hatası veya her yanlış delil değerlendirmesi kamu düzeni değildir. Bir istinaf dilekçesinde sebep bulunmadığında “BAM zaten her yanlışı kamu düzeninden inceler” yaklaşımı doğru değildir. Kamu düzeni istisnası, sınırlılık kuralını ortadan kaldıracak şekilde genişletilemez.

“Karar Hukuka Aykırıdır” Yazmak İstinaf Sebebi Sayılır mı?

Bu tür genel bir ifade, başvuru iradesini gösterebilir; fakat etkili bir kanun yolu denetimi için tek başına yeterli bir gerekçelendirme değildir. İstinaf sebebinin, kararın hangi kısmının hangi nedenle hukuka aykırı olduğunu gösterecek açıklıkta kurulması gerekir.

Örneğin “tanık beyanı yanlış değerlendirildi” denilecekse hangi tanığın hangi beyanının hükmün hangi gerekçesiyle çeliştiği açıklanmalıdır. “Bilirkişi raporu hatalıdır” denilecekse rapordaki hesap, yöntem veya maddi hata somutlaştırılmalıdır. “Usul hatası vardır” denilecekse hangi HMK hükmünün hangi işlemle ihlal edildiği gösterilmelidir.

Bu yaklaşım hem HMK m.342’deki gerekçe şartına hem de HMK m.355’teki inceleme sınırına uygundur.

Eksik Dilekçe ile Sebepsiz Dilekçe Aynı Şey Değildir

İstinaf dilekçesinin bazı kimlik, adres veya karar bilgilerini eksik taşıması ile hiçbir hukuki sebep içermemesi farklı sorunlardır. HMK m.342/3 belirli şekil eksikliklerine rağmen dilekçenin incelenmesini güvence altına alırken, HMK m.355 incelemenin hangi meseleler üzerinde yapılacağını sınırlar.

Bu nedenle uygulamada önce “dilekçe geçerli bir istinaf başvurusu oluşturuyor mu?” sorusu, ardından “BAM hangi sebepleri inceleyebilir?” sorusu cevaplanmalıdır.

Süre Geçtikten Sonra Yeni İstinaf Sebebi Eklenebilir mi?

İstinaf süresi HMK m.345 uyarınca kural olarak iki haftadır ve kararın usulüne uygun tebliğiyle başlar. Kanun yolu süresi geçtikten sonra tamamen yeni istinaf sebeplerinin ileri sürülmesi, HMK m.355’teki sınırlılık nedeniyle ciddi sorun yaratır.

Başvuru süresinde yalnız “istinaf ediyorum” denilip gerekçelerin daha sonra süresiz biçimde eklenebileceği şeklinde genel bir hak yoktur. Taraf, istinaf sebeplerini mümkün olduğunca başvuru süresi içinde açıkça ortaya koymalıdır.

Bununla birlikte kamu düzenine ilişkin meseleler BAM tarafından resen incelendiği için bunların değerlendirilmesi yalnız tarafın dilekçesine bağlı değildir.

İstinaf Dilekçesi Harç veya Gider Nedeniyle Eksikse Ne Olur?

Başvuru sebebinin eksikliği ile harç ve gider eksikliği birbirinden ayrılmalıdır. Harç veya gider eksikliği HMK m.344’te özel olarak düzenlenmiştir. Kanunda öngörülen tamamlatma işlemi yapılır ve verilen kesin süre içinde eksiklik giderilmezse başvurunun yapılmamış sayılmasına ilişkin sonuç gündeme gelir.

Bu konu sitemizdeki İstinaf Harcı Eksik Yatırılırsa Ne Olur? rehberinde ayrı olarak açıklanmıştır.

İstinaf Dilekçesi Hangi Aşamada Kontrol Edilir?

Dilekçe önce kararı veren ilk derece mahkemesinde kanunda öngörülen işlemlerden geçer. Süre, harç ve tebligat süreçleri tamamlanır. Daha sonra dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir. BAM’da HMK m.352 kapsamında ön inceleme yapılır.

UYAP’ta bu aşamayı gösteren “ön inceleme için atama bekliyor” kaydı hakkında UYAP’ta İstinaf Ön İnceleme İçin Atama Bekliyor Ne Demek? yazımız ayrıntılı açıklama içerir.

İstinaf Dilekçesi Reddedilirse Ne Olur?

İstinaf dilekçesinin kanuni süreden sonra verilmesi veya kesin nitelikte bir karara karşı başvuru yapılması hâllerinde ilk derece mahkemesinin ret işlemi gündeme gelebilir. Ret kararına karşı da kanunda öngörülen usul çerçevesinde başvuru yapılabilir.

Burada ret sebebi doğru teşhis edilmelidir. “Gerekçe yazılmadı” ile “süre kaçırıldı”, “harç tamamlanmadı” veya “karar kesin” sebepleri aynı hukuki sonuçlara bağlanmaz.

İstinaf Sebepleri Nasıl Yazılmalıdır?

İyi yapılandırılmış bir istinaf dilekçesinde her sebep ayrı başlık altında ele alınmalıdır. Önce ilk derece mahkemesinin ilgili tespiti veya hüküm bölümü belirtilmeli; sonra bu sonucun hangi kanun hükmüne, dosya deliline veya usul kuralına aykırı olduğu açıklanmalıdır. Son olarak bu hatanın hüküm sonucunu nasıl etkilediği gösterilmelidir.

Bu yöntem, soyut itirazlar yerine denetlenebilir hukuki iddialar oluşturur. Dilekçenin sonunda talep sonucu da açık kurulmalıdır: kararın kaldırılması, davanın kabulü veya reddi, dosyanın gönderilmesi ya da somut olayın gerektirdiği başka sonuç net olarak istenmelidir.

İstinaf, Temyiz ve İlk Derece İtirazları Karıştırılmamalıdır

İstinaf bölge adliye mahkemesinde yürütülen kanun yoludur. Temyiz ise temyize açık BAM kararlarının Yargıtay tarafından incelenmesidir. İlk derece yargılamasındaki itiraz ve savunmaların zamanında ileri sürülmesi de ayrı bir konudur.

İstinaf dilekçesinde sebep gösterilmemesi, ilk derece aşamasında ileri sürülmeyen her hususun sonradan kendiliğinden incelenmesini sağlamaz. İstinafta yeni iddia, savunma ve delil yasağına ilişkin HMK m.357 ayrıca dikkate alınmalıdır.

Dilekçede Sadece Sonuç Talebi Varsa Ne Olur?

“Kararın kaldırılmasını talep ederim” şeklinde yalnız sonuç talebi içeren dilekçe, hangi hatanın denetlenmesinin istendiğini açıklamaz. Dilekçe başvuru iradesini gösterebilir; fakat HMK m.355 açısından somut istinaf sebebi yaratmaz.

Bu nedenle tarafın kanun yolu hakkını etkili kullanabilmesi için gerekçeyi başvuru süresi içinde kurması gerekir. Mahkemenin taraf adına gerekçe üretmesi beklenemez.

Vekil Olmadan İstinaf Dilekçesi Verilebilir mi?

Hukuk davalarında istinaf başvurusu için avukatla temsil zorunlu değildir; taraf kendisi de dilekçe verebilir. Ancak istinaf sebeplerinin doğru ayrıştırılması, kamu düzeni ile tarafça ileri sürülmesi gereken sebeplerin ayrılması, süre ve harç kontrolleri teknik niteliktedir.

Tarafın kendi dilekçesini vermesi mümkündür; bu durum HMK m.342 ve m.355 kurallarını değiştirmez.

İstinaf Sebebi Yazılırken İlk Derece Mahkemesinin Gerekçesiyle Bağ Kurulmalı mı?

Evet. İstinaf dilekçesinin etkili olabilmesi için itiraz edilen bölümün ilk derece kararındaki gerekçeyle ilişkilendirilmesi gerekir. Mahkemenin hangi vakıayı sabit kabul ettiği, hangi delile neden üstünlük tanıdığı ve hangi hukuk kuralını uyguladığı tespit edilmeden yazılan genel itirazlar HMK m.355 bakımından denetim alanını belirsiz bırakır.

Örneğin mahkeme alacağın zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle davayı reddetmişse istinaf sebebi “davam haklıdır” biçiminde değil; zamanaşımının başlangıç tarihinin neden yanlış belirlendiği, hangi kesilme veya durma olgusunun gözden kaçırıldığı ve hangi kanun hükmünün uygulanması gerektiği açıklanarak kurulmalıdır. Aynı yöntem delil değerlendirmesi, görev, yetki, hukuki dinlenilme hakkı veya bilirkişi incelemesiyle ilgili itirazlarda da kullanılmalıdır.

Birden Fazla İstinaf Sebebi Varsa Nasıl Sıralanmalıdır?

Bir kararda hem usule hem esasa ilişkin hata bulunduğu düşünülüyorsa sebepler birbirinden ayrılmalıdır. Önce yargılamayı baştan etkileyebilecek görev, dava şartı, hukuki dinlenilme hakkı veya önemli usul eksiklikleri; ardından maddi vakıa, delil ve hukuki nitelendirmeye ilişkin itirazlar açıklanabilir. Her başlık altında dosya evrakının tarihi, delilin adı ve kararın ilgili gerekçesi mümkün olduğunca gösterilmelidir.

Bu sıralama kanunda zorunlu bir şekil değildir; fakat inceleme konusu hataların birbirine karışmasını önler. Bölge adliye mahkemesi, başvuru sebeplerini dilekçeden açıkça anlayabilmelidir. Aynı cümle içinde çok sayıda soyut itirazın sıralanması, kanun yolu hakkının etkili kullanılmasını zorlaştırır.

İstinaf Talep Sonucu ile İstinaf Sebebi Arasındaki Fark Nedir?

İstinaf sebebi, ilk derece kararının neden hukuka aykırı olduğuna ilişkin açıklamadır. Talep sonucu ise bölge adliye mahkemesinden hangi kararın verilmesinin istendiğini gösterir. “Kararın kaldırılması” bir talep sonucudur; tek başına istinaf sebebi değildir. Aynı şekilde “davanın kabulüne karar verilmesi” de istenen sonucu gösterir ama ilk derece kararındaki hatayı açıklamaz.

Bu iki unsurun birlikte kurulması gerekir. Önce hata somutlaştırılır, ardından bu hatanın sonucuna uygun talep yazılır. HMK m.342’nin hem başvuru sebepleri ve gerekçesini hem de talep sonucunu ayrı ayrı saymasının nedeni budur.

Gerekçeli Karar Tebliğ Edilmeden İstinaf Sebebi Hazırlanabilir mi?

İstinaf sebeplerinin sağlıklı kurulabilmesi için gerekçeli kararın içeriğinin görülmesi esastır. Çünkü kanun yolu denetimi yalnız hüküm sonucuna değil, o sonuca ulaştıran gerekçeye de yönelir. Kararın tebliği aynı zamanda HMK m.345 bakımından genel istinaf süresini başlatır.

Taraf kararın sonucunu duruşmada öğrenmiş olsa bile, gerekçeli kararın hangi delil ve hukuk kuralına dayandığı görülmeden hazırlanacak başvuru eksik kalabilir. Bu nedenle tebliğ edilen gerekçeli kararın tamamı, hüküm fıkrası ve varsa karşı oy veya ek kararlar birlikte incelenmelidir.

İstinaf Sebepleri Dosyadaki Delillerle Nasıl Desteklenir?

İstinaf dilekçesinde yeni bir delil tartışması yaratmak yerine, ilk derece dosyasında mevcut delilin hangi nedenle yanlış veya eksik değerlendirildiği gösterilmelidir. Örneğin dosyada bulunan sözleşmenin belirli maddesi, banka dekontunun tarihi, tanık anlatımının belirli bölümü veya bilirkişi raporundaki hesap kalemi somut olarak işaret edilebilir.

Bu yaklaşım HMK m.355’teki sınırlılık kuralıyla uyumludur ve BAM’ın hangi hukuka aykırılığın denetlenmesinin istendiğini açıkça görmesini sağlar. İstinaf dilekçesi, ilk derece yargılamasının bütününü tekrar eden uzun bir dava dilekçesi değil; kararın denetlenmesi için hedefli bir kanun yolu metnidir.

Sonuç

İstinaf dilekçesinde sebep yazılmaması başvuruyu her durumda otomatik olarak geçersiz kılmaz. HMK m.342/3, belirli asgari unsurları taşıyan dilekçenin sırf diğer eksiklikler nedeniyle reddedilmesini engeller. Fakat HMK m.355 gereğince istinaf incelemesi kural olarak dilekçede belirtilen sebeplerle sınırlıdır.

Bu yüzden hiçbir istinaf sebebi yazılmayan bir başvuruda inceleme, esas olarak BAM’ın resen dikkate almak zorunda olduğu kamu düzeni meseleleriyle sınırlı kalabilir. Etkili kanun yolu başvurusu için sebeplerin somut, ayrı ve gerekçeli biçimde yazılması gerekir.

Sık Sorulan Sorular

İstinaf dilekçesinde gerekçe yazmak zorunlu mu?

HMK m.342 başvuru sebepleri ve gerekçesini dilekçe unsuru olarak sayar.

Gerekçe yoksa istinaf otomatik reddedilir mi?

Hayır. HMK m.342/3’teki asgari unsurlar varsa dilekçe her durumda reddedilmez; ancak inceleme kapsamı HMK m.355 nedeniyle daralır.

BAM bütün hataları kendiliğinden inceler mi?

Hayır. Kural olarak başvuru sebepleriyle sınırlıdır; kamu düzenine aykırılık resen incelenir.

“Karar hukuka aykırı” demek yeterli mi?

Bu ifade somut denetim sebebini açıklamaz. Hangi tespit veya uygulamanın hangi nedenle yanlış olduğu gösterilmelidir.

İstinaf süresi geçince yeni sebep eklenebilir mi?

Tamamen yeni sebeplerin süre sonrasında eklenmesi HMK m.355 bakımından sorun doğurur; istinaf sebepleri süre içinde yazılmalıdır.

Kamu düzenine aykırılık dilekçede yazmasa da incelenir mi?

Evet. HMK m.355 bunu açıkça resen inceleme alanında bırakır.

Harç eksikliği de aynı şekilde mi değerlendirilir?

Hayır. Harç ve gider eksikliği HMK m.344’te özel olarak düzenlenmiştir.

İstinaf dilekçesini taraf kendisi verebilir mi?

Evet. Avukatla temsil zorunlu değildir; ancak kanuni içerik ve süre kuralları aynen uygulanır.

Başvuru sebebi yazmamak temyizde düzeltilebilir mi?

İstinaf aşamasındaki inceleme sınırı temyizde geriye dönük olarak sınırsız şekilde genişletilemez. Her kanun yolunun kendi süre ve inceleme kuralları vardır.

İstinaf başvurusunun genel şartlarını nereden okuyabilirim?

İstinaf Nedir? Süresi, Başvuru Şartları ve Ne Kadar Sürer? rehberimiz genel çerçeveyi açıklar.

Resmî Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
• UYAP Vatandaş Portal
• T.C. Adalet Bakanlığı

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →

İstinaf Dilekçesinde Sebep Yazılmazsa Ne Olur? HMK 342 ve 355 Hakkında Sık Sorulan Sorular