İşe İadede Arabuluculuk Formu Hatası Davayı Düşürür mü? AYM 2022/82055 | 2026
Kısa ve net cevap: Anayasa Mahkemesi, 3 Mart 2026 tarihli ve 2022/82055 başvuru numaralı Ulaş Özel kararında, işe iade talebinin arabuluculuk sürecine hiç taşınmadığı gerekçesiyle davanın dava şartı yokluğundan reddedilmesini mahkemeye erişim hakkının ihlali saydı. Somut olayda arabuluculuk son tutanağında işe iade ve buna bağlı mali sonuçların görüşüldüğü anlaşılmasına rağmen Bölge Adliye Mahkemesi, arabuluculuk başvuru formunda işe iade seçeneğinin açık biçimde işaretlenmemesini esas alarak davayı usulden reddetmişti. AYM, bu yaklaşımı aşırı şekilci buldu ve Anayasa m.36 kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Karar 21 Eylül 2026 tarihli ve 33377 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.
2022/82055 Sayılı AYM Kararı Neden Önemli?
İş uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 uyarınca çok sayıda işçi-işveren uyuşmazlığında mahkemeye başvurmadan önce tamamlanması gereken zorunlu süreçtir. İşe iade davaları da bu kapsamın merkezindedir. Bu nedenle arabuluculuk başvurusu ile son tutanağın içeriği, sonradan açılacak davanın dava şartını doğrudan etkileyebilir.
AYM’nin 2022/82055 sayılı kararı, zorunlu arabuluculuğun şekil şartlarının mahkemeye erişimi tamamen ortadan kaldıracak biçimde yorumlanamayacağını gösterir. Kararın özelliği, başvurucunun hiç arabulucuya gitmemiş olması değil; arabuluculuk süreci gerçekleşmiş, son tutanakta işe iade uyuşmazlığı görünür hâle gelmiş olmasına rağmen başvuru formundaki şekli eksikliğin dava şartı yokluğu olarak değerlendirilmesidir.
Somut Olayda Ne Oldu?
Başvurucu özel güvenlik görevlisi olarak çalışırken iş sözleşmesi feshedildi. İşe iade talebiyle İzmir 11. İş Mahkemesinde dava açtı. İlk derece mahkemesi feshin geçersiz olduğuna, başvurucunun işe iadesine ve işe başlatılmaması hâlinde işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücretine ilişkin sonuçların uygulanmasına karar verdi.
Davalılar istinafa başvurdu. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi ise ilk derece kararını kaldırarak davayı dava şartı yokluğundan usulden reddetti. Gerekçe, işe iade talebinin arabuluculuk başvurusunda usulüne uygun biçimde ileri sürülmediği değerlendirmesiydi.
Başvurucu bunun üzerine bireysel başvuruda bulundu. AYM, arabuluculuk son tutanağının içeriği ve sürecin gerçek amacı birlikte değerlendirildiğinde uyuşmazlığın işe iade meselesini kapsadığını, buna rağmen salt şekli eksikliğe dayanılarak davanın kapatılmasının aşırı şekilcilik oluşturduğunu değerlendirdi.
Başvuru Formu ile Son Tutanak Arasındaki Çelişki
Kararın merkezindeki mesele, arabuluculuk başvuru belgesindeki işaretleme ile arabuluculuk sonunda düzenlenen tutanağın gösterdiği gerçek uyuşmazlık kapsamının aynı olmamasıdır. Bölge Adliye Mahkemesi şekli başvuru kaydını esas alırken AYM sürecin fiilî içeriğine de bakılması gerektiğini vurguladı.
Arabuluculuk son tutanağında işe iade talebi ve buna bağlı mali sonuçların görüşüldüğünün anlaşılması, uyuşmazlığın taraflarca arabuluculuk masasına gerçekten taşındığını gösteren güçlü delildir. Bu durumda sadece başvuru formunda bir kutunun işaretlenmemesi veya talep başlığının teknik olarak eksik girilmiş olması, arabuluculuk sürecinin hiç yaşanmadığı sonucuna otomatik biçimde götürmemelidir.
AYM’nin yaklaşımı maddi gerçeği tamamen dışlayan usul yorumuna karşıdır. Dava şartının amacı tarafları mahkeme öncesinde uzlaşma imkânıyla buluşturmaktır; bu amaç fiilen gerçekleşmişse şekli eksikliğin hak arama yolunu tümden kapatmasının ölçülü olup olmadığı ayrıca sorgulanmalıdır.
7036 Sayılı Kanun m.3 Ne Diyor?
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, kanuna veya bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı, tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı olarak düzenler. Dava şartı mahkemenin esas incelemesine geçebilmesi için varlığı gereken usul koşuludur.
İşe iade bakımından arabuluculuk sadece formalite değildir. Tarafların iş ilişkisinin devamı, işe başlatma, boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı gibi sonuçları müzakere edebilmesi amaçlanır. Sürecin gerçekten işletildiği bir olayda küçük şekli eksiklikleri hak arama özgürlüğünü tümden ortadan kaldıracak sonuçlara bağlamak ölçülülük sorunu yaratabilir.
Arabuluculuk Başvuru Formunda İşe İade Yazmaması Davayı Bitirir mi?
AYM’nin bu kararı, her durumda başvuru formundaki eksikliğin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Esas olan, somut uyuşmazlığın gerçekten arabuluculuk sürecine konu edilip edilmediğidir. Eğer taraflar işe iade talebini hiç görüşmemiş, son tutanakta bu husus yer almamış ve süreç başka bir alacağa ilişkin yürütülmüşse durum farklı olabilir.
Ancak 2022/82055 sayılı dosyada son tutanakta işe iade meselesinin ve buna bağlı sonuçların yer aldığı anlaşıldı. AYM başvuru formundaki şekli eksikliğin bu maddi gerçeğin önüne geçirilmesini ölçüsüz buldu.
Mahkemeye Erişim Hakkı ve Ölçülülük
Anayasa m.36’da herkesin yargı mercileri önünde iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu düzenlenir. Mahkemeye erişim hakkı bu güvencenin temel unsurlarındandır. Hak mutlak değildir; dava şartı ve süre gibi usul kuralları konabilir. Ancak yorum kişiye ölçüsüz külfet yüklememelidir.
Arabuluculuğun amacı mahkemelerin yükünü azaltmak ve taraflara uzlaşma imkânı sağlamaktır. Somut olayda tarafların işe iade uyuşmazlığını gerçekten görüşmüş olmalarına rağmen sadece formdaki eksiklik nedeniyle davanın esasına hiç girilmemesi başvurucu bakımından ağır sonuç doğurdu. AYM bu sonuç ile şekli düzenin korunması amacı arasında makul denge görmedi.
AYM Neden Aşırı Şekilcilik Gördü?
Aşırı şekilcilik, usul kurallarının hak arama amacından koparılarak kişinin davasının esasının hiç incelenmemesine yol açacak ölçüde katı yorumlanmasıdır. Somut olayda arabuluculuk sürecinin gerçekleştiği ve işe iade meselesinin son tutanakta yer aldığı göz önüne alındığında, başvuru formundaki ifade eksikliğini tüm davayı sona erdiren dava şartı eksikliği olarak görmek başvurucu üzerinde ağır külfet oluşturdu.
Karar Dava Şartını Kaldırdı mı?
Hayır. AYM zorunlu arabuluculuğu iptal etmedi. 7036 m.3 yürürlüktedir. Kararın sonucu hiç arabuluculuğa başvurmadan işe iade davası açılabileceği değildir. Karar yalnız fiilen gerçekleşmiş ve son tutanakta işe iade uyuşmazlığının bulunduğu bir süreçte şekli eksiklik nedeniyle ret verilmesini ölçüsüz buldu.
İşe İade Talebinde Süreler
4857 sayılı İş Kanunu m.20 uyarınca fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurulması gerekir. Arabuluculuk sonunda anlaşmaya varılamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. AYM kararı bu süreleri kaldırmaz.
Son Tutanakta Hangi İfadeler Bulunmalı?
En güvenli yöntem “işe iade”, “feshin geçersizliği”, “boşta geçen süre ücreti” ve “işe başlatmama tazminatı” gibi başlıkların açıkça yazılmasıdır. “İşçilik alacakları” gibi çok genel bir ifade sonradan kapsam tartışmasına yol açabilir. Taraf vekilleri tutanağın gerçek görüşme konularını doğru yansıttığını imzadan önce kontrol etmelidir.
İşveren ve İşçi Açısından Etki
İşveren sırf başvuru formundaki teknik eksikliğe dayanarak davanın kesin olarak reddedileceğini varsaymamalıdır. Son tutanak işe iade talebinin gerçekten müzakere edildiğini gösteriyorsa AYM’nin ölçülülük yaklaşımı dikkate alınabilir. Buna karşılık talep hiç gündeme gelmemişse dava şartı itirazı önemini korur.
İşçi bakımından karar teknik form hatasının fiilen yürütülmüş süreci tamamen hükümsüz hâle getirmesine karşı anayasal güvence sağlar. Ancak başvuru formu yine de eksiksiz doldurulmalı ve son tutanak kontrol edilmelidir.
Asıl İşveren–Alt İşveren İlişkisinde
Somut olayın özel güvenlik hizmeti ve asıl işveren-alt işveren ilişkisi içermesi uygulama açısından önemlidir. İşe iade uyuşmazlıklarında doğru tarafların arabuluculuğa dahil edilmesi sonradan taraf teşkili ve sorumluluk tartışmasını azaltır. Karar, yanlış tarafla arabuluculuğun her durumda giderilmiş sayıldığı anlamına gelmez.
Karar Eski Dosyaları Otomatik Açıyor mu?
Hayır. Bireysel başvuru kararı bütün eski işe iade dosyalarını kendiliğinden yeniden açmaz. İhlal kararı öncelikle ilgili dosya bakımından sonuç doğurur. Benzer dosyalarda güçlü anayasal yorum kaynağıdır; kesinleşme ve başvuru yolları ayrıca değerlendirilir.
AYM İhlali Nasıl Giderdi?
AYM ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasına karar verdi. Yeniden yargılama davanın mutlaka işçi lehine sonuçlanacağı anlamına gelmez. İhlal usulden ret nedeniyle mahkemeye erişimin engellenmesine ilişkindir; mahkeme esas uyuşmazlığı yeniden değerlendirebilir.
Benzer Dosyada Hangi Belgeler Sunulmalı?
Arabuluculuk başvuru belgesi, atama kaydı, toplantı davetleri, son tutanak ve uyuşmazlık konusunu gösteren yazışmalar birlikte sunulmalıdır. Amaç işe iade talebinin gerçekte müzakere edilip edilmediğini ortaya koymaktır. Mahkemenin sadece tek form alanına değil sürecin bütününe bakması istenmelidir.
Uygulama Kontrol Listesi
- Fesih tebliğ tarihini kesin belirleyin.
- Bir aylık arabuluculuk süresini kaçırmayın.
- Başvuru formunda işe iade talebini açık yazın.
- Bağlı mali sonuçları görüşme kapsamına alın.
- Son tutanağı imzadan önce kontrol edin.
- İki haftalık dava süresini ayrı takip edin.
- Şekli hata varsa fiilî süreci gösteren tüm belgeleri saklayın.
Kararın Genellenemeyeceği Noktalar
Hiç arabuluculuk başvurusu yapılmaması, yanlış tarafla süreç yürütülmesi, işe iade talebinin fiilen hiç görüşülmemesi veya kanuni sürelerin geçirilmesi farklı sorunlardır. AYM’nin ölçüsüz bulduğu husus mevcut ve fiilen yürütülmüş sürecin şekli kayıt hatası üzerinden yok sayılmasıdır.
Resmî Kaynaklar
- Anayasa Mahkemesi – 2022/82055
- Resmî Gazete – 21 Eylül 2026
- 7036 sayılı Kanun m.3
- 4857 sayılı Kanun m.20
Sık Sorulan Sorular
İşe iade davasından önce arabuluculuk zorunlu mu?
Evet.
Formda işe iade yazmıyorsa dava kesin reddedilir mi?
Hayır; fiilî süreç ve son tutanak birlikte değerlendirilir.
AYM arabuluculuğu kaldırdı mı?
Hayır.
Başvuru süresi kaç gün?
Fesih tebliğinden itibaren bir aydır.
Son tutanaktan sonra dava süresi?
İki haftadır.
Karar eski davaları açar mı?
Hayır.
Yeniden yargılama kesin kazanmak mı?
Hayır.
İşveren itiraz edebilir mi?
Evet.
Son tutanak neden önemli?
Gerçek uyuşmazlık kapsamını gösterir.
Form hatası nasıl önlenir?
Talep açık yazılıp son tutanak kontrol edilmelidir.
Başvuru Formu Eksikliği ile Dava Şartının Hiç Yerine Getirilmemesi Aynı Değildir
AYM kararının uygulamadaki en önemli sonucu bu ayrımdır. Dava şartının hiç yerine getirilmemesi hâlinde taraflar arabuluculuk masasında uyuşmazlığı hiç görüşmemiştir. Buna karşılık başvuru formunda teknik veya şekli bir eksiklik bulunmasına rağmen taraflar gerçekten işe iade uyuşmazlığını müzakere etmiş ve son tutanağa bu hususu yazmış olabilir. İkinci durumda uyuşmazlığın mahkeme öncesi çözüm denemesi fiilen gerçekleşmiştir.
Bu nedenle mahkeme, sadece elektronik sistemde seçilen kategoriye veya başvuru formundaki tek bir ibareye bakarak dava şartı yokluğu sonucu çıkarmadan önce son tutanağı ve diğer arabuluculuk belgelerini incelemelidir. AYM’nin ölçülülük yaklaşımı, usul kuralının amacını gerçekleştirmiş bir süreci sırf biçimsel sebeple yok saymama yönündedir.
Dava Şartı İtirazında Mahkeme Hangi Soruları Sormalı?
İlk soru, arabuluculuğa kanuni süre içinde başvurulup başvurulmadığıdır. İkinci soru, doğru işveren veya işverenlerin sürece dahil edilip edilmediğidir. Üçüncü soru, işe iade talebinin fiilen tarafların önüne gelip gelmediğidir. Dördüncü soru ise anlaşmama son tutanağının bu uyuşmazlığı yeterince açık gösterip göstermediğidir.
Bu dört aşama olumluysa, yalnız başvuru ekranındaki kategori veya form alanındaki teknik eksiklik nedeniyle davanın esasının incelenmemesi mahkemeye erişim hakkı bakımından sorun yaratabilir. Buna karşılık işe iade talebi görüşülmemiş, taraflardan biri sürece hiç çağrılmamış veya kanuni süre geçirilmişse 2022/82055 kararı aynı sonucu otomatik olarak doğurmaz.
Arabulucunun Sorumluluğu ve Tutanak Düzeni
Arabulucu, uyuşmazlık konusunu taraflardan aldığı bilgiler doğrultusunda doğru biçimde belirlemeli ve son tutanağa açıkça aktarmalıdır. İşe iade uyuşmazlığında sadece “işçilik alacakları” yazmak yerine işe iade talebinin ayrıca belirtilmesi, sonraki dava şartı tartışmasını önler. Arabulucu tarafların taleplerini değiştiremez; ancak görüşülen konuların tutanağa doğru yansımasını sağlamalıdır.
Vekille yürütülen süreçte avukatın da son tutanağı imzalamadan önce kapsamı kontrol etmesi gerekir. Sistemsel bir hata fark edilirse mümkün olduğu ölçüde tutanakta açıklanmalı ve ilgili belgeler saklanmalıdır. Sonradan mahkeme önünde AYM kararına dayanılması gerekirse fiilen neyin görüşüldüğünü ispatlayan bu kayıtlar belirleyici olabilir.
İşe İade ile İşçilik Alacakları Aynı Arabuluculukta Görüşülebilir mi?
Tarafların aynı iş ilişkisinden doğan birden fazla uyuşmazlığı arabuluculukta birlikte ele alması mümkündür. İşe iade talebi yanında kıdem, ihbar, ücret, fazla çalışma veya diğer alacak başlıkları da gündeme gelebilir. Ancak her talebin dava süreleri ve hukuki sonuçları farklı olabilir. İşe iade için 4857 m.20’deki özel bir aylık başvuru ve iki haftalık dava süresi ayrıca gözetilmelidir.
Bu nedenle geniş kapsamlı bir arabuluculuk başvurusu yapılırken “işe iade” talebinin genel işçilik alacakları ifadesi içinde kaybolmaması gerekir. Son tutanakta hangi başlıkta anlaşma sağlanamadığı açıkça yazılmalıdır.
İş Mahkemesi AYM Kararını Nasıl Uygular?
Benzer olayda iş mahkemesi veya bölge adliye mahkemesi, Anayasa m.36 ve AYM’nin aşırı şekilcilik yasağına ilişkin gerekçesini dikkate alır. Bu, her dava şartı itirazının reddedilmesi anlamına gelmez. Mahkeme somut arabuluculuk dosyasını inceler ve şekli eksikliğin gerçekte uyuşmazlığın arabuluculuğa hiç taşınmadığını mı, yoksa sadece kayıt hatasını mı gösterdiğini belirler.
Kararın emsal değeri, mahkemelerin usul kuralını amaçsal ve ölçülü yorumlamasını sağlamasıdır. Davanın esasına girilmesini engelleyen yaptırım, ancak gerçek dava şartı eksikliğinin bulunduğu durumda uygulanmalıdır. Fiilen tamamlanan bir süreci yok sayan yorum ise anayasal denetime tabi olur.
Bireysel Başvuruda Süre ve İhlal İddiası
Bir kişi benzer şekilde kesin bir mahkeme kararıyla karşılaşırsa olağan kanun yollarını tüketmeden doğrudan AYM’ye gidemez. Bireysel başvuru ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Kesin kararın öğrenilmesi ve diğer kabul edilebilirlik şartları bakımından bireysel başvuru süresi ayrıca takip edilmelidir.
Başvuruda sadece “mahkeme hatalı karar verdi” demek yeterli değildir. Şekli yorumun mahkemeye erişim hakkına nasıl müdahale ettiği, arabuluculuk sürecinin fiilen tamamlandığına ilişkin belgeler ve kişinin neden ölçüsüz bir külfete maruz kaldığı açıklanmalıdır.
Kararın SEO ve Uygulama Açısından Net Sonucu
2022/82055 kararı için en doğru pratik cümle şudur: İşe iade talebi gerçekten arabuluculukta görüşülmüş ve son tutanak bunu gösteriyorsa, başvuru formundaki şekli veya teknik eksiklik tek başına davanın esasının hiç incelenmemesine otomatik gerekçe yapılmamalıdır. Buna karşılık hiç arabuluculuk yapılmaması, sürenin kaçırılması veya uyuşmazlığın gerçekte görüşülmemesi hâllerinde dava şartı sorunu devam eder.
Bu ayrım hem işçi hem işveren vekilleri için önemlidir. Karar, şekil kurallarını kaldırmıyor; şekli kuralların amacından koparılıp hak arama özgürlüğünü ölçüsüz biçimde sınırlamasını önlüyor.
Sonuç: Emsal Karar Nasıl Kullanılmalı?
AYM 2022/82055 kararı, arabuluculuk dava şartını ortadan kaldıran değil, dava şartının amacından kopuk ve aşırı şekilci yorumlanmasını sınırlayan bir karardır. Benzer dosyada öncelikle arabuluculuğun gerçekten yapıldığı, işe iade talebinin müzakere edildiği ve son tutanağın bunu gösterdiği somut belgelerle ortaya konulmalıdır. Ardından formdaki teknik eksikliğin mahkemeye erişimi tamamen kapatmasının ölçüsüz olduğu açıklanmalıdır. Kanuni başvuru ve dava süreleri ise aynen korunmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.