Taşımacı Yolcu ve Yükten Hangi Durumlarda Sorumlu? 4925 m.6 | 2026

Kısa ve net cevap: 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 6. maddesine göre taşımacı; yolcu ve eşya taşımalarını kanuna ve taşıma sözleşmesine uygun yapmak, yolcu taşımalarında bilet veya taşıma sözleşmesi düzenlemek, eşya taşımalarında taşıma senedi kullanmak ve yolcu ile eşyanın güvenlik içinde taşınmasını sağlamakla sorumludur. Taşımacı ayrıca acentesinin bu Kanun kapsamındaki faaliyet ve işlemlerinden müteselsilen sorumludur ve çevre ile insan sağlığını koruyan mevzuata uymak zorundadır.

4925 Sayılı Kanun m.6 Neyi Düzenler?

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu m.6, karayolu yolcu ve eşya taşımacılığında taşımacının temel sorumluluklarını belirleyen ana hükümlerden biridir. Madde yalnız “kaza olursa kim öder?” sorusunu cevaplamaz; taşımanın hangi belgeyle yapılacağı, acente işlemlerinin kime bağlanacağı, güvenlik yükümlülüğünün kimin üzerinde olduğu ve çevre-insan sağlığı kurallarına uyma zorunluluğu gibi farklı başlıkları birlikte düzenler.

Kanunun amacı, karayolu taşıma faaliyetini yalnız özel hukuk sözleşmesi olarak değil, kamu güvenliği ve taşıma düzeni bakımından da disipline etmektir. Bu nedenle taşımacı ile müşteri arasındaki sözleşme serbestisi, 4925 sayılı Kanunun emredici kurallarını ortadan kaldıramaz.

Güncel metin Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Yetki belgesi ve sektörel uygulamalar bakımından Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı resmi kaynaktır.

Yolcu Taşımalarında Bilet veya Taşıma Sözleşmesi Zorunlu mu?

Evet. 4925 m.6 açıkça yolcu taşımalarının biletsiz veya taşıma sözleşmesiz yapılamayacağını düzenler.

Bu hüküm, yolcunun taşıma ilişkisini ispatlaması bakımından da önemlidir. Bilet yalnız ücretin ödendiğini gösteren basit bir fiş değildir; taşıma ilişkisinin kalkış, varış, tarih, sefer ve işletmeci gibi unsurlarını somutlaştıran temel belgedir.

Elektronik bilet, mobil uygulama kaydı veya dijital rezervasyon sistemi kullanılması hâlinde de taşımacının kayıtlarının doğrulanabilir ve yolcuyla ilişkilendirilebilir olması gerekir. Kağıt bilet kullanılmaması, taşıma sözleşmesinin belgesiz bırakılabileceği anlamına gelmez.

Yolcu taşımasında uyuşmazlık çıktığında aşağıdaki kayıtlar birlikte incelenir:

• Bilet veya elektronik bilet,
• Rezervasyon ve ödeme kaydı,
• Sefer numarası, tarih ve güzergâh,
• Taşıtı işleten yetki belgesi sahibi,
• Bilet satışını yapan acente veya platform,
• Bagaj fişi ve teslim kaydı,
• Varsa gecikme, iptal veya kaza tutanakları.

Otobüs taşımalarında bagaj hakkına ilişkin ayrı kurallar için 30 kg bagaj hakkı rehberi incelenebilir.

Eşya Taşımalarında Taşıma Senedi Zorunlu mu?

Evet. 4925 m.6, eşya taşımalarının taşıma senetsiz yapılamayacağını açıkça düzenler. Taşıma senedi; gönderici, taşıyıcı, teslim yeri, eşyanın cinsi ve miktarı, teslim zamanı ve taşıma şartları bakımından temel ispat aracıdır.

Taşıma senedi bulunmaması, taşımanın fiilen hiç yapılmadığı anlamına gelmez; ancak kanuna aykırı taşıma ve ispat sorunları doğurabilir. Özel hukuk uyuşmazlığında sevk irsaliyesi, fatura, teslim tutanağı, GPS kaydı, depo giriş-çıkış belgesi, e-posta ve ticari defter kayıtları da önem taşıyabilir.

Türk Ticaret Kanunu bakımından taşıma senedinin hukuki işlevleri ayrıca düzenlenmiştir. Karayolu eşya taşıma sözleşmesinin genel yapısı için TTK m.850 taşıma sözleşmesi rehberi incelenebilir.

Uluslararası taşıma CMR Sözleşmesi kapsamına giriyorsa CMR taşıma senedi ve Konvansiyon hükümleri de ayrıca uygulanır. 4925 sayılı Kanun, CMR’den doğan özel hukuk sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Taşımacının Acentesinin İşlemlerinden Kim Sorumludur?

4925 m.6’ya göre taşımacı, acentesinin acentelik sıfatıyla yaptığı bu Kanun kapsamındaki faaliyet ve işlemlerden müteselsilen sorumludur.

Bu kural, yolcunun veya gönderenin yalnız “bileti acente sattı, taşıyıcı sorumlu değil” cevabıyla karşılaşmasını önler. Acente, taşımacı adına veya taşımacıyla bağlantılı olarak Kanun kapsamındaki işlemi gerçekleştirmişse taşımacının sorumluluğu da gündeme gelir.

Müteselsil sorumluluk, hak sahibinin alacağın hukuki niteliğine göre sorumlu kişilerden birine veya birden fazlasına yönelmesine imkân verir. Ancak acentenin işleminin gerçekten “acentelik sıfatıyla” yapılmış olması gerekir. Acente çalışanının tamamen kişisel ve yetki dışı fiilleri somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir.

4925 m.9 da acente ve taşıma işleri komisyoncularının kendi sıfatlarıyla yaptıkları faaliyet ve işlemlerden taşımacı ile müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu düzenler. Bu nedenle m.6 ve m.9 birlikte okunmalıdır.

Yolcu ve Eşyanın Güvenli Taşınmasından Kim Sorumludur?

Kanun, yolcu ve eşyanın güvenlik içinde taşınmasından taşımacıyı sorumlu tutar. Bu sorumluluk yalnız sürücünün trafik kurallarına uymasıyla sınırlı değildir.

Taşımacının güvenlik sistemi aşağıdaki alanları kapsar:

• Uygun ve teknik şartları sağlayan taşıt kullanımı,
• Yetkin ve gerekli belgelere sahip sürücü çalıştırılması,
• Güzergâha uygun sürücü sayısı ve dinlenme düzeni,
• Taşıtın bakım ve teknik kontrollerinin yapılması,
• Yolcu ve eşyanın taşıta güvenli şekilde alınması ve indirilmesi,
• Yükün uygun istiflenmesi ve sabitlenmesi,
• Tehlikeli yükte özel izin ve güvenlik kurallarına uyulması,
• Gerekli taşıt kartı ve sigorta belgelerinin bulunması.

Bu konuların önemli bölümü 4925 m.7 ve Karayolu Taşıma Yönetmeliğinde ayrıntılı düzenlenir. Yetki belgesiz faaliyet bakımından karayolu taşıma yetki belgesi zorunluluğu rehberi ayrıca kullanılabilir.

Yolcu ve Gönderenin de Güvenlik Yükümlülüğü Var mı?

Evet. 4925 m.6 yalnız taşımacıya yükümlülük getirmez. Yolcu ve gönderenlerin de taşımacının güvenlik yönünden aldığı tedbirlere uyması gerekir.

Yolcunun emniyet kemeri kullanması gereken durumda kemer takmaması, yasaklanan tehlikeli maddeyi bagaja koyması veya sürücünün güvenlik talimatlarına aykırı davranması; gönderenin eşyanın niteliğini gizlemesi veya tehlikeli yükü yanlış bildirmesi somut olayda sorumluluk değerlendirmesini etkileyebilir.

Bununla birlikte yolcu veya gönderenin yükümlülüğe aykırılığı, taşımacının kendi kusurunu otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Zararın meydana gelmesinde hangi davranışın ne ölçüde etkili olduğu ayrı değerlendirilmelidir.

Taşımacı Çevre ve İnsan Sağlığı Kurallarına Uymak Zorunda mı?

Evet. 4925 m.6 taşımacının çevre kirliliğini önleme, çevreyi ve insan sağlığını koruma amacıyla yürürlüğe konulan mevzuata uymasını açıkça zorunlu kılar.

Bu hüküm özellikle tehlikeli madde, atık, kimyasal ürün, yakıt ve çevresel risk oluşturan yüklerde önemlidir. Taşıyıcının yalnız taşıma sözleşmesine uygun hareket etmesi yeterli değildir; çevre ve tehlikeli madde mevzuatındaki özel izin, ambalaj, işaretleme ve güvenlik şartları da uygulanır.

Çevre yükümlülüğü taşımanın kamu düzeni boyutudur. Taraflar sözleşmeyle “çevresel sorumluluk gönderene aittir” şeklinde hüküm koysa dahi, taşımacının kanundan doğan idari yükümlülükleri ortadan kalkmaz.

Taşımacının Sorumluluğu Kusura mı Bağlıdır?

4925 m.6, temel kamu hukuku ve taşıma güvenliği sorumluluğunu düzenler. Bir tazminat davasında kusur, sorumluluk sınırları ve tazminat miktarı belirlenirken uygulanacak özel hukuk rejimi ayrıca incelenir.

Yurt içi ticari eşya taşımalarında TTK hükümleri, uluslararası karayolu eşya taşımalarında CMR Konvansiyonu, tüketici niteliğindeki yolcu taşımasında ise 6502 sayılı Kanun da somut olaya göre gündeme gelebilir.

Bu nedenle “4925 m.6’da güvenlik sorumluluğu var, bütün zarar sınırsız ödenir” şeklindeki sonuç doğru değildir. Hangi zararın hangi hukuki rejime göre talep edildiği belirlenmelidir.

4925 Sayılı Kanun, TTK ve CMR Birlikte Uygulanır mı?

Evet, somut olayın niteliğine göre farklı mevzuat katmanları birlikte uygulanabilir.

Özellikle Mersin Limanı çıkışlı uluslararası taşımada CMR, gümrük, taşıma belgesi ve 4925/Karayolu Taşıma Yönetmeliği birlikte değerlendirilmelidir.

Taşıma Sırasında Kaza Olursa Hangi Belgeler Toplanmalıdır?

Kaza veya zarar anında delil kaybını önlemek için şu belgeler saklanmalıdır:

• Yolcu bileti veya taşıma senedi,
• Fatura ve ödeme kaydı,
• Sevk irsaliyesi ve teslim belgesi,
• Kaza tespit tutanağı,
• Polis/jandarma tutanağı,
• Fotoğraf ve video kayıtları,
• Araç ve sürücü bilgileri,
• Yetki belgesi ve taşıt kartı,
• Sigorta poliçeleri,
• Hasar ekspertiz raporu,
• Yükün teslim alındığı andaki durumunu gösteren belge,
• GPS/takograf ve sefer kayıtları.

Deliller yalnız tazminat için değil, 4925 sayılı Kanuna aykırı idari faaliyetin tespiti açısından da önem taşır.

Eşya Hasarında Taşıma Senedinde Ne Kontrol Edilir?

Taşıma senedinde en azından gönderen, gönderilen, taşıyıcı, eşyanın cinsi ve miktarı, teslim yeri ve taşıma koşullarının doğru gösterilip gösterilmediği kontrol edilmelidir.

Gönderenin yanlış veya eksik bilgi vermesi 4925 m.8 bakımından sorumluluk doğurabilir. Bu nedenle m.6’daki taşıyıcı sorumluluğu değerlendirilirken m.8’deki gönderen yükümlülüğü de gözden kaçırılmamalıdır.

Hasarlı teslim hâlinde teslim anındaki çekince, tutanak ve fotoğraf kayıtları da özellikle önemlidir. CMR kapsamındaki taşımalarda Konvansiyonun ihbar ve sorumluluk hükümleri ayrıca uygulanır.

Acente Üzerinden Alınan Bilette Sorun Çıkarsa Kime Başvurulur?

Bilet taşımacının yetkili acentesi üzerinden alınmış ve uyuşmazlık acentelik sıfatıyla yapılan işlemden doğmuşsa, 4925 m.6 gereği taşımacının müteselsil sorumluluğu gündeme gelir. Ayrıca m.9 acentenin de taşımacıyla müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu düzenler.

Bu nedenle yolcunun yalnız acenteye veya yalnız taşıyıcıya yönelmek zorunda olduğu kabul edilmez; somut talebin hukuki niteliğine göre sorumlu kişiler birlikte değerlendirilebilir.

Taşımacı “Alt Taşıyıcı Kullandım, Sorumlu Değilim” Diyebilir mi?

Alt taşıyıcı ilişkisi özel hukuk sorumluluğu bakımından TTK ve varsa CMR kapsamında ayrıca değerlendirilir. Ancak asıl taşıma işletmecisinin 4925 sayılı Kanundan doğan yetki, belge ve güvenlik yükümlülükleri alt taşıma sözleşmesiyle tamamen ortadan kaldırılamaz.

Fiili taşıyıcı ile sözleşmesel taşıyıcının kim olduğu, taşıma senedi ve faturadan belirlenmelidir. Özellikle lojistik zincirinde birden fazla şirketin bulunması hâlinde her şirketin hukuki rolü ayrı yazılmalıdır.

Hukuki Dayanak Özeti

Sık Sorulan Sorular

1. Otobüs yolcusu biletsiz taşınabilir mi?

Hayır. 4925 m.6 yolcu taşımalarının biletsiz veya taşıma sözleşmesiz yapılamayacağını düzenler.

2. Eşya taşıma senedi olmadan taşınabilir mi?

Hayır. Kanun, eşya taşımalarının taşıma senetsiz yapılamayacağını açıkça belirtir.

3. Acentenin hatasından taşıyıcı sorumlu mu?

Acentenin acentelik sıfatıyla bu Kanun kapsamında yaptığı faaliyet ve işlemlerden taşımacı müteselsilen sorumludur.

4. Yolcunun da güvenlik yükümlülüğü var mı?

Evet. Yolcu, taşımacının güvenlik amacıyla aldığı tedbirlere uymak zorundadır.

5. Gönderen yanlış yük bilgisi verirse ne olur?

4925 m.8 uyarınca yanlış veya eksik bildirimden doğan sorumluluk gönderene aittir.

6. Taşıma senedi tazminat davasında delil midir?

Evet. Taşıma ilişkisi, eşyanın niteliği, teslim yeri ve taraflar bakımından temel delillerden biridir.

7. Uluslararası taşımada yalnız 4925 mi uygulanır?

Hayır. Şartları varsa CMR Konvansiyonu ve TTK hükümleri de uygulanır.

8. Taşımacı çevre kurallarından da sorumlu mu?

Evet. 4925 m.6 çevre kirliliğini önleme ve insan sağlığını koruma mevzuatına uyma zorunluluğu getirir.

9. Alt taşıyıcı kullanılması asıl taşıyıcının bütün sorumluluğunu kaldırır mı?

Hayır. Tarafların rolleri TTK/CMR ve 4925 kapsamında ayrı ayrı değerlendirilir.

10. Kaza hâlinde ilk hangi belge saklanmalı?

Bilet veya taşıma senedi, kaza tutanağı, taşıt/sürücü bilgileri ve hasarı gösteren fotoğraflar birlikte saklanmalıdır.

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu
• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
• Resmî Gazete

Mersin ve Türkiye Uygulaması

Mersin, liman bağlantısı ve yoğun karayolu lojistiği nedeniyle eşya taşımacılığı uyuşmazlıklarının sık görüldüğü illerden biridir. Mersin Limanı çıkışlı veya Mersin varışlı uluslararası taşımalarda 4925 sayılı Kanun yanında TTK, CMR, gümrük ve sözleşme hükümleri birlikte incelenmelidir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki taşıma, lojistik, kargo ve ticari sözleşme uyuşmazlıkları ilgili mahkeme ve kurumların görev/yetki kuralları korunarak Mersin’den koordine edilebilir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →