Ödünç Para Yerine Verilen Malın Değerine İtiraz Dilekçesi

Ödünç para yerine verilen malın değerine itiraz dilekçesi, para ödüncü kararlaştırılmasına rağmen ödünç alana ticari mal teslim edilen ilişkide anapara hesabını düzeltmek için hazırlanır. Başvuran ödünç alan, muhatap ödünç verendir. Talebin konusu, teslim edilmiş ticari malın TBK m.391’deki zaman ve yer ölçütüne göre değerlendirilmesidir. Dosyada kararlaştırılan para, gerçek teslim ve alacaklının kullandığı borç tutarı ayrı belgelerle açıklanır.

Bu örnek ticari mal teslimine odaklanır. Madde kıymetli evrak verilmesini de düzenler; o işlemin değer verisi ve belgeleri ayrıca hazırlanır. Borç hesabı başvurusu, malın iadesini veya sözleşmenin her unsurunun geçersizliğini talep eden genel metin olarak kurulmaz. Hükmün geçersiz saydığı husus, belirlediği değerleme kuralına aykırı sözleşmedir. Başvurunun sonuç kısmı bu nedenle gerçek değer üzerinden borç tutarının düzeltilmesine yönelir.

TBK 391’in açık değerleme kuralı

TBK m.391’e göre ödünç alana sözleşmede kararlaştırılan para yerine kıymetli evrak veya ticari mallar verilirse borcun tutarı bunların teslim zamanı ve yerindeki borsa ya da piyasa değeri üzerinden hesaplanır. Hükmün son cümlesi aksine yapılan sözleşmenin geçersiz olduğunu belirtir. Bu düzenlemede esas alınan an, gerçek teslim; esas alınan yer ise teslimin gerçekleştiği yerdir. Kararlaştırılan nominal para tutarı, teslim edilen malın değeri araştırılmadan kesin borç tutarı sayılmaz.

Resmî madde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı Türk Borçlar Kanunu içinde bulunur. TBK m.386 tüketim ödüncünün tanımını, m.391 ise burada ele alınan para yerine mal verilmesinin özel sonucunu düzenler. Dilekçede iki hükmün işlevi ayrılır. İlk aşamada para ödüncü ilişkisi belirlenir; ikinci aşamada bu para yerine yapılan gerçek mal tesliminin borç hesabına etkisi açıklanır.

Başvurunun hukuki dayanağı, teslim edilen malın dosyada kayıtlı gerçek özelliklerine uygulanır. Malın cinsi, sınıfı, miktarı, ambalajı ve teslim koşulları gösterilir. Başka nitelikte malın fiyatı karşılaştırma kaynağı olarak kullanılıyorsa bu farklılığın nasıl değerlendirildiği açıklanır. Piyasa değerini belirlemek, sadece başvuranın istediği daha düşük rakamı yazması değildir. Aynı şekilde ödünç verenin belirlediği etiket bedeli de hükümdeki değer araştırmasını kendiliğinden tamamlamaz.

Para ödüncü ile doğrudan mal ödüncünü ayırma

TBK m.386, ödünç verenin para veya tüketilebilen şeyi devretmesini ve ödünç alanın aynı nitelik ve miktarda şeyi geri vermesini kapsar. M.391’in bu örnekteki uygulanması için sözleşmede para kararlaştırılmış, bunun yerine ticari mal verilmiş olmalıdır. Baştan belirli miktar malın ödünç verilmesinin kararlaştırıldığı ilişki ile bu özel durum aynı kayıtla açıklanmaz. Sözleşmenin metni, sipariş veya teslim yazışması ve tarafların edimleri birlikte incelenir.

Dosyada önce para taahhüdünü gösteren bölüm belirlenir. Para birimi, miktar, teslim tarihi ve varsa ödeme planı kaydedilir. Sonra ticari malın bu para yerine kabul edilmesine ilişkin belge bulunur. Bir mal satış faturası düzenlenmiş olması, ilişkinin gerçek dayanağını tek başına çözmez. Mal bedeli, başka bir satışın borcu veya mevcut borcun ifası gibi farklı işlem kayıtları varsa bunlar ayrıca ayrıştırılır. M.391’in koşulları yanlış ilişki üzerine kurulmaz.

Taraflar arasında birden çok işlem bulunuyorsa para yerine verilen malın hangi ödünç sözleşmesine ilişkin olduğu açıkça yazılır. Teslimin başka bir müşterinin veya aracının üzerinden yapılması hâlinde belgeler bu bağlantıyı gösterir. Başvuru tek bir fatura numarasından bütün taraf sıfatlarını çıkarmaya çalışmaz. Ödünç alan, teslim alan ve belge düzenleyen kişiler farklıysa roller açıklanır. Bu inceleme, değer hesabından önce doğru işlem kapsamını belirlemeye yarar.

Teslim zamanını ve yerini belgeleme

Malın fiilen verildiği tarih teslim belgesi ve ilgili kayıtlarla belirlenir. Sözleşme tarihi, fatura düzenleme günü ve malın teslimi farklı olabilir. Hükümdeki teslim zamanı değerini uygulamak için bu tarihler ayrı tutulur. Teslim yeri de malın gerçekten bırakıldığı yer üzerinden açıklanır. Sözleşmede başka bir şehir yazması ile fiilî teslimin nerede gerçekleştiği birlikte incelenir. Başvuruda hangi belgenin zaman ve yer kaydını desteklediği gösterilir.

Kısım kısım teslim varsa her teslimin miktarı, tarihi ve yeri ayrı listelenir. Tek bir ilk tarih kullanılarak bütün sonradan teslimlerin değeri aynı kabul edilmez. Parti veya sevk referansları fiyat kaynaklarıyla eşleştirilir. Geri çevrilen, teslim edilmemiş veya iptal edilmiş miktar gerçek teslim toplamına eklenmez. İade yapılmışsa iadenin hangi işlemle ilgili olduğu ayrıca açıklanır. Borç tutarının kapsamı, mevcut mal hareketi kayıtlarına dayanır.

Teslim belgesinde yalnız ambalaj sayısı varsa içerik ve miktar kaydıyla bağlantı kurulur. Ölçü birimleri korunur; ton, kilogram, kasa veya adet farklı ölçülerdir. Dönüşüm yapılmışsa buna dayanak belge belirtilir. Numune veya ürün sınıfı ayrı belgede yer alıyorsa teslim edilen partiyle eşleştirilir. Başlangıç miktarının doğruluğu, fiyat araştırması kadar önemlidir. Yanlış miktara doğru fiyat uygulanması da yanlış borç toplamı üretir.

Borsa ve piyasa değeri için belge seçimi

Malın teslim zamanı ve yerindeki değeri gösteren veri seçilir. Borsa kaydı kullanılacaksa ürün sınıfı, işlem tarihi, yer ve ölçü birimi açıklanır. Piyasa verisi kullanıldığında karşılaştırılabilir gerçek işlem veya ilgili değer kaynağının kapsamı gösterilir. Kaynağın yalnız perakende etiketini mi yoksa aynı ticari miktardaki işlemi mi yansıttığı incelenir. Toplu mal tesliminin değerini başka miktar ve nitelikte bir ilanla açıklamasız eşitlemek sağlıklı hesap oluşturmaz.

Değerleme raporu hazırlanmışsa raporun düzenlendiği gün ile değerlendirdiği teslim günü ayrı yazılır. Sonradan düzenlenen belge geçmiş teslimin değerini inceliyorsa bunu hangi verilere dayandırdığı belirtilir. Güncel fiyat, geçmiş teslim tarihinin fiyatı olarak sunulmaz. İnternet çıktısında tarih, mal özelliği ve fiyatın kapsamı görünür tutulur. Görüntünün kaynağı kaydedilir. Seçilmiş ekran resmi yanında erişilen belgenin veya verinin mevcut aslı da dosyada korunur.

Malın niteliğinde değer bakımından önemli bir farklılık varsa bu unsur değerlendirme kapsamına alınır. Standart sınıf, kalite, kullanım durumu, ambalaj ve miktar farkları açıkça gösterilir. Değer kaynağının taşıma, vergi veya başka hizmeti içerip içermediği açıklanır. Bu unsurlar aynı hesapta iki kez eklenmez. Uzman görüşü varsa yalnız sonuç rakamı yerine kullanılan yöntem ve karşılaştırma belgeleri istenir. Denetlenebilir değerleme, talep edilen borç düzeltmesinin temelidir.

İtiraz ve borç düzeltme çizelgesi

Tabloda ilgili mal miktarı, uygun değer kaydıyla çarpılarak borç tutarının hangi satırlardan oluştuğu açıklanır. Birden çok sınıf veya teslim varsa ayrı alt toplamlar kullanılır. Para birimi dönüşümü yapılmışsa yöntem, tarih ve veri kaynağı gösterilir. M.391’in düzenlemediği tek bir genel kur günü hükümde varmış gibi sunulmaz. İşlemin para birimi ve değerleme kaydının ilişkisi ilgili dosya üzerinden değerlendirilir. Son toplam ile ara satırlar birbiriyle uyumlu tutulur.

Alacaklının nominal para tutarına, mal faturasına veya sözleşmedeki değer maddesine dayandığı hesap ayrı sütunda gösterilir. İtiraz, bu kayıtla teslim zamanı değer hesabı arasındaki belirli farka yöneltilir. Değer araştırmasının tamamlanmadığı alanlar açıkça belirtilir. Kesin rakam üretmek için bilinmeyen bir fiyat tahminle doldurulmaz. Eldeki kayıtlar sunulur ve eksik değer kaynağı istenir. Başvurunun hedefi, hesabı TBK m.391’in bağladığı ölçüt üzerinden denetlenebilir biçimde düzeltmektir.

Önceki ödemeler ve bedel düzeltmeleri ayrı listelenir. Bu liste, anaparanın hukuken nasıl belirlendiğini gösteren bölümle karıştırılmaz. Faiz hesabı varsa kullanılan anapara tabanının değişmesinin o hesaba etkisi ayrıca incelenir. Bileşik faiz yöntemine ilişkin farklı konu için ticari olmayan ödünçte bileşik faize itiraz dilekçesi kullanılabilir. Buradaki esas uyuşmazlık, para yerine teslim edilen malın anapara değeridir.

Aksine sözleşme kaydına itirazın kapsamı

Sözleşmede teslim edilen malın değerinin belirli nominal para tutarına eşit sayılacağı yazılmışsa bu kayıt m.391 ile karşılaştırılır. Değerleme kuralına aykırı anlaşmanın hükümde geçersiz sayıldığı açıkça belirtilir. Başvuru, sözleşmenin ilgili maddesini aynen referansıyla gösterir; dosyada bulunmayan bir hüküm varmış gibi yazmaz. Ayrıca bütün sözleşmenin, bütün ödemelerin veya bütün borç ilişkilerinin otomatik ortadan kalktığı sonucuna ulaşmaz. İncelenen kuralın hangi hesap kısmını etkilediği açıklanır.

Sonradan düzenlenen hesap mutabakatı veya borç belgesi varsa bu da değerlendirmeye alınır. Belgenin sadece teslimi mi, değer toplamını mı yoksa başka işlemi mi içerdiği metninden belirlenir. Başvuru yapılmadan önce imzalanmış kayıt yok sayılmaz; kanuni değerleme kuralıyla ilişkisi ayrıca incelenir. Alacaklıdan yeni hesap istenirken hangi kayıtların korunacağı ve hangi tutarın düzeltileceği gösterilir. Böylece talep genel bir borç reddi yerine belirli değer hesabına dayanır.

Para yerine verilen malın değerine itiraz dilekçesi örneği

Belge ve cevap takibi

Başvuruya hangi sözleşme, teslim ve değer belgesinin eklendiği kaydedilir. Alacaklı yeni fiyat kaynağı sunarsa aynı zaman, yer, mal niteliği ve miktar bakımından karşılaştırılır. Cevaptaki başka teslim iddiası kendi belgesine bağlanır. İlk hesap ile düzeltilen hesap dosyada birlikte korunur. Sonraki hukuki başvuru için doğru merci ve usul ayrıca belirlenir; alacaklıya gönderilen bu hesap itirazı, bir icra dosyasındaki ayrı itiraz işleminin yerine geçmez.

Para aktarımı ile ödünç ilişkisinin belgelenmesi konusunda ödünç ilişkisinde banka belgesi ve geri verme borcu rehberi incelenebilir. Burada para transferi yerine mal teslimi bulunduğu için aynı belge düzeni teslim kaydıyla tamamlanır. Başvuru, tek başına bir fatura başlığından ilişki kurmak yerine sözleşme ve gerçek edimlerin bağlantısını açıkça gösterir.

Sık sorulan sorular

1. Dilekçenin açık kanun dayanağı nedir?

TBK m.391, kararlaştırılan para yerine ticari mal verilmesinde borç tutarının teslim zamanı ve yerindeki borsa veya piyasa değeriyle hesaplanmasını düzenler.

2. Sözleşmedeki para tutarı her durumda borç mu?

Bu özel durumda teslim edilen malın hükümdeki değer ölçütü uygulanır. Nominal para tutarı, değer araştırması yapılmadan tek başına sonuç kabul edilmez.

3. Fatura bedeli yeterli mi?

Fatura işlem belgesidir. İlgili zaman, yer, mal ve miktar bakımından borsa veya piyasa değerini gösterip göstermediği ayrıca incelenir.

4. Hangi tarih esas alınır?

TBK m.391 teslim zamanını esas alır. Sözleşme ve fatura düzenleme tarihleri gerçek teslim tarihinden farklıysa ayrı gösterilir.

5. Mal ayrı günlerde teslim edilmişse ne yapılır?

Her teslimin miktarı, zamanı ve yeri ayrı kaydedilir. Değer kaynakları ilgili teslimle eşleştirilerek toplam hesaplanır.

6. Bugünkü fiyatla hesap kurulabilir mi?

Hüküm teslim zamanı ve yerini bağlar. Güncel fiyat geçmiş teslimin değeri olarak açıklamasız kullanılamaz; ilgili döneme ilişkin kaynak gerekir.

7. Aksine değer sözleşmesi geçerli mi?

TBK m.391 aksine yapılan sözleşmenin geçersiz olduğunu belirtir. İtiraz edilen kayıt ve değer kuralıyla çelişen kısmı açıkça gösterilir.

8. Baştan mal ödüncü kararlaştırılmışsa aynı örnek mi?

Bu örnek para kararlaştırılıp yerine ticari mal verilmesine ilişkindir. Baştan mal ödüncü kurulan ilişkide gerçek sözleşme ve edimler ayrıca değerlendirilir.

9. Bu başvuru bütün borcu ortadan kaldırır mı?

Talep, ilgili anaparanın kanuni değere göre hesaplanmasıdır. Bütün sözleşme ve ödemeler hakkında genel geçersizlik veya ibra sonucu kurulmaz.

10. İcra takibinde alacaklıya yazmak yeterli mi?

Bu örnek doğrudan hesap itirazıdır. İcra dosyasındaki yetkili merci, usul ve süre şartları ayrıca yerine getirilir.

Mersin ofisinden ödünç ve değer belgesi incelemesi

Bakırcı ve Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye genelindeki ödünç ve değer hesabı dosyaları Mersin ofisinden incelenir. Para taahhüdü, mal teslimi ve piyasa kayıtlarının birlikte değerlendirilmesi için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.