Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur? TMK 194 ve Gerekli Belgeler 2026
Kısa ve net cevap: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.194/3 uyarınca aile konutu olarak kullanılan taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini tek başına tapu müdürlüğünden isteyebilir. Malik eşin ayrıca onayı gerekmez. TKGM uygulamasında temel belgeler yerleşim yeri belgesi ile medeni hâli gösteren nüfus kayıt örneğidir; tapudaki ada/parsel bilgisi ile MERNİS adresi doğrudan eşleşmiyorsa belediye, muhtarlık, kadastro müdürlüğü, apartman yönetimi veya LİHKAB’dan taşınmazın aile konutu olduğunu doğrulayan ek belge istenir. Şerh, TMK 194’teki aile konutu korumasını tapuda görünür hale getirir.
Güncellik: Bu rehber 11 Eylül 2026 tarihinde yürürlükte bulunan TMK m.194, Tapu Sicili Tüzüğü ve Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün güncel SSS/genelge uygulaması esas alınarak hazırlanmıştır. Başvuru belgeleri ve şerhin kapsamı doğrudan resmî TKGM kaynaklarıyla kontrol edilmiştir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Aile Konutu Şerhi Nedir?
Aile konutu, eşlerin evlilik birliği içinde yaşam faaliyetlerini birlikte sürdürdükleri ve düzenli yerleşim amacıyla kullandıkları konuttur. TMK m.194, bu konutu sıradan bir taşınmazdan farklı biçimde korur. Malik olan eş, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez ve konut üzerindeki hakları sınırlayamaz.
Aile konutu şerhi, bu özel korumanın tapu sicilinde görünür hale getirilmesidir. Şerh, tapu kütüğünün şerhler hanesine işlenir. Böylece taşınmaz üzerinde işlem yapmak isteyen tapu görevlileri ve üçüncü kişiler konutun aile konutu statüsünü sicilden görebilir.
Şerh ile aile konutu niteliği birbirinden ayrıdır. TMK m.194’teki korumanın temeli, taşınmazın fiilen aile konutu olmasıdır. Şerh ise bu hukuki durumu tapu siciline yansıtır ve ispat/aleniyet işlevi görür. Bu nedenle aile konutu şerhi özellikle devir veya ipotek riskine karşı gecikmeden konulmalıdır.
Bir ailenin düzenli ve asıl yaşam merkezi niteliğindeki konut aile konutudur. TKGM’nin resmî görüşlerinde de zaman zaman veya hafta sonu kullanılan yazlık, dağ evi gibi ikincil konutların aile konutu olmadığı belirtilmektedir.
Aile Konutu Şerhi İçin Kim Başvurabilir?
TMK m.194/3 uyarınca aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne şerh verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. TKGM’nin 2014/4 sayılı genelgesinde malik olan eşin, malik olmayan eşin veya eşlerin her ikisinin birlikte şerh talebinde bulunabileceği açıkça belirtilmiştir.
En önemli uygulama sonucu şudur: taşınmaz yalnız eşlerden birinin adına kayıtlıysa, diğer eş şerh için malik eşin tapu müdürlüğüne gelmesini beklemek zorunda değildir. Gerekli belgelerle bizzat başvuru yapabilir.
Başvuru vekil aracılığıyla yapılacaksa vekâletnamede tapu işlemini ve aile konutu şerhi talebini karşılayacak yetki bulunmalıdır. Tapu müdürlüğü temsil belgesini işlem dosyasında kontrol eder.
Malik Eşin İzni veya İmzası Gerekir mi?
Hayır. Malik olmayan eşin TMK m.194/3 uyarınca şerh isteme hakkı doğrudan kanundan kaynaklanır. Şerh talebi için taşınmaz maliki eşin ayrıca muvafakat vermesi şart değildir.
Bu düzenlemenin amacı zaten aile konutunun malik olan eş tarafından tek başına tasarrufa konu edilmesini önlemektir. Malik eşin izni şerhin ön şartı olsaydı koruyucu hükmün işlevi önemli ölçüde ortadan kalkardı.
Tapu müdürlüğü başvuru üzerine belgeleri ve taşınmazın aile konutu niteliğini inceler. Gerekli şartlar sağlanmışsa şerh tapu kütüğüne işlenir. Malik eşe yapılacak bildirim, şerhin kurulması için önceden onay anlamına gelmez.
Aile Konutu Şerhi İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?
TKGM’nin resmî Sık Sorulan Sorular açıklaması ile 2014/4 sayılı genelgesine göre temel belgeler şunlardır:
- Yerleşim yeri belgesi: MERNİS’ten veya nüfus müdürlüğünden elde edilen, eşlerin yerleşim yerini gösteren belge.
- Medeni hâli gösteren nüfus kayıt örneği: Evliliğin devam ettiğini gösteren kayıt.
- Kimlik: Tapu işleminde başvuru sahibinin kimliği doğrulanır.
- Temsil varsa vekâlet veya temsil belgesi: İşlem vekil aracılığıyla yürütülecekse.
- Gerektiğinde adres-taşınmaz eşleştirme belgesi: MERNİS adresi ile tapudaki ada/parsel/bağımsız bölüm bilgisi doğrudan eşleşmiyorsa belediye, muhtarlık, kadastro müdürlüğü, apartman yönetimi veya LİHKAB’dan doğrulayıcı belge.
TKGM’nin eski işlem rehberlerinde vukuatlı nüfus kayıt örneği veya evlilik cüzdanı da evliliğin devam ettiğinin kanıtı olarak sayılmıştır. Güncel uygulamada birçok nüfus bilgisi kurumlar arası elektronik sistemlerden doğrulanabilse de tapu müdürlüğünün işlem ekranında eksik görünen belge ayrıca istenebilir.
Taşınmazın tapuda niteliği “mesken” değilse, fiilen üzerinde aile konutu bulunduğunun tespiti gerekebilir. TKGM genelgesinde arsa, tarla, bağ, bahçe gibi tapu niteliklerinde bulunan taşınmaz üzerinde fiili aile konutu varsa belediye/muhtarlık belgesi veya kadastro/LİHKAB tespit raporuyla şerh işleminin yapılabileceği açıklanmıştır.
Aile Konutu Şerhi Başvurusu Nasıl Yapılır?
Başvuru taşınmazın tapu sicil işlemlerini yürüten tapu müdürlüğüne yapılır. Web Tapu üzerinden başvuru oluşturulabilen işlemlerde ön başvuru elektronik ortamdan yapılabilir; müdürlük başvuruyu inceleyerek gerekli belge veya işlem adımını bildirir.
Başvuruda “aile konutu şerhi” işlemi açıkça seçilmeli ve taşınmaz doğru bağımsız bölüm bilgisiyle belirtilmelidir. Birden fazla taşınmaz varsa hangi konutun fiilen aile yaşam merkezi olduğu karıştırılmamalıdır. Aile konutu kural olarak ailenin ortak yaşam merkezi olan konuta ilişkindir.
Tapu müdürlüğü MERNİS verileri ile taşınmaz bilgisini karşılaştırır. Adres bilgisi bağımsız bölümü açıkça gösteriyorsa işlem doğrudan ilerler. Adres-parsel eşleşmesi yeterli değilse ek tespit belgesi istenir.
İşlem tamamlandığında tapu kaydının şerhler hanesinde aile konutu şerhi ve yevmiye bilgisi görünür. Başvuru sahibi güncel tapu kayıt örneğini Web Tapu üzerinden kontrol ederek şerhin gerçekten işlendiğini teyit etmelidir.
MERNİS Adresi ile Tapu Kaydı Eşleşmezse Ne Yapılır?
Bu durumda başvuru otomatik olarak reddedilmez. TKGM genelgesi, şerh istenen taşınmazın tapu ada/parsel bilgileri ile MERNİS yerleşim verisinin çakıştırılması gerektiği durumlarda belediye, muhtarlık, kadastro müdürlüğü, apartman yönetimi veya LİHKAB gibi kurumlardan durumu kanıtlayıcı belge alınabileceğini açıkça düzenler.
Örneğin nüfus adresinde yalnız bina kapı numarası bulunuyor, tapu kaydında eski parsel bilgisi veya farklı bağımsız bölüm tanımı yer alıyorsa adres eşleştirme yazısı gerekebilir. Amaç başvuru yapılan tapu kaydının gerçekten eşlerin ortak yaşam konutu olduğunun tespit edilmesidir.
Tapuda taşınmaz “arsa” görünse de zeminde ev bulunabilir. Böyle bir durumda kadastro müdürlüğü veya LİHKAB tarafından konutun zeminde tespit edilmesi ve rapora bağlanması, TKGM genelgesinde aile konutu şerhi için kabul edilen yollardan biridir.
Aile Konutu Şerhi Ücretli mi?
TKGM’nin aile konutu şerhi işlem rehberinde bu işlem için tapu harcı ve döner sermaye ücreti bulunmadığı belirtilmiştir. Aile konutu şerhi bir satış veya mülkiyet devri işlemi değildir; koruyucu şerh işlemidir.
Başvuru sırasında adres tespiti, noter vekâleti veya dış kurumdan belge alınması gibi yan işlemler varsa bunların kendi ücretleri ayrıca doğabilir. Ancak aile konutu şerhinin kendisi bakımından TKGM işlem rehberindeki temel kural harç ve döner sermaye alınmamasıdır.
Aile Konutu Şerhi Ne İşe Yarar?
TMK m.194/1’e göre eşlerden biri diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Şerh, bu kanuni sınırlamayı tapu sicilinde görünür hale getirir.
Böylece satış, bağış, ipotek veya aile konutu üzerindeki hakkı sınırlayan tapu işlemlerinde diğer eşin rızası kontrol edilir. Tapu sicilini inceleyen üçüncü kişi de taşınmazın aile konutu olduğunu doğrudan görür.
Şerh yalnız boşanma ihtimali bulunan eşler için değildir. Evlilik devam ettiği sürece aile konutunun korunmasını isteyen malik olmayan eş bu hakkı kullanabilir. Şerh için boşanma davası açılmış olması şart değildir.
Aile Konutu Şerhi Olan Ev Satılabilir mi?
Malik eş, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez. Şerh bulunan taşınmazda bu sınırlama tapu sicilinden de açıkça görülür. Satış yapılacaksa diğer eşin açık rızası işlem dosyasına alınır.
Diğer eş haklı sebep olmadan rıza vermiyorsa, malik eş TMK m.194/2 uyarınca hâkimin müdahalesini isteyebilir. Hâkimin kararı olmadan “eşim gereksiz yere engelliyor” gerekçesi tapu işleminde rızanın yerine geçmez.
Cebri icra ile satış, malik eşin kendi iradesiyle yaptığı devirden farklı hukuki rejime tabidir. Aile konutu şerhi tek başına her haciz ve cebri satışı ortadan kaldıran mutlak bir haciz yasağı değildir. İcra dosyasındaki haciz, meskeniyet ve aile konutu iddiaları kendi özel hükümleriyle değerlendirilir.
Aile Konutuna İpotek Konulabilir mi?
Aile konutu üzerindeki hakların sınırlandırılması da TMK m.194 kapsamındadır. Malik eş, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutu üzerinde ipotek gibi sınırlı ayni hak tesis ederek konut hakkını sınırlandıramaz.
Şerh varsa tapu sicilinde aile konutu niteliği görünür olduğundan rıza kontrolü işlem sırasında yapılır. Rıza yazılı ve açık olmalıdır; genel aile içi onay veya konuttan haberdar olmak ipotek tesisine açık rıza yerine geçmez.
Kiralık Ev de Aile Konutu Olabilir mi?
Evet. Aile konutu koruması yalnız tapuda eşlerden birinin maliki olduğu eve özgü değildir. TMK m.194/1, aile konutuyla ilgili kira sözleşmesinin diğer eşin açık rızası olmadan feshedilemeyeceğini açıkça düzenler.
Aynı maddenin son fıkrasına göre aile konutu eşlerden biri tarafından kiralanmışsa, kira sözleşmesinin tarafı olmayan eş kiralayana bildirim yaparak sözleşmenin tarafı hâline gelebilir. Bu bildirimden sonra eşler kira borçlarından müteselsilen sorumlu olur.
Kiralık konutta tapuya aile konutu şerhi konulması söz konusu değildir; koruma kira sözleşmesi üzerinden yürür. Tapu şerhi, eşlerden birinin veya ilgili hak sahibinin tapu sicilinde hak sahibi olduğu taşınmaz için kullanılır.
Boşandıktan Sonra Aile Konutu Şerhi Konulur mu?
Hayır. TKGM’nin güncel Sık Sorulan Sorular sayfası, boşanma ile aile birliğinin sona ermesi nedeniyle boşandıktan sonra yeni aile konutu şerhi konulamayacağını açıkça belirtir.
Burada boşanma davasının açılması ile boşanmanın kesinleşmesi ayrılmalıdır. Dava devam ederken evlilik hukuken sürüyorsa aile konutu niteliği de somut olayda devam edebilir. Boşanma kararının kesinleşmesiyle evlilik birliği sona erer ve TMK m.194 anlamındaki aile konutu korumasının dayanağı ortadan kalkar.
Boşanma sonrasında konutta kimin oturacağı, mal rejimi, tapu iptali, katkı/değer artış payı veya başka ayni hak talepleri ayrı hukuki kurumlara dayanabilir. Bunlar yeni aile konutu şerhi talebiyle aynı değildir.
Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır?
Şerhin dayanağı ortadan kalktığında terkin işlemi yapılabilir. Evliliğin boşanma veya ölümle sona ermesi, taşınmazın aile konutu niteliğini kaybetmesi veya gerekli rızanın/işlemin gerçekleşmesi terkin gündemine gelebilir.
TKGM’nin e-terkin bilgilendirmesinde aile konutu şerhi kaldırma gibi manuel terkin başvurularının başvuru takip ekranından izlenebileceği belirtilmektedir. Müdürlük, terkin sebebini kanıtlayan belgeyi inceler. Boşanma kesinleşmişse kesinleşme bilgisi/mahkeme kararı kurum sisteminden veya sunulan belgeden doğrulanır.
Malik eş tek taraflı olarak “artık şerhi istemiyorum” diyerek, aile konutu niteliği ve evlilik devam ettiği halde malik olmayan eşin korumasını keyfî biçimde kaldıramaz. Terkin için hukuki dayanağın oluşması gerekir.
Aile Konutu Şerhi Başvurusu İçin 12 Noktalı Kontrol Listesi
- Evliliğin halen devam ettiğini kontrol edin.
- Şerh istenen taşınmazın ailenin fiili ve düzenli yaşam merkezi olduğundan emin olun.
- İkinci konut veya yalnız tatilde kullanılan yazlık için aile konutu şerhi talep etmeyin.
- Yerleşim yeri belgesini hazır bulundurun.
- Medeni hâli gösteren nüfus kayıt örneğini kontrol edin.
- Tapu ada/parsel/bağımsız bölüm bilgisini tespit edin.
- MERNİS adresi ile tapu bilgisi eşleşmiyorsa ek tespit belgesi alın.
- Tapuda taşınmaz arsa/tarla görünüyorsa fiili konut tespiti için kadastro/LİHKAB belgesini değerlendirin.
- Vekille başvurulacaksa vekâlet yetkisini kontrol edin.
- Başvuruda aile konutu şerhi işlemini açıkça belirtin.
- İşlem tamamlandıktan sonra güncel tapu kaydında şerhi kontrol edin.
- Şerhten sonra satış/ipotek girişimi varsa TMK m.194 rıza kuralını ayrıca uygulayın.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
TMK m.194 ve TKGM tapu uygulaması Türkiye genelinde aynıdır. Mersin’deki tapu müdürlüğü ile başka ildeki tapu müdürlüğü arasında aile konutu şerhinin temel şartları bakımından farklı bir yerel hukuk kuralı yoktur. Elektronik veri eşleştirmesi ve gerekli ek belge ihtiyacı somut taşınmazın kayıt yapısına göre ortaya çıkar.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu aile konutu, boşanma, mal rejimi ve tapu uyuşmazlıklarını Mersin’den Türkiye genelinde takip etmektedir.
İlgili Rehberler ve Resmî Kaynaklar
- Boşanma Öncesi Mal Kaçırma ve Tedbir
- Kişisel Mal Nasıl İspatlanır?
- TKGM Sık Sorulan Sorular – Aile Konutu Şerhi
- Mevzuat Bilgi Sistemi – Türk Medeni Kanunu
Sık Sorulan Sorular
1. Aile konutu şerhi nasıl konulur?
Malik olan veya olmayan eş, gerekli belgelerle tapu müdürlüğüne başvurur. Malik olmayan eş tek başına başvurabilir.
2. Eşimin izni olmadan aile konutu şerhi koyabilir miyim?
Evet. TMK m.194/3 malik olmayan eşe doğrudan şerh isteme hakkı verir.
3. Hangi belgeler gerekir?
Yerleşim yeri belgesi ve medeni hâli gösteren nüfus kayıt örneği temel belgelerdir. Adres-tapu eşleşmesi yoksa ek tespit belgesi istenir.
4. E-Devlet’ten doğrudan şerh konulur mu?
Başvuru süreçleri Web Tapu/e-Devlet entegrasyonuyla başlatılabilir; şerhin tapu siciline işlenmesi tapu müdürlüğünün belge ve hak sahipliği kontrolüyle tamamlanır.
5. Aile konutu şerhi ücretli mi?
TKGM işlem rehberinde aile konutu şerhi için tapu harcı ve döner sermaye ücreti bulunmadığı belirtilmiştir.
6. Yazlık eve aile konutu şerhi konulur mu?
Yalnız tatil veya hafta sonu için kullanılan ikinci konut aile konutu değildir. Esas ve düzenli aile yaşam merkezinin bulunması gerekir.
7. Şerhli ev eşten habersiz satılabilir mi?
TMK m.194 gereğince diğer eşin açık rızası olmadan aile konutu devredilemez.
8. Şerhli eve ipotek konulabilir mi?
Diğer eşin açık rızası olmadan aile konutu üzerindeki haklar ipotek dahil sınırlandırılamaz.
9. Boşandıktan sonra şerh konulur mu?
Hayır. TKGM’nin güncel açıklamasına göre boşanma sonrasında aile konutu şerhi konulamaz.
10. Kiralık ev aile konutu olur mu?
Evet. TMK m.194 kiralık aile konutunu da korur; sözleşmede taraf olmayan eş kiralayana bildirimle sözleşmenin tarafı olabilir.
11. Tapuda arsa görünen ev için şerh mümkün mü?
Fiilen aile konutu varsa belediye/muhtarlık belgesi veya kadastro/LİHKAB tespitiyle taşınmazın aile konutu olduğu kanıtlanabilir.
12. Şerh nasıl kaldırılır?
Aile konutu niteliğinin veya evliliğin sona ermesi gibi hukuki sebep oluştuğunda tapu müdürlüğüne terkin başvurusu yapılır ve dayanak belge sunulur.
Bu içerik TMK m.194’ün yürürlükteki metni ile TKGM’nin 2014/4 sayılı Aile Konutu – Mal Rejimleri – Çocuk Malları Genelgesi ve güncel SSS açıklamaları esas alınarak hazırlanmıştır. Malik olmayan eşin tek başına başvuru hakkı, temel belge listesi ve boşanma sonrası yeni şerh konulamayacağı resmî TKGM kaynağıyla doğrulanmıştır. Doğrulanmamış karar numarası kullanılmamıştır.
Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu, Sicil No: 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
