Alacağın Devrinde Borçlu Hangi Savunmaları Yeni Alacaklıya Karşı İleri Sürebilir? TBK 188 | 2026
Kısa ve net cevap: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 188. maddesine göre borçlu, alacağın devrini öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları devralana karşı da ileri sürebilir. Alacağın başka bir kişiye devredilmesi, borçlunun hukuki durumunu ağırlaştırmaz ve mevcut savunmalarını ortadan kaldırmaz. Ayrıca borçlunun devredene karşı bir alacağı varsa, TBK m.188/2’deki özel şartlar gerçekleştiğinde bu alacağını devralanın talebiyle takas edebilir.
Bu nedenle yeni alacaklının “alacağı devraldım, eski alacaklıya karşı olan itirazların artık geçersiz” demesi hukuken doğru değildir. Borçlu; borcun hiç doğmadığı, geçersiz olduğu, ödendiği, sona erdiği, miktarının daha düşük olduğu veya devri öğrendiği sırada mevcut başka bir savunmaya dayanabildiği ölçüde aynı savunmayı devralana karşı da kullanabilir. Ancak savunmanın niteliği, hangi tarihte doğduğu ve takas bakımından muacceliyet sırası ayrı ayrı incelenmelidir.
TBK 188’in Açık Kuralı Nedir?
Türk Borçlar Kanunu m.188’in birinci fıkrası şu sistemi kurar: Borçlu, alacağın devredildiğini öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları, alacağı devralan kişiye karşı da ileri sürebilir. Kanunun amacı, borçlunun kendi iradesi dışında gerçekleşen bir alacaklı değişikliği nedeniyle daha kötü bir hukuki konuma düşmesini önlemektir.
Alacağın devrinde taraf değişen kişi alacaklıdır. Borçlu aynı borç ilişkisinin borçlusu olarak kalır. Bu nedenle yeni alacaklı, devredenin sahip olduğundan daha geniş bir alacak hakkını sırf devir sözleşmesiyle elde edemez. Devralan, alacağı mevcut hukuki içeriği ve borçlunun buna karşı ileri sürebileceği savunmalarla birlikte devralır.
Bu kuralı alacağın devrine ilişkin diğer hükümlerle birlikte okumak gerekir. TBK m.183, kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça alacağın borçlunun rızası aranmadan devredilebileceğini; TBK m.184 ise iradi devrin yazılı şekle bağlı olduğunu düzenler. Borçlunun rızasının aranmaması, borçlunun savunmalarının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ayrıntılı bilgi için Hangi Alacaklar Devredilemez? TBK 183 ve Alacağın Devri Yazılı Olmak Zorunda mı? TBK 184 rehberlerine bakabilirsiniz.
Hangi Savunmalar Devralana Karşı Korunur?
TBK m.188 “savunmalar” ifadesini kullanır. Bu kapsamda belirleyici ölçüt, borçlunun devri öğrendiği anda devredene karşı hukuken ileri sürebileceği bir savunmanın bulunmasıdır. Borç ilişkisinin doğumu, geçerliliği, miktarı, ifası veya sona ermesiyle ilgili mevcut savunmalar bu çerçevede değerlendirilir.
Örneğin borçlu, devri öğrenmeden önce borcunu usulüne uygun biçimde tamamen ödemişse yeni alacaklıya karşı “borç ifa ile sona erdi” savunmasını ileri sürebilir. Sözleşme geçersizse veya ileri sürülen alacak sözleşme şartlarına göre hiç doğmamışsa, devralan sırf bir temlik belgesi ibraz ederek geçersiz ya da doğmamış bir alacağı geçerli hâle getiremez.
Aynı şekilde alacağın miktarı tartışmalıysa borçlu, sözleşmedeki fiyat, indirim, mahsup, iade, eksik ifa veya başka bir hukuki sebebe dayalı olarak gerçek borcun devredilen tutardan daha düşük olduğunu ileri sürebilir. Buradaki temel ilke şudur: Devralan, devredenin alacak hakkını hangi kapsamda mevcutsa o kapsamda kazanır.
| Savunma türü | Devralana karşı ileri sürülebilir mi? | Kontrol edilmesi gereken |
|---|---|---|
| Borç daha önce ödendi | Evet, şartları varsa | Ödeme tarihi, dekont, makbuz, hangi borca ait olduğu |
| Alacak hiç doğmadı | Evet | Sözleşme ve alacağın doğum şartları |
| Sözleşme/alacak geçersiz | Evet, hukuki sebep mevcutsa | Geçersizlik sebebi ve ilgili kanun hükmü |
| Devredilen tutar fazla | Evet | Hesap, ödeme, iade, mahsup kayıtları |
| Devredene karşı takas alacağı var | TBK m.188/2 şartlarıyla | Devri öğrenme ve karşı alacağın muacceliyet tarihi |
| Devirden sonra devredenle yapılan yeni anlaşma | Otomatik olarak devralanı bağlamaz | Anlaşmanın tarihi, tarafları ve devralanın kabulü |
Alacağın Devrinin Öğrenildiği Tarih Neden Kritik?
TBK m.188/1, zaman bakımından açık bir kesit belirler: borçlunun devri öğrendiği an. Borçlunun bu anda devredene karşı sahip olduğu savunmalar devralana karşı korunur. Bu nedenle uyuşmazlıklarda yalnız temlik sözleşmesinin tarihine bakmak yeterli değildir. Borçlunun devri hangi tarihte öğrendiği ayrıca tespit edilmelidir.
Öğrenme tarihi; noter ihtarı, KEP kaydı, imzalı bildirim, e-posta teslim ve içerik kayıtları, taraf yazışmaları, icra dosyasındaki bildirim veya diğer delillerle ortaya konulabilir. Kanun m.188 bakımından maddi vakıa, borçlunun devirden haberdar olduğu andır. Bu tarih özellikle ikinci fıkradaki takas hakkının sınırlarının belirlenmesinde doğrudan önem taşır.
Devir bildirilmeden önce eski alacaklıya yapılan iyi niyetli ödemenin sonucu ise TBK m.186’da ayrıca düzenlenir. Bu konuda ayrıntılı rehber için Borçlu Temlikten Haberdar Edilmezse Kime Ödeme Yapar? TBK 186 yazısını inceleyebilirsiniz.
Borç Daha Önce Ödenmişse Yeni Alacaklı Yeniden Ödeme İsteyebilir mi?
Borç usulüne uygun biçimde tamamen ifa edilmiş ve sona ermişse, sonradan yapılan alacak devri sona ermiş borcu yeniden doğurmaz. Borçlu, ödeme olgusunu ve ödemenin hangi borca ilişkin olduğunu ispatlayabildiği ölçüde devralana karşı ödeme savunmasına dayanabilir.
Ödemenin ispatında banka dekontu, makbuz, tahsilat belgesi, cari hesap mutabakatı ve yazılı teyitler önemlidir. Dekont açıklamasında yalnız “ödeme” yazması yerine hangi fatura, sözleşme, taksit veya dönem borcunun ödendiğinin belirtilmiş olması uyuşmazlığın çözümünü kolaylaştırır. Birden çok borç varsa ödemenin hangi borca mahsup edildiği ayrıca belirlenmelidir.
Ödeme devirden sonra fakat borçlu devirden habersizken eski alacaklıya yapılmışsa doğrudan TBK m.186 gündeme gelir. Buna karşılık devir borçluya bildirilmiş veya borçlu devri başka şekilde öğrenmişse eski alacaklıya yapılan sonraki ödeme, m.186’daki iyi niyet korumasından yararlanmaz.
Alacağın Dayandığı Sözleşme Geçersizse Temlik Geçerli Alacak Yaratır mı?
Hayır. Alacağın devri, mevcut bir alacak hakkının alacaklı tarafını değiştirir; geçersiz bir temel ilişkiden kendiliğinden geçerli bir alacak yaratmaz. Borçlu, temel borç ilişkisinin geçersizliğine ilişkin sahip olduğu savunmayı TBK m.188 şartları içinde devralana karşı da ileri sürebilir.
Örneğin kanunun kesin hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine veya kişilik haklarına aykırılık nedeniyle sözleşmenin kesin hükümsüz olması hâlinde TBK m.27’nin sonuçları gündeme gelir. Bir sözleşmenin şekle bağlı olduğu ve zorunlu şekle uyulmadığı durumlarda da ilgili özel şekil hükmü değerlendirilir. Devralan kişinin iyi niyetli olması, kural olarak temel borç ilişkisindeki geçersizliği ortadan kaldıran bağımsız bir sebep oluşturmaz.
Ancak her “itirazım var” beyanı geçersizlik doğurmaz. Savunmanın somut bir hukuki sebebi bulunmalı ve gerektiğinde ispat edilmelidir. Bu nedenle borçlu, yeni alacaklıdan ödeme talebi aldığında yalnız temlik belgesini değil alacağın dayandığı asıl sözleşme, fatura, teslim belgesi veya hesap kayıtlarını da kontrol etmelidir.
Devredilen Alacak Tutarı Fazlaysa Borçlu Ne Yapabilir?
Devreden, gerçekte 50.000 TL olan bir alacağı devir sözleşmesinde 80.000 TL olarak göstermişse bu kayıt tek başına borçlunun borcunu 80.000 TL’ye çıkarmaz. Borçlunun yükümlülüğü temel borç ilişkisinden doğar. Devralan, devredenin gerçekten sahip olduğu alacak ölçüsünde talepte bulunabilir.
Borçlu; daha önce yaptığı kısmi ödemeleri, sözleşmeye uygun indirimleri, iadeleri, mahsupları, karşı edimin eksik veya hiç yerine getirilmediğine ilişkin savunmaları ve alacağın hesabını etkileyen diğer hukuki olguları ileri sürebilir. Ticari ilişkilerde cari hesap ekstresi, e-fatura/e-arşiv kayıtları, teslim fişleri, iade faturaları, banka hareketleri ve mutabakat yazıları bu nedenle önemlidir.
Devralanın ödeme talebinde yalnız temlik sözleşmesini sunması, borcun miktarının tartışmasız olduğunu göstermez. Borçlu, alacağın varlığı ve miktarına ilişkin savunmalarını belgelendirerek açıkça bildirmelidir.
TBK 188/2’ye Göre Temlikten Sonra Takas Mümkün mü?
TBK m.188’in ikinci fıkrası, borçlunun devredene karşı sahip olduğu karşı alacağı devralanın alacağıyla takas edebilmesi için özel bir zaman kuralı getirir. Hükme göre borçlu, devri öğrendiği anda henüz muaccel olmayan kendi alacağını da, devredilen alacaktan önce veya onunla aynı anda muaccel olması koşuluyla takas edebilir.
Burada iki alacağın tarihleri birlikte incelenir: devralanın talep ettiği devredilmiş alacağın muacceliyet tarihi ve borçlunun devredene karşı sahip olduğu karşı alacağın muacceliyet tarihi. Borçlunun karşı alacağı, devredilen alacaktan daha sonra muaccel olacaksa TBK m.188/2’deki özel korumadan yararlanamaz.
Örnek: A’nın B’den 100.000 TL alacağı 1 Haziran’da C’ye devredilmiş ve B bunu 5 Haziran’da öğrenmiştir. Devredilen alacak 30 Haziran’da muacceldir. B’nin A’dan olan 40.000 TL alacağı 20 Haziran’da muaccel olacaksa, bu karşı alacak devredilen alacaktan önce muaccel olduğundan diğer takas şartları da varsa TBK m.188/2 kapsamında takas ileri sürülebilir. B’nin A’dan olan alacağı 15 Temmuz’da muaccel olacaksa, devredilen alacaktan sonra muaccel olacağı için m.188/2’deki şart gerçekleşmez.
Takasın genel şartları ayrıca TBK m.139 ve devamındaki hükümlere tabidir. İki kişinin karşılıklı olarak birbirine aynı türden muaccel borçları bulunması ve takasın kanunen veya sözleşmeyle engellenmemiş olması gibi koşullar ayrıca kontrol edilir. Dolayısıyla yalnız m.188/2’deki tarih şartının gerçekleşmesi, genel takas şartlarını gereksiz hâle getirmez.
Yeni Alacaklı Borçlunun Savunmalarını “Temlik Sözleşmesinde Yok” Diye Reddedebilir mi?
Hayır. Borçlunun savunma hakkı devreden ile devralanın kendi aralarında yaptığı temlik sözleşmesinin içeriğine bağlı değildir. Devreden ile devralan, kendi sözleşmelerinde alacağın “itirazsız”, “kesin” veya “tam tutarlı” olduğunu yazsalar bile bu ifade, borçlunun taraf olmadığı bir sözleşmeyle borçlunun TBK m.188’den doğan kanuni savunmalarını ortadan kaldırmaz.
Devredenin devralana karşı alacağın varlığı veya borçlunun ödeme gücü hakkında sorumluluğu ayrı bir konudur. TBK m.191 ve devamında bedelli devirde devredenin garanti sorumluluğu düzenlenmiştir. Yeni alacaklının borçlunun savunması nedeniyle alacağını tahsil edememesi, şartları varsa devreden ile devralan arasındaki garanti ilişkisini gündeme getirebilir; bu durum borçlunun olmayan bir borcu ödemesini gerektirmez.
Borçlu Yeni Alacaklıdan Ödeme Talebi Aldığında Hangi Belgeleri Hazırlamalı?
- Asıl sözleşme: Alacağın hangi hukuki ilişkiden doğduğunu gösteren sözleşme ve ekleri.
- Fatura ve teslim belgeleri: Alacağın doğumu ve miktarını gösteren ticari kayıtlar.
- Ödeme belgeleri: Banka dekontları, makbuzlar ve cari hesap hareketleri.
- Devir bildirimi: Borçlunun temliki hangi tarihte öğrendiğini gösteren kayıt.
- Karşı alacak belgeleri: Takas ileri sürülecekse borçlunun devredene karşı alacağının kaynağı ve muacceliyet tarihi.
- Yazışmalar: İndirim, iade, ayıp, mahsup, erteleme veya borcun kapsamını etkileyen yazılı görüşmeler.
- İcra evrakı: Takip başlamışsa ödeme emri, takip talebi ve taraf değişikliğini gösteren dosya kayıtları.
Belgelerin tarih sırasına konulması önemlidir. Özellikle TBK m.188’de “devri öğrenme anı” ve takas bakımından muacceliyet sırası kanuni ölçüt olduğundan, yalnız belgenin varlığı değil tarihi de sonuca doğrudan etki eder.
Uygulama Örnekleri
Örnek 1: Borç devirden önce tamamen ödenmiş
Satıcı A’nın alacağı C’ye devredilmiş, fakat borçlu B temlikten önce borcun tamamını banka yoluyla A’ya ödemiştir. B, ödeme dekontuyla borcun sona erdiğini ispatlayabiliyorsa C’ye karşı TBK m.188 kapsamında ödeme savunmasını ileri sürebilir. C’nin temlik sözleşmesindeki bedel, sona ermiş borcu yeniden doğurmaz.
Örnek 2: Faturanın bir kısmı iade edilmiş
A, B’ye 200.000 TL fatura düzenlemiş; taraflar 50.000 TL’lik mal iadesini yazılı olarak kabul etmiş ve gerçek bakiye 150.000 TL’ye düşmüştür. A alacağı 200.000 TL olarak C’ye devrederse B, kabul edilmiş iade ve bakiye hesabını C’ye karşı ileri sürebilir.
Örnek 3: Borçlunun devredene karşı karşı alacağı var
B’nin A’dan 30.000 TL karşı alacağı bulunmakta; A’nın B’den olan 100.000 TL alacağı C’ye devredilmektedir. B’nin karşı alacağı, devredilen alacaktan önce veya aynı anda muaccel oluyorsa ve genel takas şartları da mevcutsa B, TBK m.188/2 kapsamında takas beyanında bulunabilir.
Örnek 4: Devir öğrenildikten sonra devredenle yeni anlaşma
B, alacağın C’ye devredildiğini öğrendikten sonra A ile tek başına yeni bir indirim anlaşması yaparsa bu yeni anlaşmanın C’yi bağlayıp bağlamadığı, C’nin taraf olup olmadığı veya sonradan kabul edip etmediği gibi hususlara göre belirlenir. TBK m.188’in koruduğu temel kesit, devrin öğrenildiği sırada mevcut savunmalardır.
Borçlu İçin Kontrol Sırası
- Ödeme talebini yapan kişinin hangi alacağı devraldığını belirleyin.
- Devir bildiriminin size ulaştığı veya devri öğrendiğiniz tarihi tespit edin.
- O tarihte eski alacaklıya karşı hangi itiraz ve savunmalara sahip olduğunuzu listeleyin.
- Ödeme, iade, mahsup, indirim veya geçersizlik dayanaklarını belgeleyin.
- Karşı alacağınız varsa TBK m.188/2’deki muacceliyet sırasını kontrol edin.
- İcra takibi başlamışsa süreleri kaçırmadan savunmanın hangi usulle ileri sürüleceğini ayrıca belirleyin.
- Tüm beyanları borcun kaynağı, tutarı ve belge tarihleriyle somutlaştırın.
Sık Sorulan Sorular
1. Alacak devredilince borçlunun eski itirazları silinir mi?
Hayır. TBK m.188/1’e göre borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları devralana karşı da ileri sürebilir.
2. Borç daha önce ödendiyse yeni alacaklı tekrar isteyebilir mi?
Usulüne uygun ifa ile sona ermiş borç, temlik nedeniyle yeniden doğmaz. Borçlu ödemeyi ve ödemenin ilgili borca ait olduğunu ispatlamalıdır.
3. Yeni alacaklı “temlik sözleşmesinde borç kesin yazıyor” diyebilir mi?
Devreden ile devralanın kendi sözleşmesindeki kayıtlar borçlunun TBK m.188’den doğan kanuni savunmalarını tek başına ortadan kaldırmaz.
4. Borcun miktarı yanlışsa yeni alacaklıya itiraz edilebilir mi?
Evet. Borçlu, gerçek borç miktarını etkileyen ödeme, iade, indirim, mahsup ve diğer hukuki sebepleri belgeleyerek ileri sürebilir.
5. Temlikten sonra takas yapılabilir mi?
Evet, TBK m.188/2’nin özel şartları ve TBK m.139 ve devamındaki genel takas koşulları birlikte gerçekleşirse takas mümkündür.
6. Borçlunun karşı alacağı temlik tarihinde henüz vadesizse takas mümkün mü?
TBK m.188/2, devri öğrenildiği anda henüz muaccel olmayan karşı alacağın da devredilen alacaktan önce veya onunla aynı anda muaccel olması hâlinde takasa konu olabileceğini açıkça düzenler.
7. Karşı alacak devredilen alacaktan sonra muaccel olacaksa ne olur?
TBK m.188/2’deki özel takas şartı gerçekleşmez. Başka bir hukuki sebep bulunmadıkça bu karşı alacak devralanın talebine karşı aynı hükme dayanılarak takas edilemez.
8. Alacağın devrini hangi tarihte öğrendiğim neden önemli?
Çünkü TBK m.188/1 korunacak savunmalar bakımından devrin öğrenildiği anı esas alır; m.188/2’deki takas değerlendirmesinde de bu tarih ve muacceliyet sırası önem taşır.
9. Temlik bildirimi gelmeden eski alacaklıya ödeme yaptıysam hangi madde uygulanır?
Devir bildirilmemiş ve borçlu devirden habersiz olarak iyi niyetle eski alacaklıya ödeme yapmışsa TBK m.186 uygulanır.
10. Yeni alacaklı icra takibi başlatırsa TBK 188 savunması otomatik dikkate alınır mı?
Hayır. İcra takibinde ödeme emrinin türüne göre kanuni süre içinde uygun itiraz veya şikâyet yolunun kullanılması gerekebilir. Maddi hukuk savunmasının varlığı, usul sürelerini kendiliğinden durdurmaz.
11. Devreden alacağın varlığını devralana garanti etmişse bu borçluyu etkiler mi?
Garanti, TBK m.191 ve devamında esas olarak devreden ile devralan arasındaki ilişkidir. Borçlunun TBK m.188 kapsamındaki savunmalarını ortadan kaldırmaz.
12. Alacağın devrinde borçlu avukat tutmak zorunda mı?
Genel olarak böyle bir zorunluluk yoktur. Ancak icra takibi, dava, yüksek tutarlı ticari alacak veya karmaşık takas/temlik zinciri varsa süre ve savunma kaybı yaşamamak için dosyanın hukuki olarak incelenmesi önemlidir.
Resmî Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu güncel metni.
- TBMM — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kabul metni.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi
Bu rehber 16 Eylül 2026 tarihinde yürürlükte bulunan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun özellikle 183–194. maddeleri esas alınarak hazırlanmıştır. TBK m.188’in borçluya ait savunmalar ve takas bakımından öngördüğü iki ayrı kural açık biçimde ayrılmış; varsayımsal Yargıtay karar numarası kullanılmamıştır.
Hazırlayan: Av. Halil Bakırcı — Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin — Mersin Barosu Sicil No: 5507
Büro: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu — Mersin merkezli, Türkiye geneli dosya yönetimi.
İlgili içerikler: TBK 186 — Temlik Bildirilmeden Ödeme · TBK 184 — Alacağın Devrinde Yazılı Şekil · Hukuki Bilgilendirme · İletişim.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
