Arama Kararını Kim Verir? CMK 119 Hâkim, Savcı ve Kolluk Amirinin Yetkisi 2026
CMK 119’un Temel Kuralı Nedir?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.119, ceza soruşturması ve kovuşturmasında arama kararını kimin verebileceğini ve kararın nasıl uygulanacağını düzenler. Arama, kişinin özel hayatına, konutuna, işyerine, eşyasına veya beden bütünlüğüne ilişkin önemli bir müdahaledir. Bu nedenle kanun arama yetkisini sınırsız biçimde kolluğa bırakmamış; kural olarak hâkim kararını esas almıştır.
CMK m.116’ya göre şüphelinin veya sanığın yakalanabileceği ya da suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe varsa üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir. CMK m.119 ise bu aramanın karar makamını belirler. Dolayısıyla “arama için şüphe var mı?” sorusu ile “arama kararını kim verebilir?” sorusu ayrı ayrı cevaplanmalıdır.
Bir aramanın hukuka uygun olması için yalnız karar makamının doğru olması yetmez. Aranacak yerin, kişinin veya eşyanın karar kapsamında bulunması; kararın geçerli olduğu sürenin aşılmaması; gece araması varsa CMK m.118 şartlarının gerçekleşmesi; tutanak ve hazır bulunma kurallarına uyulması gerekir. Yetkili makam, bu zincirin yalnız bir halkasıdır.
Arama Kararını Kural Olarak Hâkim Verir
CMK m.119/1 açık biçimde aramanın hâkim kararı üzerine yapılacağını düzenler. Hâkim, talep edilen aramanın hukuki şartlarını ve somut olayın verilerini değerlendirir. Arama kararı, soruşturma makamına sınırsız bir araştırma yetkisi vermez; kararın konusu, yeri, kişisi ve geçerlilik süresi belirli olmalıdır.
Hâkim kararının esas alınmasının nedeni, özel hayata yapılan müdahalenin soruşturmayı yürüten makamdan bağımsız bir yargısal denetime bağlanmasıdır. Özellikle konut ve işyeri gibi mahremiyetin güçlü olduğu alanlarda hâkim kararı, kanunun temel güvencesidir.
Hâkim, yalnız “arama yapılmasına” karar vermekle yetinmez. CMK m.119/2 uyarınca aramaya neden olan fiil, aranacak kişi veya adres, aranacak eşya ve kararın geçerli olacağı zaman süresi kararda açıkça gösterilmelidir. Bu unsurların eksikliği, aramanın sınırlarının belirsizleşmesine yol açar.
Cumhuriyet Savcısı Ne Zaman Arama Emri Verebilir?
Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı yazılı arama emri verebilir. Kanunun “gecikmesinde sakınca” ölçütü, hâkim kararının beklenmesi hâlinde aramanın amacının tehlikeye düşeceği somut aciliyeti ifade eder. Delilin yok edilmesi, şüphelinin kaçması veya aranan eşyanın kısa sürede ortadan kaldırılabilecek olması bu değerlendirmede önem taşıyabilir.
Savcı emrinin varlığı, gecikmesinde sakınca unsurunu kendiliğinden ispatlamaz. Dosyada neden hâkim kararını beklemeye imkân bulunmadığı anlaşılabilmelidir. Özellikle konut ve işyeri aramalarında savcı emrinin hukuki dayanağı, aramanın aciliyet gerekçesi ve emrin yazılı olup olmadığı birlikte incelenir.
Arama kararının telefonla veya sözlü biçimde verildiği iddiası ayrıca değerlendirilmelidir. CMK m.119 yazılı karar veya emir sistemini öngörür. Yazılılık, kararın kapsamının ve zamanının sonradan denetlenebilmesini sağlar.
Kolluk Amirinin Arama Emri Verme Yetkisi Nerede Biter?
CMK m.119/1, Cumhuriyet savcısına ulaşılamayan hâllerde kolluk amirinin yazılı emriyle arama yapılmasına belirli ölçüde izin verir. Ancak bu yetki genel ve sınırsız değildir. En önemli sınır, konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlardır.
Bu alanlarda kolluk amirinin yazılı emri yeterli değildir. Kanun, konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda aramanın hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabileceğini açıkça belirtir. Dolayısıyla “savcıya ulaşılamadı” gerekçesi, konut aramasında kolluk amirine doğrudan yetki vermez.
Kolluk amirinin yazılı emriyle yapılan aramanın sonuçları Cumhuriyet başsavcılığına derhâl bildirilir. Bu bildirim, emir yetkisinin kanuni sınırlar içinde kullanılıp kullanılmadığının savcılıkça izlenebilmesi bakımından önemlidir.
Konut, İşyeri ve Kamuya Açık Olmayan Kapalı Alanlarda Özel Kural
Konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlar özel hayat ve mülkiyet hakkı bakımından daha yoğun koruma görür. CMK m.119 bu nedenle bu alanlarda kolluk amirinin yazılı emrini yeterli saymaz. Hâkim kararı temel yoldur; yalnız gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri kullanılabilir.
Bu ayrım uygulamada sık karıştırılır. Örneğin araç, açık alan veya bazı eşyalarla ilgili aramalarda kolluk amirinin yetkisi tartışılabilirken, evin içine girilecekse CMK m.119’daki özel sınır doğrudan gündeme gelir. Aramanın nerede yapıldığı tutanakta açıkça belirlenmelidir.
Konutun eklentileri, apartman ortak alanı, işyerinin müşteriye açık kısmı veya yalnız personele açık bölümü gibi sınır sorunlarında somut alanın niteliği incelenir. Hukuki değerlendirme, adresin tabelasına değil fiilî kullanım ve mahremiyet düzeyine göre yapılır.
Arama Kararında Bulunması Zorunlu Unsurlar
CMK m.119/2 arama kararının veya yazılı emrin içeriğini üç ana başlıkta belirler. İlk olarak aramanın nedenini oluşturan fiil açıkça yazılmalıdır. İkinci olarak aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konut veya diğer yerin adresi ya da aranacak eşya belirtilmelidir. Üçüncü olarak karar veya emrin geçerli olacağı zaman süresi gösterilmelidir.
Bu unsurların amacı, aramayı belirli bir soruşturma konusu ve belirli bir yerle sınırlandırmaktır. “Şüpheli hakkında her yerde arama yapılması” gibi belirsiz ve sınırsız ifadeler kanunun belirli kapsam mantığıyla bağdaşmaz. Uygulamada arama tutanağı ile karar karşılaştırılarak fiilen girilen yerin ve el konulan eşyanın karar kapsamına girip girmediği kontrol edilmelidir.
Zaman süresi de önemlidir. Kararda belirtilen geçerlilik süresi sona erdikten sonra aynı belgeye dayanarak yeniden arama yapılamaz. Yeni bir arama ihtiyacı doğmuşsa yeni hukuki şartlar çerçevesinde yeni karar veya emir gerekir.
Cumhuriyet Savcısı Hazır Değilse Konut Aramasında Kimler Bulunur?
CMK m.119/4 uyarınca Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde arama yapılabilmesi için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur. Bu kişiler uygulamada “arama tanığı” veya “hazirun” olarak anılabilir.
İki kişinin bulunması, arama kararının yerine geçmez. Hâkim veya savcı yönünden karar şartı ayrı, arama sırasında hazır bulunma şartı ayrıdır. Usulün bir kısmına uyulmuş olması başka bir eksikliği kendiliğinden gidermez.
Arama tutanağında hazır bulunan kişilerin kimlikleri, aramanın başlama ve bitiş zamanı, bulunan eşya ve yapılan el koyma işlemleri açıkça kaydedilmelidir. Sonradan hukuka uygunluk tartışması çıktığında bu kayıtlar önem taşır.
Avukat Aramada Hazır Bulunabilir mi?
CMK m.120/3 bu konuda nettir: kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamaz. Avukat, aramanın karar kapsamına uygun yürütülüp yürütülmediğini, bulunan eşyanın nasıl kaydedildiğini ve tutanakların içeriğini gözlemleyebilir.
Bu hüküm, soruşturma makamına “avukatı aramadan uzaklaştırma” konusunda genel bir takdir yetkisi vermez. Bununla birlikte kanunda her aramada avukat gelene kadar işlemin zorunlu olarak duracağına ilişkin genel bir bekleme süresi de düzenlenmemiştir. Esas mesele, hazır olmak isteyen avukatın fiilen engellenmemesidir.
Aramada avukat hakkını ayrıntılı ele alan ayrı rehber, bu yazının devamı niteliğinde yayımlanmaktadır. Böylece CMK m.119’daki karar yetkisi ile m.120’deki hazır bulunma güvencesi birbirine karıştırılmadan açıklanır.
Arama Kararı Varsa Gece Araması Otomatik Olarak Yapılabilir mi?
Hayır. Arama kararının bulunması CMK m.118’deki gece araması yasağını ortadan kaldırmaz. Konutta, işyerinde ve diğer kapalı yerlerde gece araması kural olarak yapılamaz. Suçüstü, gecikmesinde sakınca bulunan hâl ve kanunda sayılan kaçan kişinin yeniden yakalanması durumları m.118/2’de istisna olarak düzenlenmiştir.
Bu nedenle gece yapılan konut aramasında hem arama kararını veren makam hem de gece aramasını mümkün kılan istisna ayrı ayrı kontrol edilir. Hâkim kararı bulunması “gece de arayabilirsiniz” sonucunu kendiliğinden doğurmaz.
Gece araması şartları için Gece Konutta Arama Yapılabilir mi? CMK 118 rehberi incelenebilir.
Hukuka Aykırı Arama Nasıl İleri Sürülür?
Aramanın hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa öncelikle karar veya emir, arama tutanağı, başlama-bitiş saatleri, hazır bulunan kişiler ve el konulan eşya listesi birlikte incelenir. İtiraz yalnız “arama haksızdı” şeklinde bırakılmamalı; hangi CMK hükmünün hangi işlemle ihlal edildiği açıkça gösterilmelidir.
Kararı veren merci yetkisizse, konut için kolluk amiri emri kullanılmışsa, karar kapsamı dışında başka adrese girilmişse veya kararın geçerlilik süresi aşılmışsa bunlar ayrı hukuka aykırılık başlıklarıdır. Elde edilen delilin hükümde kullanılıp kullanılamayacağı CMK m.206 ve m.217’deki hukuka uygun delil kuralları kapsamında ayrıca değerlendirilir.
İstanbul ve Ankara için mevcut geniş arama-el koyma sayfaları şehir uygulamasına odaklanırken bu içerik yalnız CMK m.119’daki karar yetkisi ayrımını hedefler. Türkiye genelinde aynı kanun uygulanır.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
CMK m.119 Türkiye genelinde aynıdır. Mersin’de bir ev, işyeri veya kapalı alan aranırken başka bir ilde uygulanandan farklı bir karar mercii kuralı yoktur. Yetkinin kaynağı CMK’dır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu’nun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Arama ve elkoyma işlemlerinin denetimi, karar–tutanak karşılaştırması ve hukuka aykırılık itirazları Mersin’den yürütülür; Türkiye genelindeki dosyalarda usul ve vekâlet kuralları çerçevesinde hukuki takip sağlanır.
Güncel kanun metni için Adalet Bakanlığı Ceza Muhakemesi Kanunu esas alınmalıdır.
Arama Kararını Veren Merci Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. Arama kararını kural olarak kim verir?
CMK m.119/1’e göre kural olarak hâkim verir.
2. Savcı arama emri verebilir mi?
Evet. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı yazılı emir verebilir.
3. Kolluk amiri ev arama emri verebilir mi?
Hayır. Konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda kolluk amirinin emri yeterli değildir.
4. Savcıya ulaşılamaması konut araması için kolluğa yetki verir mi?
Hayır. Konut ve işyerinde hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emri gerekir.
5. Arama kararı sözlü olabilir mi?
CMK m.119 yazılı karar veya emir sistemini öngörür.
6. Arama kararında adres yazılmalı mı?
Evet. Aranacak yerin adresi veya aranacak kişi/eşya açıkça gösterilmelidir.
7. Kararın geçerlilik süresi yazılır mı?
Evet. CMK m.119/2 bunu zorunlu unsur olarak düzenler.
8. Savcı yoksa konut aramasında iki kişi bulunur mu?
Evet. İhtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur.
9. Avukatın aramada bulunmasına engel olunabilir mi?
Hayır. CMK m.120/3 açıkça engel olunamayacağını düzenler.
10. Hâkim kararı varsa gece ev araması otomatik olarak yapılabilir mi?
Hayır. CMK m.118’deki gece araması yasağı ve istisnaları ayrıca uygulanır.
Arama Emrindeki “Gecikmesinde Sakınca” Gerekçesi Nasıl Denetlenir?
Cumhuriyet savcısının yazılı arama emri hâkim kararının olağan alternatifi değildir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâl, hâkim kararını beklemenin aramanın amacını somut biçimde tehlikeye düşüreceği istisnai durumu ifade eder. Delilin yok edilmesi, taşınması veya şüphelinin kaçması ihtimali dosyanın gerçek olgularıyla ortaya konulmalıdır.
Bu nedenle savcı emri sonradan incelenirken soruşturmanın kronolojisi önem taşır. Kolluğun savcılığa ne zaman başvurduğu, hâkim kararı almak için zaman bulunup bulunmadığı, aranan delilin neden derhal kaybolma riski taşıdığı ve emrin hangi saatte verildiği birlikte değerlendirilir. Yalnız “gecikmesinde sakınca bulunduğundan” şeklindeki kalıp ifade, somut olayın aciliyetini tek başına açıklamaz.
Arama Kararı ile Elkoyma Kararı Aynı Şey midir?
Hayır. Arama, kişi veya yerde delil ya da şüphelinin bulunmasına yönelik koruma tedbiridir. Aramada bulunan eşyanın muhafaza altına alınması veya elkonulması ise CMK’nın elkoyma hükümlerine tabidir. Arama kararının varlığı, bulunan her eşyanın sınırsız biçimde alınabileceği anlamına gelmez.
Arama sırasında suç delili olduğu değerlendirilen eşya veya malvarlığı için elkoyma işleminin hukuki dayanağı, tutanağı ve gerekiyorsa hâkim onayı ayrıca kontrol edilir. Dijital cihazlarda ise CMK m.134’teki özel arama, kopyalama ve elkoyma şartları devreye girer. Özellikle telefon ve bilgisayar bakımından genel arama kararıyla dijital içerikte sınırsız inceleme yapılabileceği varsayılmamalıdır.
Arama Kararının Adresi ile Fiilen Aranan Yer Uyuşmuyorsa Ne Olur?
CMK m.119/2, aranacak konut veya diğer yerin adresinin kararda gösterilmesini zorunlu kılar. Karar belirli bir daire veya işyeri için verilmişken aynı binadaki başka bağımsız bölüme girilmesi, karar kapsamının aşılması sonucunu doğurabilir. Ortak alan, eklenti, depo veya garaj gibi yerlerin karar kapsamına girip girmediği somut adres ve kullanım ilişkisine göre belirlenir.
Arama tutanağında fiilen girilen tüm yerler açıkça yazılmalıdır. Karardaki adres ile tutanakta belirtilen yer farklıysa bu uyuşmazlık savunma tarafından somut biçimde gösterilebilir. Arama yetkisi “aynı binadaki her yer” şeklinde belirsiz genişletilemez.
Arama Sonunda Kişiye Hangi Belge Verilmelidir?
Arama ve elkoyma sonunda düzenlenen tutanak, işlemin sonradan denetlenebilmesi için temel belgedir. Aranan kişinin istemi üzerine aramanın hangi amaçla yapıldığına ve elkonulan veya koruma altına alınan eşyaya ilişkin belge verilmesi CMK sisteminin şeffaflık güvencelerindendir. Eşyanın açık tanımı, adet, seri numarası veya ayırt edici özellikleri yazılmalıdır.
Kişi veya avukat tutanağın içeriğine itiraz ediyorsa “itirazım vardır” demekle yetinmeyip hangi işlemin neden hukuka aykırı olduğunu yazdırmalıdır. Savcının bulunmaması, arama tanıklarının eksikliği, karar dışı adrese girilmesi veya karar süresinin aşılması gibi hususlar ayrı ayrı kayda geçirilmelidir.
Hukuka Aykırı Aramada Delil Denetimi Nasıl Yapılır?
Anayasa m.38/6 ve CMK m.206 ile m.217, hukuka aykırı yöntemle elde edilen bulguların ceza yargılamasında hükme esas alınamayacağını düzenler. Bu nedenle arama kararındaki eksikliğin elde edilen delille ilişkisi somut olarak ortaya konulmalıdır. Yetkisiz merci, konutta kolluk amiri emri, süre dışı arama, karar dışı yer veya hukuka aykırı dijital inceleme farklı hukuka aykırılık türleridir.
İtiraz ve savunmada arama kararının kopyası, tutanak, kamera kaydı varsa görüntüler, hazır bulunanların kimlikleri, elkoyma listesi ve işlem saatleri birlikte incelenmelidir. Böylece tartışma soyut “arama haksızdı” iddiasından çıkar ve hangi kanun hükmünün nasıl ihlal edildiği gösterilir.
Karar dosyada ayrıca saklanmalıdır.
Kaydedilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
