Ceza Soruşturmasında Yetkili Savcılık Hangisi? CMK 12 ve 161 | 2026

Kısa ve net cevap: Ceza soruşturmasında temel hareket noktası suçun işlendiği yerdir. CMK m.12, ceza davasında yetkili mahkemeyi suçun işlendiği yer mahkemesi olarak belirler; soruşturma uygulamasında Cumhuriyet başsavcılığının yer bakımından yetkisi de bu bağlantı noktalarına göre belirlenir. Suçun nerede işlendiği belli değilse CMK m.13; basılı eser, görsel-işitsel yayın ve internet bağlantılı özel durumlarda CMK m.12’nin özel hükümleri; yabancı ülkede işlenen suçlarda CMK m.14-15 dikkate alınır. Şikâyet yanlış yerdeki savcılığa yapılmışsa hak kaybı doğması zorunlu değildir; dosya yetkili başsavcılığa gönderilebilir. Savcılıklar arasında yetki uyuşmazlığı çıkarsa CMK m.161’deki mekanizma işletilir.

Ceza soruşturmasında temel yetki kuralı nedir?

Ceza muhakemesinde yer bakımından yetkinin ana kuralı CMK m.12’de düzenlenmiştir. Maddenin ilk fıkrasına göre davaya bakmak yetkisi suçun işlendiği yer mahkemesine aittir. Soruşturma evresinde savcılığın yer bakımından yetkisi belirlenirken de suçun işlendiği yer temel bağlantı noktasıdır. Örneğin fiziksel saldırının Mersin’de gerçekleştiği bir olayda kural olarak Mersin Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturmayı yürütür.

“Suçun işlendiği yer” her olayda yalnız failin bulunduğu fiziksel nokta değildir. Neticeli suçlarda hareketin yapıldığı yer ile neticenin meydana geldiği yer farklı olabilir. CMK m.12/2, teşebbüste son icra hareketinin yapıldığı; kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği yer mahkemesini yetkili kabul eden özel kurallar içerir. Bu hükümler soruşturmanın hangi başsavcılık tarafından yürütüleceğinin belirlenmesinde de önemlidir.

Yetki konusu görev konusuyla karıştırılmamalıdır. Görev, dosyaya hangi tür mahkemenin bakacağını; yer bakımından yetki ise hangi coğrafi yargı çevresinin dosyayı ele alacağını ifade eder. Soruşturma aşamasında ise Cumhuriyet başsavcılıkları arasında yer bakımından dosyanın hangi başsavcılıkta yürütüleceği tartışılır.

Suçun işlendiği yer belli değilse hangi savcılık yetkilidir?

Bazen suç yeri başlangıçta belirlenemez. Örneğin mağdur posta yoluyla gönderilmiş sahte bir belgeyi başka şehirde teslim almış olabilir, failin eylemi nerede gerçekleştirdiği bilinmeyebilir veya çevrim içi eylemin teknik kaynağı henüz tespit edilmemiş olabilir. Bu durum için CMK m.13 yedek yetki kuralları getirir.

CMK m.13’te suçun işlendiği yer belli değilse şüpheli veya sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri ve belirli koşullarda en son adresi gibi bağlantı noktaları üzerinden yetkili yer belirlenir. Amaç, suç yeri belirsiz diye soruşturmanın sahipsiz kalmasını önlemektir. Daha sonra yeni delille gerçek suç yeri belirlenirse dosyanın yetkili başsavcılığa gönderilmesi gündeme gelebilir.

Bu nedenle şikâyetçi olayın kesin suç yerini bilmiyorsa başvuru yapmaktan vazgeçmemelidir. Olayın nerede başladığı, nerede sonuç doğurduğu, şüphelinin bilinen adresi, para transferinin yapıldığı hesap ve ilgili kurumların bulunduğu yer gibi bilgiler dilekçede açıkça yazılmalıdır. Savcılık yetki değerlendirmesini dosyadaki olgular üzerinden yapar.

İnternet, sosyal medya ve bilişim suçlarında yetkili savcılık nasıl belirlenir?

İnternet üzerinden işlenen suçlarda “internet her yerde, o hâlde her savcılık yetkilidir” biçiminde bir genel kural yoktur. Eylemin niteliği, suç tipinin hareket ve netice unsurları, failin hareketi yaptığı yer, mağdurun bulunduğu yer ve kanundaki özel yetki hükümleri birlikte değerlendirilir.

Örneğin sosyal medya üzerinden hakaret, tehdit, kişisel verilerin yayılması veya bilişim sistemi kullanılarak dolandırıcılık iddiasında, mesajın gönderildiği yer, içeriğin erişildiği yer, haksız menfaatin temin edildiği hesap ve suçun hukuki yapısı farklı bağlantılar doğurabilir. CMK m.12’de basılı eser ve görsel veya işitsel yayınlar için getirilen özel hükümler de somut olayın niteliğine göre önem taşıyabilir.

Bilişim suçlarında ilk anda teknik konumun bilinmemesi olağandır. IP kayıtları, banka hesabı hareketleri, platform kayıtları ve GSM verileri soruşturmayla ortaya çıkabilir. Bu nedenle başlangıçtaki yetki değerlendirmesi, sonradan elde edilen teknik delille değişebilir. Yetki değişmesi delillerin kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmez; yapılan işlemin aciliyeti, işlemi yapan makamın kanuni yetkisi ve dosyanın sonraki sevki ayrı ayrı değerlendirilir.

Fail başka şehirde, mağdur başka şehirdeyse hangi yer önemlidir?

Ceza soruşturmasında yalnız mağdurun ikamet ettiği yer veya yalnız şüphelinin yaşadığı yer otomatik olarak yetkili değildir. Öncelik suçun işlendiği yer ve suç tipinin özelliklerindedir. Failin telefonla İstanbul’dan arayıp mağduru Mersin’de tehdit ettiği, para transferinin Ankara’daki bir hesaba yapıldığı veya internet içeriğinin farklı şehirlerde erişildiği olaylarda suçun hukuki unsurları üzerinden bağlantı kurulmalıdır.

Şüphelinin bulunduğu yer, CMK m.13 kapsamındaki yedek yetki kurallarında veya ifade ve diğer işlemlerin talimatla yapılmasında önem taşıyabilir. Yetkili savcılık başka şehirde olsa da şüphelinin ifadesi bulunduğu yerde alınabilir. Bu, soruşturma dosyasının asıl yetkili başsavcılığını otomatik olarak değiştirmez.

Yurt dışında yaşayan kişinin Türkiye’deki bir suç nedeniyle nasıl başvuru yapabileceğine ilişkin özel durumlar için yurt dışından Türkiye’de dolandırıcılık şikâyeti rehberi incelenebilir.

Yanlış Cumhuriyet başsavcılığına şikâyet verilirse ne olur?

İhbar ve şikâyet mercileri CMK m.158’de düzenlenmiştir. Suç ihbarı veya şikâyeti Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılabilir; maddede ayrıca başka bazı makamlar için de özel düzenlemeler vardır. Başvurunun, dosyanın nihai olarak yetkili olduğu başsavcılığa ilk anda yapılmaması başvuruyu kendiliğinden yok saymaz.

Savcılık kendisini yer bakımından yetkisiz görürse dosyayı yetkili olduğunu düşündüğü Cumhuriyet başsavcılığına gönderebilir. Başvurucu açısından önemli olan olayın tarihini, fail ve delil bilgilerini doğru vermek, özellikle şikâyete bağlı suçlarda şikâyet iradesini süresinde açıkça ortaya koymaktır.

Yanlış yere başvuru nedeniyle zaman kaybı yaşanmaması için olay yerinin belli olduğu dosyalarda doğrudan ilgili Cumhuriyet başsavcılığına başvurmak pratik olarak daha hızlı olabilir. Ancak sırf “yanlış savcılığa giderim” endişesiyle şikâyet süresinin geçirilmesi daha ciddi bir risk doğurabilir.

İki savcılık da “ben yetkisizim” derse ne olur?

CMK m.161, Cumhuriyet savcısının soruşturmadaki görev ve yetkilerini düzenler ve savcılıklar arasındaki yetki sorunlarına ilişkin özel mekanizma içerir. Bir başsavcılığın yetkisizlik kararıyla gönderdiği dosyada, dosyayı alan savcılık da kendisini yetkisiz görürse olumsuz yetki uyuşmazlığı ortaya çıkar. Kanun, bu uyuşmazlığın mahkemece çözülmesini öngörür.

Bu sistemin amacı dosyanın savcılıklar arasında süresiz gidip gelmesini önlemektir. Yetki uyuşmazlığı çözüldükten sonra belirlenen Cumhuriyet başsavcılığı soruşturmaya devam eder. Yetki tartışması devam ederken gecikmesinde sakınca bulunan delillerin kaybolmaması için gerekli koruma işlemleri de göz ardı edilmemelidir.

Şikâyetçi veya şüpheli, dosyanın hangi başsavcılıkta bulunduğunu UYAP veya adliye kayıtlarından takip edebilir. Soruşturmanın çevrim içi görünürlüğüne ilişkin ayrı mesele için ceza soruşturması e-Devlet’te görünür mü? rehberine bakılabilir.

Yetki tartışması şikâyet süresini etkiler mi?

Şikâyete bağlı suçlarda TCK m.73 önemlidir. Kural olarak yetkili kimsenin fiili ve faili öğrendiği günden başlayarak altı ay içinde şikâyette bulunması gerekir. Bu altı ay, savcılığın soruşturmayı bitirme süresi değil, şikâyet hakkının kullanılmasına ilişkin süredir.

Bu nedenle kişi suçun hangi savcılıkta soruşturulacağını tam belirleyemediği için başvuruyu aylarca ertelememelidir. Şikâyet iradesi CMK m.158’de belirtilen yetkili mercilerden birine süresinde ulaştırılmalı, başvuru kaydı ve tarih bilgisi saklanmalıdır. Sonrasında dosyanın yetkili yere gönderilmesi usulî bir işlemdir.

Savcılığa dilekçe sunarken olay, tarih, kişiler ve delillerin nasıl yazılacağı için savcılığa suç duyurusu dilekçesi rehberi kullanılabilir.

Yetkisizlik kararı çıkmadan önce toplanan deliller ne olur?

Soruşturmanın temel amacı maddi gerçeğin araştırılmasıdır. Cumhuriyet savcısı CMK m.160 uyarınca suç şüphesini öğrendiğinde araştırmaya başlar; CMK m.161 çerçevesinde adli kolluk aracılığıyla işlemler yaptırabilir. Yer bakımından yetki sorunu ortaya çıktığında daha önce yapılan her işlemin otomatik olarak yok hükmünde sayıldığı söylenemez.

Özellikle kaybolma tehlikesi bulunan kamera görüntüsü, dijital veri veya biyolojik delil gibi materyaller bakımından gecikmenin sonuçları ağır olabilir. Bununla birlikte arama, elkoyma, iletişimin denetlenmesi ve diğer koruma tedbirleri kendi özel yetki ve karar şartlarına tabidir. “Dosya sonra başka savcılığa gitti” denilerek bu tedbirlerin hukukiliği topluca varsayılamaz; her işlem kendi kanuni maddesine göre incelenir.

Ceza soruşturmasının genel ilerleyişi ve savcının karar seçenekleri için ceza soruşturması süresi ve savcılık dosyası yazısı incelenebilir.

Ceza soruşturmasında yetki için pratik kontrol listesi

Kanuni dayanaklar ve resmî kaynaklar

CMK m.12: Suçun işlendiği yer mahkemesini temel yetkili mahkeme olarak belirler ve teşebbüs, kesintisiz suç, zincirleme suç ile yayınlara ilişkin özel yer kuralları içerir.

CMK m.13: Suçun işlendiği yer belli değilse uygulanacak özel yetki kurallarını düzenler.

CMK m.14-15: Yabancı ülkede işlenen suçlar ile deniz, hava ve demiryolu taşıtlarındaki bazı suçlara ilişkin yetki kuralları getirir.

CMK m.158: İhbar ve şikâyetin yapılabileceği mercileri düzenler.

CMK m.160-161: Cumhuriyet savcısının soruşturmayı yürütmesini, delil toplamasını ve soruşturmadaki yetki mekanizmasını düzenler.

Güncel kanun metni için Mevzuat Bilgi Sistemi – 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile şikâyet süresi bakımından 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu esas alınmalıdır.

Sık sorulan sorular

1. Şikâyet için mutlaka suçun işlendiği yerdeki savcılığa mı gitmeliyim?

CMK m.158 ihbar ve şikâyetin yapılabileceği mercileri düzenler. Yetki bakımından suç yeri temel olmakla birlikte yanlış yerdeki başvuru kendiliğinden yok sayılmaz; dosya yetkili başsavcılığa gönderilebilir.

2. Olay başka şehirde oldu, kendi şehrimde şikâyet edebilir miyim?

Başvuru alınabilir ve yetkili yere gönderilebilir. Olayın gerçekleştiği yer açıkça belli ise doğrudan yetkili başsavcılığa başvurmak süreci hızlandırabilir.

3. İnternet dolandırıcılığında hangi savcılık yetkilidir?

Tek bir otomatik cevap yoktur. Haksız menfaatin elde edildiği yer, failin hareketi, mağdurun bulunduğu yer ve suçun hukuki unsurları birlikte incelenir; başlangıçta bilinmeyen teknik bilgiler soruşturmayla ortaya çıkabilir.

4. İki savcılık yetkisizlik kararı verirse dosya kapanır mı?

Hayır. CMK m.161’de olumsuz yetki uyuşmazlığının çözümü için mekanizma vardır. Yetkili yer belirlendikten sonra soruşturma devam eder.

5. Yetkisiz savcılığa verilen şikâyet süresinde sayılır mı?

Şikâyetin CMK m.158’deki yetkili mercilerden birine süresinde yapılması önemlidir. Somut olayda başvurunun kayıt tarihi ve şikâyet iradesinin açıklığı korunmalıdır.

6. Şüpheli başka şehirdeyse dosya onun şehrine mi gider?

Şüphelinin adresi tek başına temel yetki kuralı değildir. Suçun işlendiği yer önceliklidir; ifade gibi işlemler şüphelinin bulunduğu yerde talimatla yapılabilir.

7. Mağdurun yaşadığı yer her zaman yetkili midir?

Hayır. Mağdurun bulunduğu yer bazı suç tiplerinde neticenin gerçekleştiği yer olarak önem kazanabilir; fakat her suç için otomatik yetki kuralı değildir.

8. Suç yeri hiç bilinmiyorsa soruşturma açılamaz mı?

Açılabilir. CMK m.13 suç yeri belli değilse uygulanacak yedek yetki kurallarını düzenler.

9. Yetki değişirse daha önce alınan ifade geçersiz olur mu?

Dosyanın başka başsavcılığa gönderilmesi daha önce yapılan her işlemi otomatik olarak geçersiz kılmaz. İşlemin kendi özel usul ve yetki şartları ayrıca incelenir.

10. Yetkisizlik kararı nedeniyle soruşturma çok uzarsa ne yapılabilir?

Dosyanın hangi başsavcılıkta bulunduğu ve son işlem tarihi takip edilerek somut gecikmeye ilişkin dilekçe sunulabilir. Soruşturmanın makul sürede yürütülmesi gerekir.

Sonuç

Ceza soruşturmasında yetkili Cumhuriyet başsavcılığı belirlenirken temel bağlantı suçun işlendiği yerdir. CMK m.12 ana kuralı, CMK m.13 ve devamı ise suç yerinin belirsiz olduğu veya özel bağlantıların bulunduğu hâlleri düzenler. Yanlış savcılığa başvuru, şikâyetin otomatik olarak yok sayılması anlamına gelmez; dosya yetkili yere gönderilebilir. Savcılıklar arasında uyuşmazlık çıkarsa CMK m.161’deki mekanizma uygulanır. Özellikle şikâyete bağlı suçlarda yetki tartışması nedeniyle TCK m.73’teki süreyi geçirmemek ve başvuru tarihini belgelemek en önemli pratik noktadır.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri