Dahilde İşleme İhracat Taahhüdü Kapatılmazsa Vergi ve Teminat Ne Olur?
Dahilde işleme izin belgesinin ihracat taahhüdünün kapatılmaması, her dosyada aynı vergi ve cezayı doğurmaz. İhracatın gerçekte yapılmaması, yapılmasına rağmen belge bağlantısının kurulamaması ve kapanış için gerekli evrakın sunulmaması ayrı sorunlardır. Doğru işlem, önce eksikliğin türünü belirlemek; ardından ihracat, sarfiyat, stok ve gümrük kayıtlarıyla bu eksikliğe cevap vermektir.
Gümrük Kanunu m.108, şartlı muafiyette vergilerin teminata bağlanmasını ve koşullara uygun ihracat sonucunda teminatın iadesini düzenler. İhracat 2006/12 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Tebliği m.37–38 kapatma usulünü, m.45 yaptırımları, m.49 ise kapatma veya iptal işleminin geri alınmasında yetkiyi belirler. Belge hesabının kapatılmasıyla ithalat sırasında verilen teminatın bankada serbest bırakılması aynı aşama değildir.
DİİB ile gümrüğün verdiği izin ayrılmalıdır
Güncel Dahilde İşleme Rejimi Tebliği m.3, Bakanlıkça düzenlenen dahilde işleme izin belgesini ve gümrük idaresince verilen dahilde işleme iznini ayrı tanımlar. DİİB için kapanış belgeleri Bakanlığın belirlediği ilgili bölge müdürlüğüne; dahilde işleme izni için ilgili gümrük idaresine sunulur. Yetkili makamın doğru seçilmesi, belge tesliminin doğru dosyayla eşleştirilmesini sağlar.
M.37 uyarınca her iki işlem için de temel belge sunma süresi, belge veya izin süresi sonundan itibaren üç aydır. Dahilde işleme izni için eski metinlerde görülen bir aylık süre, 14 Eylül 2022 değişikliğiyle üç ay olmuştur. Güncel dosyada eski broşürdeki süreye dayanılmaz. M.37/2 ayrıca bu takibin firmaya ait olduğunu ve bu dönem için ayrıca yazılı hatırlatma yapılmayacağını belirtir.
Üç aylık kapatma başvuru süresi, üç ay daha serbestçe üretim ve ihracat yapma izni değildir. M.20/3 ve Gümrük Kanunu m.111, rejim süresinin başlangıç ve bitişini belirler; süre sonu, ilgili sürenin bitiminin rastladığı ayın son günüdür. Usulüne uygun verilmiş ek süre kararları da hesaba katılır. Kapanış dosyasını hazırlama takvimiyle fiili rejim işlemlerinin takvimi ayrı tutulur.
Eksik belge yazısı gelince ne yapılır?
Tebliğ m.38/1, kapatma belgelerinin süresinde sunulmaması veya sunulan dosyada eksiklik bulunması halinde idarenin eksiklikleri bir ay içinde tamamlanmak üzere bildirmesini düzenler. Bu yazıdaki her kalem ayrı cevaplanır. Gümrük beyannamesi, sarfiyat hesabı veya teknik rapor istenmişse, yalnız genel bir “ihracat yapılmıştır” dilekçesi verilmesi ilgili eksikliği tamamlamaz.
Bir aylık sürede eksiklik tamamlanmazsa ihracat taahhüdü, mevcut bilgi ve belgelerle ve m.45 dikkate alınarak kapatılır. Bu sonuç, dosyanın süresiz açık bırakılması değildir. Firmanın henüz sunmadığı ihracat belgesi değerlendirmeye girmediğinde müeyyideli kapatma ortaya çıkar. Bu nedenle eksiklik tebligatı, belge numarası, teslim tarihi ve hangi belgenin hangi eksikliği karşıladığı birlikte kaydedilir.
Firma, idarede zaten bulunduğunu düşündüğü kaydın dosyaya nasıl bağlandığını da göstermelidir. Beyanname numarası, ilgili kalem ve DİİB satır kodu açıkça belirtilir. Birden fazla gümrük müdürlüğünde işlem yapılmışsa dosyalar arası teyit ihtiyacı açıklanır. Başvuruya eklenen dosyanın sistemde okunabilir olması ve eklerin teslim kaydına yansıması, gönderim yapıldığının kanıtı bakımından önem taşır.
İhracat beyannamesi tescili tek başına yeterli değildir
M.38/2, beyannamenin belge veya izin süresi içinde tescil edilmiş olmasını kapsam içinde değerlendirme bakımından yeterli sayar; ancak kapatmada o beyanname kapsamındaki ihracatın gerçekleştiğinin tespitini ayrıca arar. Başlamış işlemler bu kuralla değerlendirilir. Yalnız tescil edilmiş fakat çıkışı gerçekleşmemiş veya sonradan iptal edilmiş beyanname, tamamlanmış ihracat gibi kullanılamaz.
M.38/3, beyannamede belge veya izin sayısını içeren satır kodunu zorunlu kılar. Doğru ürünün yurt dışına gönderilmiş olması, yanlış belgeye bağlı satır kodu sorununu kendiliğinden gidermez. Belge numarası, ithalat girdisi, ihraç ürün satırı ve miktar bağlantısı kontrol edilir. Aynı ihracatın farklı taahhüt hesaplarında mükerrer kullanılıp kullanılmadığı da kayıt üzerinden incelenir.
Satır kodu bulunmaması için Tebliğ m.24/3’teki özel haklı sebep düzenlemesi ayrıca değerlendirilir. Bu hüküm, koşullarıyla aynı ad ve tarife pozisyonundaki eşyanın miktarı kadar yeniden ihracata yönelik ek süreyi düzenler; başka belgeye ait satır kodu olan beyannameleri aynı imkâna dahil etmez. Eksik kodlu ihracatın her durumda basit bir yazıyla eski taahhüde saydırılacağı söylenemez.
Girdi, üretim ve ihracat arasındaki miktar hesabı
Gümrük Kanunu m.110 ve 112, ithal eşyanın işlem görmüş üründeki bağlantısı ve verimlilik oranı bakımından temel kuralları içerir. Kapatmada yalnız ihracat faturalarının toplam döviz değeri yeterli olmaz. İthal edilen girdinin hangi üretimde kullanıldığı, ürün başına sarfiyat, fire ve kalan miktar gösterilir. Belge kapsamındaki bütün girdilerin aynı ticari adla muhasebeleştirilmesi teknik ayrımı ortadan kaldırmaz.
Üretim reçetesi, stok giriş çıkışı, üretim emri, kapasite ve ekspertiz belgeleri birbirini doğrulamalıdır. Birimlerin kilogram, metre, adet veya litre olması halinde dönüşüm yöntemi açıkça yazılır. Aynı girdiden farklı ürün üretilmişse her ürünün sarfiyatı ayrı hesaplanır. Belge miktarını aşan ithalat, m.45/1-c kapsamında aşan kısma ilişkin vergi sonucu doğurur; bütün dosya tek oranla ele alınmaz.
Tebliğ m.45/1-g, ithal girdinin ihraç edilen ürünün bünyesinde kullanıldığının öngörülen biçimde kanıtlanamamasını düzenler. DİİB bakımından teknik, bilimsel veya idareden kaynaklanan nedenle tespitin yapılamaması halinde m.45/6, stok ve muhasebe kayıtlarına dayanan yeminli mali müşavir raporuyla tevsike özel imkân tanır. Her eksik belgeyi nedeninden bağımsız biçimde bu raporla ikame etmek mümkün değildir; hükmün koşulu açıklanmalıdır.
Fire ve ikincil ürün aynı kalem değildir
Tebliğ m.3, fireyi işlem sırasında yitirilen veya imha olan kısım ve ekonomik değeri olmayan atık üzerinden tanımlar. İkincil işlem görmüş ürün ise asıl ürün dışında elde edilen üründür. Ekonomik değeri bulunan yan ürünü yalnız “fire” adıyla kaydetmek, onun gümrük durumunu çözmez. Kapatma hesabında bu iki kalem ayrı gösterilir ve teknik dayanakları sunulur.
M.38/9, ikincil ürünün kapanıştan önce gümrük gözetiminde imhası, terk edilmesi, çıkış hükmünde teslimi veya serbest dolaşıma girişi gibi yolları düzenler. M.45/2, ilgili verginin ödendiğinin tevsik edilmemesi halinde ikincil ürünün kendisi üzerinden vergi ve yaptırımı gündeme getirir. Ana ürünün tamamen ihraç edilmiş olması, yan ürünün dosyasını otomatik kapatmaz.
Eksik ihracatta vergi nasıl belirlenir?
Şartlı muafiyet kapsamında ithal edilip ihracatı gerçekleştirilmeyen eşyanın ithalinde alınmayan vergi, Tebliğ m.45/1-a ve ilgili gümrük hükümleri çerçevesinde tahsil edilir. Vergi hesabı, yerine getirilmeyen taahhüde karşılık gelen ithalat kalemini göstermelidir. Belgede yazan toplam ithalat tutarının tamamının eksik ihracat sayılması, gerçekleşmiş ve kabul edilmiş ihracatı göz ardı edemez.
Gümrük Kanunu m.114, m.115’teki hükümler saklı olmak üzere, dahilde işleme nedeniyle gümrük yükümlülüğü doğduğunda ithal eşyasının rejim beyannamesinin tescil tarihindeki vergi oranı ve diğer vergilendirme unsurlarını esas alır. İlk ithalat beyannamesiyle kapatma yazısındaki miktar, kıymet ve tarife eşleştirilir. Bugünkü ürün satış fiyatının doğrudan geçmiş ithalat vergisinin matrahı yapılması doğru bir hesap yöntemi değildir.
Müeyyideli kapatma yazısında m.45’in hangi fıkra ve bendinin uygulandığı belirtilmelidir. Madde ayrıca tespit edilmişse eşyanın ihraç, serbest dolaşıma giriş, gözetimli imha, terk veya mahrece iade durumunun yazıda gösterilmesini ister. Bu bilgiler, gümrüğün doğru vergi ve yaptırımı belirlemesi için gereklidir. Yazıdaki gerekçe ile takip eden ceza kararındaki fiil arasında uyum aranır.
Gümrük cezasında stokta bulunma neden önemlidir?
Gümrük Kanunu m.238/1-a, dahilde işleme rejimi ihlalinde genel olarak gümrüklenmiş değerin iki katına dayanan cezayı düzenler. Ancak m.238/1-c, rejim eşyasının işleme aşamasındaki veya işlem görmüş ürün halindeki durumu dahil, gümrük gözetiminden hukuka aykırı çıkarılmadığının tespit edilmesi için ayrı ceza ölçüsü getirir. Bu durumda ithalat vergileriyle ilgili tescilden tespite kadar hesaplanan faizin toplamı esas alınır.
Bu ayrım için fabrikanın fiili stokları, yan sanayiciye gönderilen miktar ve üretim aşamasındaki ürünler belirlenir. Muhasebede stok kaydı olması, eşyanın fiilen bulunduğunu tek başına ispatlamaz; fiili bulunma da kayıtla bağlantısız bırakılmaz. Stok incelemesinde ürünün kimliği ve ithalat kalemi saptanır. İdarenin hiç incelemeden bütün eşyayı gözetim dışına çıkarılmış kabul edip etmediği denetlenir.
M.238/2, ilgili bent kapsamındaki eşyanın tebligattan itibaren altmış gün içinde gümrükçe onaylanmış başka işlem veya kullanıma tabi tutulmaması halinde ek ceza öngörür. Bu süre, kapatma için verilen bir aylık eksiklik süresinden ve m.37’deki üç aylık başvuru süresinden farklıdır. Hangi tebligatın hangi süreyi başlattığı ayrı gösterilir; toplam süreler tek takvime yanlış biçimde eklenmez.
Süreden hemen sonra yapılan ihracat
Tebliğ m.45/5 ve Gümrük Kanunu m.241/3-h, belge veya izin süresinin bitimini izleyen bir ay içinde rejim işlemlerinin bitirilmesi, ihracat veya onaylanmış başka işlem yapılması halinde usulsüzlük cezasının iki katını düzenler. İki ayı aşmayan ikinci kademe m.241/4-h kapsamında dört kattır. Bu koşullarda işlemler belge veya izin kapsamında değerlendirilir.
Bu düzenleme, başvurunun yapılmış fakat işlemin yapılmamış olmasını tamamlanmış ihracatla eşitlemez. İhracat tarihi ve rejimin bitiş tarihi birlikte gösterilir. Daha geç işlemler için aynı düşük ceza kademesinin sınırsız uygulanacağı söylenemez. Öte yandan sırf kapatma evrakının geç sunulmasıyla eşyanın süre dışında ihraç edilmesi ayrı olgulardır; fiili ihracat süresinde yapılmışsa bu delil mutlaka dosyaya konulur.
Ek süre ve 2026 geçici düzenlemesi
Tebliğ m.21–27, ek süre, haklı sebep ve mücbir sebep başvurularını ayrı koşullara bağlar. DİİB bakımından m.22/2, ihracat değerinin taahhüt değerine oranının en az yüzde yirmi beş olması halinde orijinal sürenin yarısı kadar ek süre imkânını düzenler. Başvurunun zamanı ve belge türü önemlidir. Dahilde işleme izni için aynı koşulların ve sürelerin otomatik uygulanacağı kabul edilmez.
17 Nisan 2026 tarihli İhracat 2026/2 Tebliği, geçici m.37’ye altıncı ve yedinci fıkraları eklemiştir. Düzenleme, yürürlükten önce düzenlenmiş ve hesabı henüz kapatılmamış belge veya izinler için altı ay içinde başvuru şartı aramıştır. Genel grupta uygun görülen başvurudan itibaren üç ayı aşmamak üzere orijinal sürenin yarısı; belirtilen kıymetli maden pozisyonlarına ait izinlerde ise en çok bir aylık özel sınır getirilmiştir.
Bu geçici düzenleme sürekli açık bir süre uzatımı hakkı değildir. 24 Ekim 2026 itibarıyla altı aylık başvuru dönemi geçmiş olduğundan, yeni dosya incelenirken zamanında başvuru yapılıp yapılmadığı ve hangi kararın verildiği kontrol edilir. Süresinde başvurup ek süre alan firmanın yeni bitişi kendi kararıyla belirlenir. Önceki yıllardaki geçici kolaylıklar da güncel başvuru imkânı gibi sunulmaz.
İhracat yerine başka işlem yapılması
M.38/7, şartlarıyla belge veya izin süresi içinde serbest dolaşıma giren eşya için karşılık gelen ihracatın aranmayacağını düzenler. Verginin ödenmesi yanında ticaret politikası ve diğer ithalat koşulları tamamlanır. M.38/8 ise süre içinde gözetimli imha, terk veya mahrece iade halinde ilgili eşyanın ihracatını aramaz. Şirketin özel depoda malı ayırması bu işlemlerden biri değildir.
Başka belge sahibi firmaya teslimde m.38/10 ile hak ve yükümlülük devrine ilişkin m.38/A ayrılmalıdır. Usulüne uygun devir, devralanın rejim koşullarını taşıması ve teminatı üstlenmesiyle belgelendirilir. Sıradan yurt içi satış faturası bütün gümrük sorumluluğunu alıcıya geçirmez. Devir yapılmışsa bu kayıt, kalan taahhüt ve teminat hesabına açıkça yansıtılır.
Teminatın çözülmesi nasıl izlenir?
Şartlı muafiyette teminatın amacı, rejim koşulları gerçekleşmezse doğacak kamu alacağını güvenceye almaktır. Tebliğ m.35–36, belge veya izin süresi içindeki başvuruyla gerçekleşen ihracata tekabül eden kısmi teminat iadesini düzenler. Geri verilen tutar, alınması gereken toplam verginin yüzde doksanını geçemez; bakiye, taahhüdün kapatılmasını izleyerek iade edilir. İndirimli teminat kapsamındaki ithalatta bu kısmi iade yolu uygulanmaz.
Kapatma yazısı, gümrük teminat kaydı ve bankanın teminat mektubu kaydı birlikte kontrol edilir. Teminat mektubunun numarası ve hangi ithalatları kapsadığı belirlenir. Bir kısmı iade edilmiş teminatın tamamının yeniden çözülmesi istenmez; kısmi iadeler hesaba işlenir. Geri ödeme sisteminde ise başlangıçta alınan verginin iadesi söz konusudur; şartlı muafiyetteki teminat serbest bırakılmasıyla aynı işlem değildir.
Müeyyideli kapatma sonradan geri alınabilir mi?
Tebliğ m.49/2, DİİB kapatma veya iptal işlemini geri alma yetkisini Bakanlık İhracat Genel Müdürlüğüne; dahilde işleme iznindeki aynı yetkiyi bölge müdürlüklerine verir. Gerçekleşmiş ihracatın sonradan belgelenmesi veya işlemdeki maddi hatanın ortaya konulması ilgili başvurunun konusunu oluşturur. Başvuruda hangi kararın neden geri alınmasının istendiği ve önceki dosyada bulunmayan delil açıkça gösterilir.
Aynı fıkra tahsil edilmiş tutarla henüz tahsil edilmemiş alacağı ayırır. Geri alınan işlemi izleyerek taahhüt kapatıldığında, henüz tahsil edilmemiş kısım için alınan teminatların iadesini; daha önce tahsil edilmiş tutarların ise bu kapatma işlemi nedeniyle iade edilmemesini düzenler. Bu nedenle “belgeyi yeniden kapattırınca bütün ödeme otomatik geri gelir” sonucu kurulmaz. Tahsil edilmiş alacağın hukuka aykırılığına ilişkin başvuru ayrıca kendi şartlarıyla incelenir.
Genel geri verme yolu için Gümrük Kanunu m.211 kapsamındaki fazla verginin geri alınması ayrı koşullar içerir. Kapatmanın geri alınması kararı, bu koşulların tamamının otomatik gerçekleştiği anlamına gelmez. Özellikle ödeme nedeni, kesinleşmiş işlem ve başvuru süresi ayrı belirlenir. Aynı alacak için verilmiş önceki yargı kararları dosyada gösterilir.
İtiraz yolu işlemin türüne göre seçilir
Gümrük idaresinin vergi veya ceza işlemi için Gümrük Kanunu m.242 kapsamındaki temel itiraz süresi on beş gündür. Gümrük para cezasına itiraz dosyasında fiil, stok durumu, doğru bent ve hesap tartışılır. DİİB kapatma veya iptal işlemiyle sonraki gümrük tahakkuku birbirinden farklı işlem olduğundan, birine başvuru yapılmış olması diğerinin süresini kendiliğinden korumaz.
İYUK m.7, özel süre bulunmayan idari davalarda altmış günlük genel süreyi düzenler. Kapatma veya iptal işlemine karşı başvuru bu işlem türüne göre ayrıca planlanır. M.49 kapsamındaki geri alma talebinin idari ve yargısal süreye etkisi, başvurunun niteliğiyle incelenir. İdarenin incelemesinin sürmesi gerekçesiyle bütün dava ve itiraz takvimlerinin belirsiz süre ertelendiği kabul edilmez.
Yurt içinden tecil-terkinle alınan girdiler için KDV Geçici m.17 uygulaması ayrı vergi sonuçları içerir. DİİB dosyasının kapanışı, gümrük teminatı ve vergi dairesindeki terkin işlemi birbirini etkiler; ancak aynı idari işlem değildir. Firma, kapanış sonucunun ilgili birimlere ulaştığını ve her dosyadaki açık kalemlerin doğru işlendiğini doğrular.
Dahilde işleme taahhüt hesabı hakkında sorular
DİİB kapatma belgeleri kaç ay içinde sunulur?
Tebliğ m.37 uyarınca belge süresi sonundan itibaren üç ay içinde ilgili bölge müdürlüğüne sunulur. Bu süre ilave ihracat izni değildir.
Gümrüğün verdiği dahilde işleme izninde kapatma süresi bir ay mı?
Güncel m.37/1-b uyarınca üç aydır. Bir aylık eski düzenleme 14 Eylül 2022 değişikliğiyle değiştirilmiştir; belgeler ilgili gümrük idaresine sunulur.
Eksik kapatma belgesini tamamlamak için süre nedir?
M.38/1 uyarınca idare eksiklikleri bir ay içinde tamamlanmak üzere bildirir. Tamamlanmazsa hesap mevcut bilgi ve belgelerle, yaptırım hükümleri dikkate alınarak kapatılır.
Beyannameyi süresinde tescil ettirmek yeterli mi?
Kapsam içinde değerlendirme için önemlidir; fakat kapanışta ihracatın gerçekten yapılmış olması ayrıca aranır. M.38/2 bu iki aşamayı ayırır.
İhracat başka DİİB satır koduyla yapılmışsa doğrudan sayılır mı?
Hayır. M.38/3 doğru belge veya izin sayısını içeren satır kodunu arar. Eksik kod için düzenlenen m.24/3 imkânı da başka belgeye ait kodu aynı kapsamda kabul etmez.
Stokta duran eşya ile kaybolan eşyanın cezası aynı mı?
M.238/1-c, gümrük gözetiminden hukuka aykırı çıkarılmadığı tespit edilen eşya için özel ceza ölçüsü getirir. Fiili stok, üretim ve gümrük kayıtları birlikte değerlendirilir.
Ekonomik değeri olan yan ürün fire gösterilebilir mi?
Tebliğ fire ve ikincil işlem görmüş ürünü ayrı tanımlar. Ekonomik değeri bulunan yan ürünün gümrük işlemi, sırf fire adı verilerek ortadan kaldırılamaz.
Teminatın tamamı kapanıştan önce geri alınır mı?
M.35–36 kapsamındaki kısmi iadede toplam verginin yüzde doksanı üst sınırı vardır. Bakiye kapanış sonrası iade edilir; indirimli teminat kapsamındaki ithalatta kısmi iade uygulanmaz.
Müeyyideli kapatma geri alınırsa ödenmiş bütün para iade edilir mi?
M.49/2 tahsil edilmiş tutarla edilmemiş tutarı ayırır; kapanışın geri alınması ödenmiş tutarların otomatik iadesini sağlamaz. Ayrı geri verme veya yargı yolunun şartları incelenir.
Kapatma işlemine başvuru gümrük cezası itirazını da korur mu?
Kendiliğinden korumaz. İşlemler ve süreleri ayrı izlenir. Gümrük Kanunu m.242 kapsamındaki temel idari itiraz süresi tebliğden itibaren on beş gündür.
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
