Eser Sözleşmesinde Ücret Ne Zaman Ödenir? TBK 479 Teslim ve Parça Parça Ödeme | 2026
Kısa ve net cevap: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.479’a göre eser sözleşmesinde iş sahibinin ücret ödeme borcu, kural olarak eserin teslimi anında muaccel olur. Eserin parça parça teslim edilmesi kararlaştırılmış ve ücret de parçalara göre belirlenmişse her parçanın ücreti, o parçanın teslimi anında muaccel olur. Tarafların avans, ara ödeme, hakediş veya farklı vade kararlaştırması mümkündür; ancak böyle bir sözleşme hükmü yoksa kanunun teslim esaslı kuralı uygulanır.
TBK 479’un Temel Kuralı Nedir?
Eser sözleşmesi TBK m.470’e göre yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Ücretin ne zaman ödeneceği konusunda taraflar çoğu zaman sözleşmede vade belirler. Böyle bir düzenleme yoksa TBK m.479 devreye girer ve ücretin eserin teslimi anında muaccel olacağını söyler.
Muacceliyet, alacaklının borcun ifasını isteyebilir hâle gelmesini ifade eder. Dolayısıyla yüklenicinin ücreti talep edebilmesi için kural olarak sözleşmede kararlaştırılan eseri meydana getirip teslim etmesi gerekir. Üretim tamamlanmış fakat eser hâlâ yüklenicinin hâkimiyetinde kalmışsa, yalnız “işi bitirdim” demek her olayda teslim anlamına gelmez.
Güncel kanun metni için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, kanunun yasama bilgileri için TBMM kanun sayfası incelenebilir.
Eser Sözleşmesinde Teslim Ne Zaman Gerçekleşir?
Teslim, eserin iş sahibinin hâkimiyet ve tasarrufuna bırakılmasıdır. Bir mobilyanın iş sahibinin adresine bırakılması, yazılım projesinin sözleşmede belirlenen erişim ve çalışır sürümüyle devredilmesi, tadilat işinin tamamlanarak anahtar ve kullanım imkânının iş sahibine verilmesi veya özel makinenin işletmeye teslim edilmesi somut duruma göre teslim teşkil edebilir.
Teslimin mutlaka “teslim tutanağı” başlıklı belgeyle yapılması şart değildir. Ancak uyuşmazlık çıktığında tarih ve kapsamın ispatı önemlidir. Bu nedenle teslim tutanağı, iş bitirme formu, sevk irsaliyesi, kargo kaydı, e-posta, proje kabul kaydı, anahtar teslim belgesi veya iş sahibinin eseri fiilen kullanmaya başladığını gösteren kayıtlar değer taşır.
İş sahibi eseri teslim almaktan haklı sebep olmaksızın kaçınıyorsa, alacaklı ve borçlu temerrüdüne ilişkin genel hükümler ayrıca incelenmelidir. Yüklenicinin teslim için gerekli edimleri yerine getirip getirmediği, iş sahibinin teslim almama davranışının haklı olup olmadığı ve tarafların sözleşmedeki kabul prosedürü birlikte değerlendirilir.
“İş Bitti” Mesajı Ücretin Muaccel Olması İçin Yeterli mi?
Tek başına her zaman yeterli değildir. İşin tamamlandığının bildirilmesi ile eserin teslim edilmesi farklı aşamalar olabilir. Örneğin özel üretim makine fabrikada tamamlanmış, ancak sözleşmeye göre iş sahibinin tesisine kurulup çalışır biçimde teslim edilmesi gerekiyorsa yalnız üretimin tamamlanması ücretin tamamını muaccel hâle getirmeyebilir. Benzer şekilde tadilatın “bitti” denmesi, teslim ve kullanıma hazır olma koşullarının sağlandığı anlamına gelmeyebilir.
Sözleşmede kabul testi, devreye alma, anahtar teslim, kullanıcı eğitimi, teknik doküman teslimi veya belirli bir tutanak imzalanması ücretin vadesiyle ilişkilendirilmişse bu şartlar ayrıca dikkate alınır. TBK m.479 tamamlayıcı bir kuraldır; tarafların geçerli sözleşme düzenlemesi öncelikle uygulanır.
Parça Parça Teslimde Ücret Ne Zaman Ödenir?
TBK m.479’un ikinci cümlesi parça parça teslim edilen eserler için özel bir kural getirir. Eserin parça parça teslim edilmesi kararlaştırılmış ve ücret her parça için ayrıca belirlenmişse, her parçanın ücreti kendi teslimi anında muaccel olur.
Bu hükmün uygulanması için iki unsur birlikte önemlidir: teslimin bölümlere ayrılması ve bedelin de bu bölümlere göre belirlenmiş olması. Örneğin 100 adet özel üretim kabinin 20’şer adetlik beş parti hâlinde teslim edileceği ve her partinin bedelinin ayrı gösterildiği sözleşmede, teslim edilen partinin ücreti o teslimle birlikte istenebilir.
Buna karşılık proje etaplara ayrılmış olsa bile tek ve bölünmez bir toplam bedel öngörülmüşse, her ara aşamanın otomatik olarak TBK m.479 anlamında ayrı ücret muacceliyeti doğurduğu söylenemez. Bu durumda sözleşmedeki hakediş ve ödeme planına bakılır.
Avans, Ara Ödeme ve Hakediş Kararlaştırılabilir mi?
Evet. TBK m.479, tarafların farklı ödeme planı düzenlemesini engellemez. Eser sözleşmelerinde uygulamada peşinat, malzeme avansı, belirli imalat yüzdesine bağlı ara ödeme, aylık hakediş, teslimde bakiye veya kesin kabul sonrasında kalan tutar gibi modeller kullanılabilir.
Örneğin taraflar “%30 sözleşme tarihinde, %40 kaba işlerin tamamlanmasında, %20 teslimde, %10 kesin kabulden 30 gün sonra” şeklinde açık ödeme planı yapmışsa, muacceliyet öncelikle bu plan üzerinden belirlenir. Ancak ödeme koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediği ispatlanmalıdır.
Hakediş kavramı özellikle inşaat işlerinde önemlidir. Hakediş, yapılan iş miktarının belirli dönemlerde ölçülmesi ve bedelinin hesaplanması yöntemidir. Her hakedişin kendiliğinden “kabul” anlamına gelip gelmediği sözleşmeye bağlıdır. Ara hakedişin ödenmesi, sonradan ortaya çıkan ayıp iddialarını otomatik biçimde ortadan kaldırmaz.
Fatura Kesilmesi Ücreti Tek Başına Muaccel Hâle Getirir mi?
Fatura, ticari ve vergisel açıdan önemli bir belgedir; ancak eser sözleşmesindeki muacceliyetin kaynağı tek başına fatura tarihi değildir. Ücretin ne zaman ödeneceği sözleşme, TBK m.479 ve somut teslim koşullarına göre belirlenir. Yüklenicinin henüz teslim etmediği eser için fatura düzenlemesi, sözleşmede aksi yoksa teslim şartını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Tacirler arasında faturanın içeriğine ve itiraz süresine ilişkin Türk Ticaret Kanunu hükümleri ayrıca önem taşıyabilir. Faturaya itiraz edilmemiş olması ile eserin ayıpsız teslim edilmiş sayılması da aynı şey değildir. Her belgenin hukuki fonksiyonu ayrı değerlendirilmelidir.
Ayıplı Teslim Ücret Borcunu Nasıl Etkiler?
Ayıplı eser teslim edilmişse ücret muacceliyeti ile iş sahibinin ayıba karşı hakları birlikte gündeme gelir. TBK m.474 iş sahibine gözden geçirme ve bildirim yükümlülüğü, TBK m.475 ise şartları varsa dönme, bedelden indirim veya ücretsiz onarım hakları verir.
Ayıbın varlığı her durumda ücretin hiç doğmadığı anlamına gelmez. İş sahibi hangi seçimlik hakkı kullandığına göre farklı sonuçla karşılaşır. Eseri alıkoyup bedelden indirim talep ediyorsa ücret borcu tamamen ortadan kalkmayabilir. Ücretsiz onarım talebinde ise yüklenicinin onarım yükümlülüğü ile bakiye ücret uyuşmazlığı birlikte değerlendirilir. Eserin kabul edilemeyecek derecede ayıplı olması ve dönme koşullarının oluşması hâlinde ise sözleşmenin tasfiyesi farklı sonuç doğurur.
Ayıplı eserde seçimlik haklar için TBK 475 ayıplı eser rehberi, ayıp bildirimi için TBK 474 gözden geçirme ve bildirim rehberi incelenebilir.
İş Sahibi Muaccel Ücreti Ödemezse Ne Olur?
Ücret muaccel hâle gelmesine rağmen ödenmiyorsa, iş sahibinin temerrüdü TBK’nın genel hükümlerine göre değerlendirilir. Vade sözleşmede belirli bir gün olarak kararlaştırılmışsa temerrüt şartları ile vade belirtilmemiş ve teslimle muaccel olan bir alacakta yapılacak ihtar aynı olmayabilir.
Yüklenici açısından ilk adım; teslimi, bedeli ve vade koşulunu belgelemektir. Ardından talebin ticari iş, tüketici işlemi veya genel borç ilişkisi niteliğine göre görevli merci, arabuluculuk zorunluluğu ve icra/dava yolu belirlenir. Faiz talebinde de tarafların tacir olup olmadığı ve sözleşmede faiz hükmü bulunup bulunmadığı önemlidir.
Ödeme yapılmaması karşısında yüklenicinin eseri teslimden kaçınma hakkı olup olmadığı da zamanlama bakımından farklıdır. Henüz teslim gerçekleşmemiş ve karşılıklı borçlar aynı anda ifa edilecekse ödemezlik def’i gibi genel hükümler somut olayda gündeme gelebilir. Eser teslim edildikten sonra ise ücret alacağı tahsil sürecine dönüşür.
Götürü Bedelli İşlerde TBK 479 Nasıl Uygulanır?
Götürü bedel TBK m.480’de düzenlenir. Taraflar önceden sabit bir bedel kararlaştırmışsa, kural olarak yüklenici eseri bu bedel karşılığında meydana getirmek zorundadır. TBK m.479 ise bu bedelin ne zaman muaccel olacağını düzenler. Dolayısıyla “bedel ne kadar?” ile “bedel ne zaman ödenecek?” farklı sorulardır.
Sözleşmede ödeme takvimi yoksa götürü bedel de kural olarak teslimde muaccel olur. Götürü bedelli işlerde ek ücret ve öngörülemeyen durumlar hakkında TBK 480 götürü bedel rehberi incelenebilir.
Ücret Davasında Hangi Belgeler Önemlidir?
Yüklenici ücret talep ediyorsa sözleşmenin kurulmasını, bedeli veya bedelin hesaplanma yöntemini, işin yapıldığını ve teslim edildiğini ortaya koymalıdır. Yazılı sözleşme, teklif ve kabul, sipariş formu, teknik şartname, iş programı, hakedişler, faturalar, teslim tutanakları, sevk belgeleri, e-posta ve banka kayıtları birlikte değerlendirilir.
İş sahibi ayıp veya eksik iş savunması yapıyorsa bu savunmanın dayanağı olan fotoğraflar, ayıp bildirimi, teknik rapor, onarım faturası ve gerektiğinde delil tespiti önem kazanır. “Ücret ödenmedi” uyuşmazlığı çoğu zaman yalnız muhasebe hesabı değildir; teslim, ayıp, eksik iş ve ek iş iddiaları aynı dosyada birleşebilir.
Mersin’de Eser Sözleşmesi Ücret Alacaklarında Dosya Hazırlığı
Mersin’de inşaat, tadilat, özel üretim, makine, mobilya ve ticari proje sözleşmelerinde ücret uyuşmazlığının çözümü için önce ödeme tablosu hazırlanmalıdır. Hangi iş kaleminin ne zaman tamamlandığı, hangi bölümün teslim edildiği, ne kadar ödeme yapıldığı ve hangi tutarın hangi nedenle ihtilaflı olduğu tek tek gösterilmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu eser sözleşmesi ücret dosyalarında teslim–muacceliyet–ödeme–ayıp zincirini birlikte inceler. TBK m.479 bakımından temel soru, sözleşmede özel bir vade yoksa eserin veya parçalara ayrılmış eserin ne zaman teslim edildiğinin ispatıdır.
Sık Sorulan Sorular
Usta işi bitirince para hemen ödenmek zorunda mı?
Sözleşmede başka vade yoksa TBK m.479 gereği ücret eserin tesliminde muaccel olur. İşin bitmesi ile teslimin gerçekleşmesi somut olayda ayrı ayrı belirlenmelidir.
İş teslim edilmeden bütün ücret istenebilir mi?
Sözleşmede avans veya ara ödeme kararlaştırılmamışsa kural teslimde ödeme yönündedir. Özel ödeme planı varsa o plan uygulanır.
Parça parça teslimde her parça için ödeme istenebilir mi?
Evet; TBK m.479, parça parça teslim kararlaştırılmış ve ücret de parçalara göre belirlenmişse her parçanın ücretini teslim anında muaccel sayar.
Fatura kesildiği gün ödeme vadesi başlar mı?
Her durumda değil. Vade sözleşmeye ve TBK m.479’daki teslim kuralına göre belirlenir. Fatura tek başına teslim şartını ortadan kaldırmaz.
Ayıplı işte ücret hiç ödenmez mi?
Ayıbın varlığı ücretin her durumda tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. İş sahibinin TBK m.475’teki hangi hakkı kullandığına göre sonuç değişir.
Hakediş imzalanınca ayıp hakkı biter mi?
Hakedişin imzalanması ile eserin ayıpsız kabulü aynı kavram değildir. Sözleşmedeki kabul düzeni ve TBK m.474-477 hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Götürü bedel ne zaman ödenir?
Özel ödeme planı yoksa TBK m.479 gereği teslimde muaccel olur. Götürü bedelin miktarına ilişkin kurallar TBK m.480’de yer alır.
Ücret ödenmezse doğrudan icra takibi yapılabilir mi?
Alacağın niteliğine göre icra takibi mümkün olabilir; ancak görevli mahkeme, dava şartı arabuluculuk, itiraz ve ispat stratejisi tarafların sıfatına ve uyuşmazlığın türüne göre belirlenmelidir.
Teslim ve Ödeme Planı Sözleşmede Nasıl Yazılmalı?
TBK m.479 kaynaklı uyuşmazlıkların önemli bölümü, tarafların “iş bittiğinde ödenir” gibi ölçülemeyen ifadeler kullanmasından doğar. Sağlıklı bir eser sözleşmesinde teslimin hangi işlemle gerçekleşeceği, ara ödemelerin hangi objektif aşamaya bağlı olduğu ve bakiye tutarın hangi tarihte ödeneceği açıkça yazılmalıdır. Örneğin “mekanik sistem devreye alınıp çalışır test tutanağı taraflarca imzalandığında %20 ödeme” gibi bir kayıt, yalnız “iş tamamlanınca ödeme” ifadesine göre daha az tartışmalıdır.
Hakedişe bağlı ödeme kararlaştırılıyorsa hakedişi kimin hazırlayacağı, iş sahibinin kaç gün içinde kontrol edeceği, itiraz edilmeyen kısmın ne zaman ödeneceği ve uyuşmazlık konusu kısmın nasıl ele alınacağı da belirlenebilir. Böylece iş sahibinin küçük bir kaleme itiraz ederek hakedişin tamamını bloke etmesi veya yüklenicinin henüz gerçekleşmemiş işi hakedişe dahil etmesi önlenir.
Ek İş Yapılırsa Ücret Ne Zaman Muaccel Olur?
Ana sözleşmeden sonra iş sahibinin ilave imalat istemesi hâlinde ek işin kapsamı ve bedeli ayrıca belirlenmelidir. Ek iş için ayrı teslim tarihi veya ödeme planı kararlaştırılmamışsa, ek eserin teslimi TBK m.479 bakımından önem kazanır. Ana işin henüz tamamlanmamış olması, bağımsız olarak teslim edilebilen ve bedeli ayrı belirlenen ek işin ücretinin hiçbir koşulda istenemeyeceği anlamına gelmez.
Uyuşmazlığı önlemek için ek iş talimatında işin tanımı, fiyatı, teslim tarihi ve ana iş programına etkisi yazılı hâle getirilmelidir. “Şunu da yap” biçimindeki sözlü değişiklikler sonradan hem işin ana sözleşmeye dahil olup olmadığı hem de bedelin ne zaman ödeneceği konusunda ispat sorunu yaratır.
İş Sahibi Teslimi Geciktirirse Yüklenici Ne Yapmalı?
Yüklenici eseri sözleşmeye uygun şekilde teslim etmeye hazır olduğu hâlde iş sahibi haklı neden olmadan teslim almıyorsa, teslim teklifinin tarihini ve içeriğini belgelemelidir. Teslim yeri, saat, eksiksiz teslim edilecek unsurlar ve varsa kabul testi açıkça bildirilmelidir. Eserin muhafazası ek maliyet doğuruyorsa bu giderlerin hukuki dayanağı ayrıca değerlendirilir.
İş sahibinin teslim almaması, yükleniciye her durumda otomatik olarak ücretin yanı sıra sınırsız depolama ve zarar talebi vermez. Önce yüklenicinin sözleşmeye uygun bir eser sunduğu ve iş sahibinin teslim almaktan haklı sebep olmadan kaçındığı ortaya konulmalıdır. Ayıp, eksik iş veya sözleşmede öngörülen belgelerin verilmemesi varsa iş sahibinin teslimden kaçınması haklı olabilir.
Ödeme Uyuşmazlığında Hesap Tablosu Nasıl Hazırlanır?
Pratik dosya incelemesinde sözleşme toplam bedeli, avans, her hakediş, ek işler, yapılan banka ödemeleri, varsa kesintiler ve teslim tarihi tek tabloda gösterilmelidir. Her ödeme satırının karşısına dekont tarihi ve açıklaması yazılmalıdır. Yüklenici “şu kadar alacağım var” demek yerine hangi sözleşme kaleminden ne kadar bakiye kaldığını göstermelidir.
İş sahibi de ayıp, eksik iş veya mahsup savunması yapıyorsa bu tutarı hangi belgeye dayandırdığını ayrı göstermelidir. Böyle bir tablo mahkeme veya arabuluculuk aşamasında tarafların uyuştuğu ve uyuşmadığı kalemleri hızla ortaya çıkarır; teknik bilirkişinin yalnız gerçek ihtilaflı kalemlere odaklanmasını sağlar.
Teminat Kesintisi ve Son Ödeme TBK 479’a Aykırı mı?
Taraflar özellikle inşaat ve ticari eser sözleşmelerinde bedelin belirli bir yüzdesinin geçici kabul, kesin kabul veya garanti dönemine kadar tutulmasını kararlaştırabilir. Böyle bir sözleşme hükmü varsa TBK m.479’un teslimde muacceliyet kuralı yerine tarafların özel vade düzenlemesi uygulanır. Ancak teminat kesintisinin oranı, hangi şartta iade edileceği ve iş sahibinin hangi ayıpları gerekçe göstererek kesintiyi tutabileceği açık yazılmalıdır.
İş sahibi sözleşmede kararlaştırılmayan bir “teminat”ı sonradan tek taraflı yaratamaz. Yüklenici de sözleşmede açıkça garanti için bırakılmış tutarı teslim anında doğrudan muaccel kabul edemez. Bu nedenle son ödeme bakımından sözleşme metni, kabul tutanakları ve varsa ayıp bildirimleri birlikte değerlendirilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
