Eşlerden Biri Türk Vatandaşlığından Çıkarsa Diğer Eşin Vatandaşlığı Etkilenir mi? 5901 m.27/2 | 2026
Kısa ve net cevap
Hayır. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.27/2’ye göre eşlerden birinin Türk vatandaşlığından çıkması, diğer eşin vatandaşlığına tesir etmez. Bir eş çıkma izni alıp çıkma belgesini imza karşılığı teslim ederek Türk vatandaşlığını kaybetse bile diğer eş, kendi vatandaşlık statüsü bakımından Türk vatandaşı olmaya devam eder. Eşin de vatandaşlıktan çıkmak istemesi halinde kendi adına ayrı başvuru yapılmalı ve 5901 m.25’teki şartlar o eş yönünden ayrıca incelenmelidir.
5901 m.27/2’nin açık kuralı
Vatandaşlık kişisel bir hukuki statüdür. Evlilik, eşler arasında aile hukuku bağı kurar; fakat bir eşin vatandaşlık kaybını diğer eşe otomatik olarak taşımaz. Kanun koyucu bu konuda tereddüde yer bırakmamış ve “eşlerden birinin çıkması diğer eşin vatandaşlığına tesir etmez” kuralını açıkça yazmıştır. Bu nedenle konsolosluk veya nüfus işlemlerinde “eşim çıktı, ben de çıktım” şeklinde bir sonuç doğmaz.
Kural hem iki eşin de Türk vatandaşı olduğu evliliklerde hem eşlerden birinin başka bir vatandaşlığı da taşıdığı durumlarda önemlidir. Türk vatandaşlığından çıkan eş yabancı vatandaş veya Mavi Kartlı statüsüne geçebilir; diğer eş ise kendi Türk vatandaşlığını korur.
Eşin çıkma başvurusuna otomatik dahil edilme yoktur
Bir aile aynı ülkede yaşasa ve yabancı vatandaşlığa birlikte geçmeyi planlasa bile Türk vatandaşlığından çıkma başvuruları bireyseldir. Her ergin eş, 5901 m.25’teki koşulları kendi adına taşımalıdır. Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olma, yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış olma veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler bulunması, suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranan kişilerden olmama ve mali/cezai tahdit bulunmaması şartları eşler bakımından ayrı ayrı incelenir.
Bir eşin koşulları taşıması, diğer eşin de otomatik olarak taşıdığı anlamına gelmez. Örneğin eşlerden biri hakkında vatandaşlıktan çıkmaya engel bir adli tahdit varsa diğer eşin başvurusunun kabul edilmesi mümkündür; aile dosyası tek bir toplu statü değildir.
Çıkma izin belgesi eşe hak veya yükümlülük yükler mi?
Hayır. Bir eşe çıkma izin belgesi verilmesi, diğer eşe başvuru zorunluluğu getirmez ve onun kimlik/pasaport statüsünü değiştirmez. İzin belgesi alan eş de belgenin geçerlilik döneminde henüz Türk vatandaşlığını kaybetmiş değildir. 5901 m.26’ya göre çıkma izin belgesi iki yıl geçerlidir; kişi bu sürede yabancı vatandaşlık kazanımını belgelemelidir.
Vatandaşlık kaybı ancak çıkma belgesinin imza karşılığı teslimiyle gerçekleşir. Bu ayrıntı için 5901 m.27/1 çıkma belgesi teslimi rehberimize bakılabilir.
Diğer eş Türk pasaportunu kullanmaya devam eder mi?
Evet. Türk vatandaşlığını kaybetmeyen eşin Türk kimlik kartı ve pasaportu kendi geçerlilik süreleri ve diğer kanuni koşullar çerçevesinde kullanılmaya devam eder. Eşinin çıkma belgesi teslim alması, pasaportunun iptaline veya nüfus kaydının kapanmasına neden olmaz.
Diğer eşin Mavi Kart alması gerekir mi?
Hayır. Mavi Kart, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığını kaybeden kişi ve kanunda belirtilen altsoy bakımından gündeme gelir. Türk vatandaşlığını koruyan eş Mavi Kartlı olmaz; Türk vatandaşı olarak işlem görmeye devam eder. Aile içinde bir eş Türk vatandaşı, diğer eş Mavi Kartlı olabilir.
Tapu ve taşınmaz işlemlerinde eşlerin statüsü farklı olabilir
Vatandaşlıktan çıkan eş, doğumla Türk vatandaşı olup izinle çıkmışsa 5901 m.28’deki Mavi Kart haklarından yararlanabilir. Türk vatandaşlığını koruyan eş ise Türk vatandaşı statüsünde kalır. Ortak taşınmaz satın alma veya satma işlemlerinde her eşin hukuki statüsü ayrı ayrı gösterilir.
Aile konutu bakımından ise vatandaşlık statüsünden bağımsız olarak Türk Medeni Kanunu m.194’teki eş rızası koruması uygulanabilir. Türkiye’de bulunan bir konut eşlerin aile konutu ise malik olan eşin vatandaşlıktan çıkması, diğer eşin aile konutuna ilişkin medeni hukuk korumasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Evlilik devam ederken bir eş yabancı vatandaşlığa geçerse
Bir eş yabancı devlet vatandaşlığını kazanıp Türk vatandaşlığını koruyabilir veya Türk vatandaşlığından çıkabilir. Türkiye çok vatandaşlığı kabul ettiği için yabancı vatandaşlık kazanımı tek başına Türk vatandaşlığını düşürmez. Türk vatandaşlığından çıkış ayrıca 5901 m.25-27 prosedürüne tabidir.
Diğer eşin aynı yabancı devlet vatandaşlığını kazanıp kazanamayacağı, o ülkenin hukukuna bağlıdır. Türk makamının diğer eş adına yabancı vatandaşlık hakkı yaratma yetkisi yoktur. Bu nedenle yabancı ülke aile birleşimi/vatandaşlık kuralları ile Türk vatandaşlığından çıkma prosedürü ayrı yürütülmelidir.
Boşanma olursa vatandaşlık sonucu değişir mi?
Bir eşin izinle Türk vatandaşlığından çıkmış olması, sonradan gerçekleşen boşanmayla geriye dönük değişmez. Çıkma belgesinin teslimiyle doğmuş vatandaşlık kaybı devam eder. Türk vatandaşlığını koruyan eş de boşanma nedeniyle vatandaşlığını kaybetmez. Vatandaşlık statüsü, evliliğin sona ermesinden bağımsız olarak ilgili vatandaşlık hükümlerine göre değerlendirilir.
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı kazanmış eş çıkabilir mi?
Evlilik yoluyla sonradan Türk vatandaşlığı kazanmış kişi de Türk vatandaşı olduktan sonra 5901 sayılı Kanunun çıkma hükümlerine tabidir. Çıkma şartlarını taşıyorsa kendi adına başvurabilir. Doğumla Türk olmayan kişinin vatandaşlıktan çıkış sonrası 5901 m.28’deki Mavi Kart ayrıcalıklarından yararlanması ise aynı şekilde kabul edilmez; m.28 koruması doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alan kişiler için düzenlenmiştir.
Diğer eşin rızası gerekir mi?
Ergin kişinin Türk vatandaşlığından çıkması için eşinin muvafakati 5901 m.25-27’de genel bir şart olarak düzenlenmemiştir. Başvuru kişiseldir. Dolayısıyla eşin “ben izin vermiyorum” demesi, başvuran eşin kanuni şartları taşıdığı bir dosyada tek başına çıkışı engellemez.
Çocukların vatandaşlığı bakımından ise diğer ebeveynin muvafakati ayrı önem taşır. Kanun, eşin kendi vatandaşlığı ile çocuğun ebeveyne bağlı vatandaşlık kaybını farklı düzenlemiştir.
Çocukların durumu neden ayrı?
5901 m.27/2-3, vatandaşlıktan çıkan ana veya babanın küçük çocuklarının durumunu ayrıca düzenler. Bir ebeveynin çıkmasına bağlı olarak çocuğun da vatandaşlığını kaybetmesi isteniyorsa diğer ebeveynin muvafakati gerekir. Muvafakat yoksa hâkim kararı gündeme gelebilir. En önemlisi, çocuk vatansız kalacaksa bu hüküm uygulanmaz ve çocuk Türk vatandaşlığını korur.
Bu nedenle “eşimin vatandaşlığı etkilenmez ama çocuk otomatik çıkar” cümlesi de doğru değildir. Çocuk yönünden ayrı şartlar ve koruma mekanizması vardır.
Yurt dışındaki eşler başvuruyu nerede yapar?
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, görevli Türk büyükelçiliği veya başkonsolosluğu üzerinden çıkma başvurusu yapabilir. Her eş için ayrı dosya ve belgeler hazırlanır. Güncel randevu ve belge listesi Konsolosluk İşlemleri portalından kontrol edilmelidir.
Eşlerin aynı randevu gününde başvurması mümkün olsa bile idari kararlar kişi bazındadır. Bir eşin dosyasında eksiklik veya engel bulunması diğer eşin dosyasını hukuken otomatik reddettirmez.
Yabancı vatandaşlık belgesi iki eş için ayrı mı olmalı?
Evet. Her eşin yabancı vatandaşlığı kazanıp kazanmadığı kendi resmi belgesiyle ispatlanmalıdır. Bir eşin vatandaşlık sertifikası diğer eşin de aynı statüyü kazandığını göstermez. Aile halinde naturalizasyon yapılan ülkelerde dahi her kişinin resmi vatandaşlık kaydı veya pasaportu ayrı doğrulanmalıdır.
Soyadı farklılığı sorun yaratır mı?
Yurt dışında evlilik nedeniyle kullanılan soyadı ile Türk nüfusundaki soyadı farklıysa kimlik eşleştirmesi gerekebilir. Evlilik Türk nüfusuna işlenmemişse önce evlilik tescili yapılması gerekebilir. Yabancı vatandaşlık belgesindeki ad-soyad ile Türk aile kütüğündeki bilgiler arasında esaslı fark varsa işlem durabilir. kimlik uyuşmazlığı rehberimiz bu konuyu ayrıntılı açıklamaktadır.
Eş Türk vatandaşı kalırsa aile birleşimi etkilenir mi?
Türkiye bakımından bir eşin Türk vatandaşlığını koruması aile hukukundaki evlilik bağını değiştirmez. Ancak aile yabancı ülkede yaşıyorsa oturum, aile birleşimi ve sosyal haklar o yabancı ülkenin hukukuna tabidir. Türk vatandaşlığından çıkış kararı verilmeden önce yaşanılan ülkenin oturum ve sosyal güvenlik sonuçlarının ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
Miras bakımından eşlerin farklı statüsü
Türk vatandaşı eş ile Mavi Kartlı eş arasında Türkiye’deki miras hakkı bakımından 5901 m.28’in koruması önemlidir. Doğumla Türk olup izinle çıkan Mavi Kartlı, kanundaki istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmaya devam eder. Yabancı unsur taşıyan mirasta ise MÖHUK m.20 ve taşınmazlar bakımından Türk hukuku ayrıca uygulanır.
Şirket ortaklığı ve ticari işlemler
Eşlerden birinin vatandaşlıktan çıkması, diğer eşin şirket ortaklığı veya ticari haklarını etkilemez. Çıkan eşin kendi ortaklık statüsü de çoğu özel hukuk şirketinde vatandaşlık kaybıyla kendiliğinden sona ermez. Ancak faaliyet alanına özgü vatandaşlık kısıtlamaları varsa ayrıca kontrol edilmelidir.
Vatandaşlıktan çıkan eş yeniden Türk vatandaşı olabilir mi?
Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığını kaybeden kişiler, 5901 m.13 kapsamında milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması halinde Türkiye’de ikamet şartı aranmaksızın yeniden vatandaşlığa alınabilir. Bu yeniden kazanım işlemi de kişiseldir; eşin Türk vatandaşı olması tek başına otomatik kazanım yaratmaz.
Uygulama örnekleri
Örnek 1: Almanya’da yaşayan A ve B Türk vatandaşıdır. A Alman vatandaşlığını kazanıp Türk çıkma belgesini teslim alır; B hiçbir çıkma başvurusu yapmaz. A Türk vatandaşlığını kaybeder, B Türk vatandaşı olarak kalır.
Örnek 2: A ve B birlikte çıkma başvurusu yapar; A’nın dosyası kabul edilir, B hakkında mali tahdit bulunur. A’nın çıkışı gerçekleşebilir; B’nin dosyası kendi engeli nedeniyle sonuçlandırılmaz. Evlilik tek dosya yaratmaz.
Örnek 3: A çıkma belgesini teslim almıştır, 10 yaşındaki çocuk için de vatandaşlıktan çıkış talep edilmiştir. B çocuğun çıkmasına muvafakat etmez. A’nın kendi vatandaşlık kaybı geçerlidir; çocuk bakımından ise m.27’deki özel çocuk prosedürü ayrıca uygulanır.
Örnek 4: A doğumla Türk olup izinle çıkmış Mavi Kartlı, B Türk vatandaşıdır. Türkiye’de birlikte taşınmaz edinebilirler; tapu kayıtlarında A’nın Mavi Kartlı, B’nin Türk vatandaşı statüsü ayrı gösterilir.
Başvuru öncesi kontrol listesi
Her eş için ayrı yabancı vatandaşlık belgesi, Türk kimlik/pasaport bilgileri, çıkma başvurusu formu, varsa askerlik veya adli tahditlerin durumu, mali yükümlülükler, ad-soyad uyumu ve çocuklar varsa onların vatandaşlık planı hazırlanmalıdır. Eşlerin hangi tarihte hangi statüye geçeceği aile, miras, tapu ve yabancı ülke oturum işlemleriyle birlikte planlanmalıdır.
Resmî kaynaklar
Temel dayanak 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.25-28dir. Başvuru usulü için Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü ve Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk İşlemleri resmi sayfaları kullanılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Eşim vatandaşlıktan çıkarsa ben de çıkar mıyım?
Hayır. 5901 m.27/2 diğer eşin vatandaşlığının etkilenmeyeceğini açıkça düzenler.
Benim ayrıca başvuru yapmam gerekir mi?
Çıkmak istiyorsanız evet. Her ergin eş kendi adına başvurur ve şartları ayrı incelenir.
Eşimin rızası olmadan vatandaşlıktan çıkabilir miyim?
Eş rızası ergin kişinin çıkışı için genel bir kanuni şart değildir.
Eşim çıkınca benim Türk pasaportum iptal olur mu?
Hayır. Kendi vatandaşlığınız devam ettiği sürece pasaportunuz kendi koşulları çerçevesinde geçerlidir.
Eşim Mavi Kartlı olunca ben de Mavi Kartlı olur muyum?
Hayır. Türk vatandaşlığını koruyan eş Türk vatandaşı olarak kalır.
Çocuklar otomatik çıkar mı?
Hayır. Diğer ebeveynin muvafakati/hâkim kararı ve vatansız kalmama şartı ayrı değerlendirilir.
Eşimin çıkışı benim miras hakkımı etkiler mi?
Tek başına eş sıfatınızı veya Türk vatandaşlığınızı ortadan kaldırmaz. Miras hükümleri somut statüye göre uygulanır.
İki eş aynı anda konsolosluğa başvurabilir mi?
Randevu sistemi izin veriyorsa aynı dönemde başvurabilirler; ancak her dosya bireysel olarak incelenir.
Eşlerin farklı tarihlerde vatandaşlık kaybetmesi
Eşlerin birlikte başvuru yapması vatandaşlığı aynı gün kaybedecekleri anlamına gelmez. Her eş bakımından 5901 m.27/1’deki çıkma belgesinin teslim tarihi esas alınır. Bir eş belgeyi 1 Haziran’da, diğer eş 20 Haziran’da teslim almışsa 1–20 Haziran arasında eşlerden biri Mavi Kartlı/eski Türk vatandaşı, diğeri ise Türk vatandaşı olabilir. Bu ara dönemde yapılan tapu, banka ve şirket işlemlerinde her eşin o günkü statüsü ayrı gösterilmelidir.
Eşlerden biri çıkıştan vazgeçerse
Çıkma izin belgesi alınmış ancak çıkma belgesi teslim edilmemişse vatandaşlık henüz kaybedilmemiştir. Eşlerden biri süreci tamamlamak istemezken diğeri devam edebilir. Bir eşin vazgeçmesi diğer eşin kabul edilmiş başvurusunu kendiliğinden hükümsüz kılmaz. Her dosyada kişinin kendi iradesi ve kanuni koşulları esas alınır.
Eşlerden birinin yabancı vatandaşlığı kaybetmesi
Çıkıştan sonra kazanılmış yabancı vatandaşlığın ileride kaybedilmesi, diğer eşin Türk vatandaşlığını etkilemez. Vatandaşlıktan izinle çıkan kişinin yeniden Türk vatandaşlığına alınma imkânı 5901 m.13 kapsamında ayrıca değerlendirilir. Bu başvuru yeni bir idari işlemdir; diğer eşin Türk vatandaşı olması otomatik kazanım yaratmaz fakat aile ve ikamet durumuna ilişkin belgeler dosyada kullanılabilir.
Aile konutu, mal rejimi ve vatandaşlık statüsü
Vatandaşlıktan çıkış evlilik birliğini veya eşler arasındaki mal rejimini sona erdirmez. Edinilmiş mallara katılma rejimi, mal ayrılığı veya eşlerin seçtiği başka mal rejimi medeni hukuk hükümlerine göre devam eder. Türkiye’deki aile konutu bakımından TMK m.194’teki koruma, malik eşin sonradan vatandaşlıktan çıkmasıyla ortadan kalkmaz. Eş rızasının gerektiği bir işlemde vatandaşlık statüsü yerine aile konutu niteliği belirleyicidir.
Ortak banka hesapları ve vekâletler
Eşlerden birinin vatandaşlık statüsü değiştiğinde bankanın müşteri tanıma kayıtları güncellenmelidir. Ortak hesap, diğer eşin vatandaşlığı nedeniyle kapanmaz; ancak yabancı vergi numarası, CRS/FATCA benzeri beyanlar veya yeni pasaport bilgileri istenebilir. Eşlerin birbirine verdiği vekâletnameler de sırf vatandaşlıktan çıkış nedeniyle kendiliğinden sona ermez; vekâletin kapsamı ve TBK’daki sona erme sebepleri ayrıca değerlendirilir.
Çocuk için ayrı muvafakat hazırlanırken dikkat
Bir eş kendi çıkışını tamamlarken çocuk için de çıkış talep ediliyorsa diğer eşin muvafakati açık olmalıdır. “Eşimin vatandaşlıktan çıkmasına rıza gösteriyorum” şeklindeki beyanın çocuğun vatandaşlık kaybını da kapsadığı varsayılmamalıdır. Çocuğa ilişkin muvafakat ayrı ve tereddütsüz düzenlenmeli; hangi çocuğa ait olduğu kimlik bilgileriyle gösterilmelidir.
Yurt dışındaki aile için belge arşivi
Her eş, kendi çıkma izin belgesi, yabancı vatandaşlık sertifikası, çıkma belgesi, teslim kaydı, eski Türk kimliği, yeni yabancı pasaportu ve varsa Mavi Kartını ayrı dosyada saklamalıdır. Çocuklara ilişkin muvafakat, yabancı vatandaşlık belgesi ve nüfus kayıtları da ayrı tutulmalıdır. Yıllar sonra miras veya tapu dosyasında hangi kişinin hangi tarihte hangi statüde olduğunun ispatı bu belgelerle kolaylaşır.
Türkiye’de dava veya resmi işlem devam ediyorsa
Bir eşin vatandaşlık kaybı devam eden boşanma, alacak, tapu veya miras davasını otomatik sona erdirmez. Ancak tarafın adresi ve kimlik bilgileri güncellenmelidir. Özellikle yurt dışına yerleşilmişse mahkemeye doğru yabancı adres verilmelidir. Vatandaşlık değişikliğinin görev veya yetkiyi etkileyip etkilemediği dosyanın niteliğine göre ayrıca incelenir.
Sonuç
5901 m.27/2’nin sonucu kesindir: bir eşin Türk vatandaşlığından çıkması diğer eşin vatandaşlığını etkilemez. Eşler ayrı başvuru sahipleridir; her biri kendi vatandaşlık statüsünü, belgelerini ve çıkış koşullarını taşır. Çocukların durumu ise eşlerden farklı olarak özel muvafakat ve vatansız kalmama kurallarına tabidir. Yurt dışındaki aileler, çıkış tarihlerini ve Mavi Kart/yabancı vatandaşlık sonuçlarını aile, tapu, miras ve oturum planlarıyla birlikte değerlendirmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
