Esnaf Genel Kurulunda Divan Başkanı Nasıl Seçilir? Açık ve Gizli Oylama | 5362 m.48 (2026)
Kısa ve net cevap: 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 48. maddesine göre Bakanlık temsilcisi veya hükümet komiseri toplantının açılmasına izin verdikten sonra başkanlık divanı seçilir. Genel kurul üyeleri; genel kurul üyeleri veya üst kuruluşlarca görevlendirilmiş temsilciler arasından bir divan başkanı, bir başkan vekili ve üç kâtip üyeyi seçer. Divan seçimi kural olarak açık oyla yapılır. Ancak toplantıya katılan genel kurul üyelerinin beşte birinin yazılı teklifi varsa divan seçimi gizli oy ve açık tasnif yöntemiyle yapılır. Divan, ilan edilmiş ve usulüne göre oylanmış gündem çerçevesinde genel kurulu sevk ve idare eder; genel kurulun yerine karar alamaz.
Genel kurul divanı ne zaman seçilir?
5362 m.48’e göre divan seçimi, Bakanlık temsilcisi veya hükümet komiserinin genel kurul görüşmelerine başlanmasına izin vermesinden sonra yapılır. Temsilci m.47 kapsamında çağrı, e-esnaf katılacaklar listesi ve toplantı çoğunluğunu kontrol eder; bu ön kontrol tamamlanmadan divanın genel kurulu fiilen yönetmeye başlaması doğru değildir.
Bakanlık temsilcisi süreci için 5362 m.47 Bakanlık temsilcisi rehberi, toplantıya katılacakların belirlenmesi için 5362 m.46 katılacaklar listesi rehberi incelenebilir. Divan seçimi bu iki kontrol aşamasının ardından gelir.
Olağan genel kurul gündeminde başkanlık divanının teşekkülü m.43’te açık bir gündem maddesidir. Bu nedenle divan toplantı açıldıktan sonra, esas faaliyet ve mali raporlar görüşülmeden önce oluşturulur.
Başkanlık divanı kaç kişiden oluşur?
M.48 divanın bileşimini açıkça belirler: bir başkan, bir başkan vekili ve üç kâtip üye. Toplam beş kişilik divan genel kurulun toplantı yönetimini üstlenir. Kanunda bu sayıların azaltılması veya toplantı kararıyla farklı bir divan modeli kurulması öngörülmemiştir.
Başkan toplantıyı yönetir; başkan vekili başkana yardımcı olur ve gerektiğinde görevini devralır. Kâtip üyeler söz talepleri, öneriler, oylama sonuçları ve tutanak düzeni gibi toplantının yazılı kayıt sürecinde görev alır. Görevlerin somut paylaşımı divanın kendi çalışma düzeni içinde belirlenebilir; ancak divanın kanuni imza ve toplantı yönetimi sorumluluğu devam eder.
Divan üyelerinin isimleri toplantı tutanağının başlangıcında ve seçim sonucunda açıkça gösterilmelidir. Böylece daha sonra hangi kişilerin genel kurul evrakını imzalamaya yetkili olduğu belirli olur.
Kimler genel kurul divanına seçilebilir?
M.48’e göre divan üyeleri iki kaynaktan seçilebilir: toplantının genel kurul üyeleri veya üst kuruluşlarca görevlendirilmiş temsilciler. Bu özel hüküm, divana yalnız ilgili meslek kuruluşunun genel kurul üyelerinin seçilebileceği şeklinde dar yorum yapılmasını önler.
Üst kuruluş temsilcisinin divana seçilebilmesi için gerçekten üst kuruluş tarafından görevlendirilmiş olması gerekir. Sadece misafir olarak toplantıda bulunan, herhangi bir temsil görevlendirmesi taşımayan kişinin m.48’deki bu kategoriye sokulması mümkün değildir.
Genel kurul üyesi olan adayın katılacaklar listesinde yer alması ve toplantıya bizzat katılmış olması gerekir. Vekâletle katılım m.46 gereğince kabul edilmediğinden, divan üyeliği de başkasının vekâletine dayanılarak kullanılamaz.
Üst kuruluş temsilcisi divan başkanı olabilir mi?
Evet. M.48 açıkça divanın genel kurul üyeleri “veya üst kuruluşlarca görevlendirilmiş temsilciler” arasından seçilebileceğini düzenler. Dolayısıyla usulüne uygun görevlendirilmiş üst kuruluş temsilcisi divan başkanı, başkan vekili veya kâtip üye olarak seçilebilir.
Bu durum, üst kuruluş temsilcisinin kendiliğinden divana girdiği anlamına gelmez. Genel kurul seçimi gerekir. Üst kuruluşun görevlendirme yazısı aday olabilme kaynağını oluşturur; divan üyeliği ise genel kurulun oyuyla kazanılır.
Üst kuruluş temsilcisinin divanda yer alması genel kurulun karar yetkisini üst kuruluşa devretmez. Divan toplantıyı yönetir; gündem maddeleri hakkında karar genel kurul üyelerinin oylarıyla oluşur.
Divan seçimi kural olarak nasıl yapılır?
5362 m.48’in temel kuralı divan başkanı, başkan vekili ve üç kâtip üyenin açık oyla seçilmesidir. Açık oy, genel kurul üyelerinin oy tercihlerinin el kaldırma veya toplantı usulüne uygun başka açık yöntemle belirlenmesini ifade eder.
Divan adayları belirlendikten sonra oylamanın hangi aday veya liste için yapıldığı açıkça ilan edilmelidir. Birden fazla aday varsa kullanılan oyların sonucu tutanağa yazılmalıdır. Açık oylamada da m.45’teki genel karar yeter sayısı uygulanır; Kanunda divan seçimi için ayrıca farklı bir çoğunluk öngörülmemiştir.
“Açık oy” kuralı organ seçimlerindeki m.49 gizli oy sisteminden farklıdır. Yönetim, denetim ve diğer organ seçimleri yargı gözetiminde gizli oy-açık tasnifle yapılırken, divan seçimi m.48 uyarınca kural olarak açık oydur.
Divan seçimi ne zaman gizli oyla yapılır?
Toplantıya katılan genel kurul üyelerinin beşte birinin yazılı teklifi bulunursa divan seçimi gizli oy ve açık tasnifle yapılır. Bu istisna, genel kurul üyelerine divanın açık oy yerine gizli oyla belirlenmesini isteme imkânı verir.
Beşte bir hesabı toplantıya katılan genel kurul üyeleri üzerinden yapılır. Yazılı teklif olmalıdır; yalnız sözlü talep m.48’deki özel şartı karşılamaz. İmza sahipleri m.46 katılacaklar listesiyle doğrulanmalıdır.
Örneğin toplantıya 150 genel kurul üyesi katılmışsa gizli divan seçimi talebi için en az 30 katılımcının yazılı teklifinin bulunması gerekir. Teklif yeter sayıya ulaşmışsa divan seçim yöntemi genel kurulun ayrıca serbest tercihi olmaktan çıkar ve Kanunun öngördüğü gizli oy-açık tasnif yöntemi uygulanır.
Gizli oy, açık tasnif ne anlama gelir?
Gizli oy, üyenin hangi adaya oy verdiğinin diğer kişiler tarafından görülmemesini sağlar. Açık tasnif ise kullanılan oyların sayım ve dökümünün şeffaf biçimde yapılmasıdır. Böylece oy tercihi gizli, seçim sonucu ve sayım süreci açık olur.
Divan seçimi için gizli oy uygulanacaksa oy pusulası veya benzeri yöntem oy gizliliğini sağlamalıdır. Sayım divanın henüz oluşmadığı aşamada Bakanlık temsilcisinin gözetimi ve toplantının geçici yönetim usulü içinde yapılır; sonuç tutanağa geçirilir.
Organ seçimlerinde m.49 kapsamındaki seçim sandık kurulu ve hâkim gözetimiyle karıştırılmamalıdır. Divan seçimi m.48’e tabi iç genel kurul seçimidir; organ seçimlerinin yargı gözetimindeki ayrıntılı seçim süreci farklıdır.
Genel kurul divanının görevleri nelerdir?
M.48 divanı, genel kurulu belirlenen ve oylanacak gündeme göre sevk ve idare etmekle görevli organ olarak tanımlar. Divan başkanı söz sırasını verir, gündem maddelerini görüşmeye açar, önerileri usulüne göre oylatır ve toplantı düzenini sağlar.
Başkan vekili gerekli hâllerde toplantı yönetimini sürdürür. Kâtip üyeler önerileri, oy sonuçlarını ve görüşme özetlerini tutanaklaştırır. Divan ayrıca m.46 uyarınca katılacaklar listesi ve diğer genel kurul evrakını Bakanlık temsilcisiyle birlikte imzalar.
Divanın temel ölçütü ilan edilmiş gündem ve Kanundur. Genel kurulda görüşmelerin serbestçe yapılmasını sağlarken konuşma ve oylama usulünü tarafsız biçimde uygulamalıdır. Divan, aday veya yönetim lehine toplantı hakkını keyfî biçimde sınırlayamaz.
Divan genel kurul gündemini değiştirebilir mi?
Divan kendi kararıyla gündeme esaslı yeni bir madde ekleyemez veya ilan edilmiş gündem maddesini yok sayamaz. Olağan genel kurulda gündeme yeni konu eklenmesi m.43’teki beşte bir yazılı istem ve genel kurul oylamasına tabidir. Bakanlığın görüşülmesini istediği konular doğrudan gündeme alınır.
Ana sözleşme değişikliği ve fesih ilan edilmiş gündemde bulunmuyorsa sonradan görüşülemez. Olağanüstü genel kurulda ise m.44 daha katıdır; yalnız çağrıda belirlenen gündem maddeleri görüşülür ve yeni gündem eklenemez.
Divanın görevi bu kuralları uygulamaktır. Divan başkanının “uygun gördüğü” bir konuyu tek başına gündeme alması kanuni mekanizmanın yerine geçmez.
Divanın genel kurul evrakındaki imza sorumluluğu
5362 m.46, genel kurul toplantısına katılacakların listesi ve diğer genel kurul evrakının divan başkanı ve divan üyeleri ile Bakanlık temsilcisi veya hükümet komiseri tarafından imzalanmasını öngörür. Olağan gündemde ayrıca divana tutanakları imzalama yetkisi verilmesi m.43’te sayılan gündem maddelerinden biridir.
Tutanakta gündem maddelerinin görüşülmesi, verilen yazılı önergeler, oylama yöntemleri, kullanılan oylar ve sonuçlar açıkça gösterilmelidir. Özellikle gizli oyla divan seçimi talebi olmuşsa beşte bir yazılı teklif dosyaya eklenmeli ve seçim yönteminin neden değiştiği tutanakta belirtilmelidir.
Toplantı sonunda imza eksikleri kontrol edilmelidir. Bakanlık temsilcisi imzasının eksikliği m.47’de ayrıca ağır sonuca bağlanmıştır.
Divan seçimine veya divan işlemine itiraz nasıl kayda alınır?
Divan seçiminin adaylık, oy yöntemi veya beşte bir yazılı teklif şartına aykırı yapıldığı iddia ediliyorsa itiraz toplantı sırasında açıkça ileri sürülmeli ve tutanağa geçirilmesi istenmelidir. Yazılı itiraz, toplantı dosyasında uyuşmazlığın içeriğini belirginleştirir.
Divanın daha sonraki bir gündem maddesindeki usul işlemine itiraz varsa hangi işlem, hangi kanun maddesi ve hangi karar nedeniyle itiraz edildiği mümkün olduğunca somut yazılmalıdır. Genel bir “itiraz ediyoruz” ifadesi yerine işlem bazlı kayıt tutulması daha sağlıklı denetim sağlar.
Organ seçimlerine ilişkin itirazlar m.49’daki ilçe seçim kurulu ve hâkim gözetimindeki özel seçim usulüne tabidir. Divan seçimiyle organ seçimi aynı itiraz rejimi içinde değerlendirilmemelidir.
Divan seçimi için yazılı beşte bir teklif nasıl hazırlanmalıdır?
Gizli oy talebi m.48’de yalnız sözlü itiraza bırakılmamış, toplantıya katılan genel kurul üyelerinin beşte birinin yazılı teklifine bağlanmıştır. Bu nedenle teklif metninde “başkanlık divanı seçiminin gizli oy ve açık tasnifle yapılması” talebi açıkça yazılmalı; imza sahiplerinin adları ve imzaları bulunmalıdır. Divan henüz seçilmediği için belge, toplantının geçici açılış sürecini yöneten görevliye ve Bakanlık temsilcisine sunularak dosyaya alınmalıdır.
İmza sahiplerinin toplantıya fiilen katılan kişiler olup olmadığı m.46 katılacaklar listesi üzerinden doğrulanır. Örneğin toplantıda 87 genel kurul üyesi varsa beşte bir oranı 17,4 kişiye karşılık gelir; kesirli kişi mümkün olmadığı için en az 18 katılımcının yazılı desteği gerekir. 17 imza şartı karşılamaz. İmzalardan biri listede bulunmayan kişiye aitse gerekli sayı bu geçersiz imza hesaba katılmadan yeniden değerlendirilmelidir.
Divan seçiminde birden fazla liste veya aday varsa oylama nasıl kayda alınır?
Birden fazla divan listesi veya aynı görev için birden çok aday gösterildiğinde hangi adayın hangi göreve aday olduğu oylamadan önce açıkça belirtilmelidir. Açık oy yöntemi uygulanıyorsa her seçenek için kullanılan oyların sayısı tutanağa yazılmalıdır. Beşte bir yazılı teklif nedeniyle gizli oya geçilmişse oy pusulasında başkan, başkan vekili ve üç kâtip için tercihlerin anlaşılır biçimde gösterilmesi gerekir.
Sayım açık tasnifle yapılır; kullanılan toplam oy, geçerli ve geçersiz oylar ile her aday veya listenin aldığı oy belirlenir. Sonuç toplantı tutanağına geçirildikten sonra seçilen beş kişilik divan görevi devralır. Bu aşamadan sonra gündem görüşmelerini divan yürütür ve genel kurul evrakındaki imza sorumluluğu başlar.
Divanın tarafsız toplantı yönetimi neyi gerektirir?
Divan başkanı genel kurulun çoğunluk iradesini oluşturmaz; usulüne uygun şekilde ortaya çıkmasını sağlar. Söz taleplerinin makul sırayla verilmesi, yazılı önerilerin okunması, gündeme alınma veya esas karar oylamalarının birbirinden ayrılması ve sonuçların doğru açıklanması bu görevin parçalarıdır. Divanın belirli bir aday veya mevcut yönetim lehine konuşma hakkını keyfî sınırlaması toplantı usulüne itiraz doğurabilir.
Toplantı düzeninin bozulduğu hâllerde divan gerekli düzen tedbirlerini alabilir; ancak bu yetki üyelerin kanuni görüş ve oy hakkını ortadan kaldıracak şekilde kullanılamaz. Bakanlık temsilcisinin m.47’deki gözetimi devam eder. Organ seçimleri aşamasında ise divanın toplantı yönetimi ile m.49’daki ilçe seçim kurulu ve sandık kurulu görevleri birbirinden ayrılır.
5362 m.48 divan seçimi kontrol listesi
- Bakanlık temsilcisinin m.47 kapsamında toplantıyı açma izni verdiğini doğrulayın.
- Bir başkan, bir başkan vekili ve üç kâtip üye için adayları belirleyin.
- Adayların genel kurul üyesi veya üst kuruluşça görevlendirilmiş temsilci olup olmadığını kontrol edin.
- Kural olarak açık oyla divan seçimini yapın.
- Katılanların beşte birinin yazılı gizli oy teklifi varsa imzaları m.46 listesiyle doğrulayın.
- Beşte bir şartı sağlandıysa gizli oy ve açık tasnif yöntemini uygulayın.
- Seçim sonucunu kişi ve oy sonuçlarıyla tutanağa yazın.
- Divanın yalnız ilan edilmiş ve kanunen gündeme alınmış konuları sevk ve idare etmesini sağlayın.
- Gündem ekleme taleplerinde m.43; olağanüstü toplantıda m.44 sınırını uygulayın.
- Tutanak ve genel kurul evrakını divan ile Bakanlık temsilcisine imzalatın.
Sık Sorulan Sorular
Genel kurul divanı kaç kişiden oluşur?
Bir başkan, bir başkan vekili ve üç kâtip üyeden oluşur.
Divan başkanı genel kurul üyesi olmak zorunda mı?
Divan, genel kurul üyeleri veya üst kuruluşlarca görevlendirilmiş temsilciler arasından seçilebilir.
Üst kuruluş temsilcisi divan başkanı olabilir mi?
Evet; görevlendirilmiş olması ve genel kurul tarafından seçilmesi gerekir.
Divan seçimi açık oyla mı yapılır?
Kural olarak açık oyla yapılır.
Divan seçimi gizli yapılabilir mi?
Toplantıya katılan genel kurul üyelerinin beşte birinin yazılı teklifi varsa gizli oy, açık tasnif uygulanır.
Beşte bir sözlü talep yeterli mi?
Hayır. Kanun yazılı teklif arar.
Divan gündeme yeni madde ekleyebilir mi?
Tek başına ekleyemez; olağan genel kurulda m.43 usulü, olağanüstü genel kurulda m.44 gündem sınırlaması uygulanır.
Divan genel kurul kararlarını kendisi verebilir mi?
Hayır. Divan toplantıyı sevk ve idare eder; karar yetkisi genel kuruldadır.
Divan evrakı imzalar mı?
Evet. M.46 uyarınca divan başkanı ve üyeleri, Bakanlık temsilcisiyle birlikte genel kurul evrakını imzalar.
Organ seçimleri de divan seçimi gibi açık oyla mı yapılır?
Hayır. Organ ve yönetim kurulu başkanı seçimleri m.49 uyarınca yargı gözetiminde gizli oy ve açık tasnifle yapılır.
Hukuki dayanak ve resmî kaynaklar
Bu rehber 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun güncel 48. maddesi ile bağlantılı 43, 46, 47 ve 49. maddeler esas alınarak hazırlanmıştır. Bağlayıcı metin için Mevzuat Bilgi Sistemi, ikincil genel kurul düzenlemeleri için Ticaret Bakanlığı mevzuat sayfası esas alınmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
