Esnaf ve Sanatkârlar Federasyonu Nasıl Kurulur? Yüzde 60 ve En Az 40 Oda Şartı | 5362 m.26 (2026)
Kısa ve net cevap: 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 26. maddesine göre bir esnaf ve sanatkârlar federasyonunun kurulabilmesi için ülke genelinde aynı meslek dalında kurulmuş odaların %60’ının genel kurullarının federasyon kurulması yönünde karar alması ve kurucu oda sayısının 40’tan az olmaması gerekir. Kurucular, Bakanlıkça hazırlanan örneğe uygun federasyon ana sözleşmesini dilekçeyle Bakanlığa verir; Konfederasyonun görüşü alınır. Federasyon ana sözleşmesinin Bakanlıkça onanmasından sonra kurulmuş olur. Aynı faaliyet konusunda birden fazla federasyon kurulamaz ve federasyonların merkezi Ankara’dadır.
5362 m.26’nın kuruluş modeli
Esnaf ve sanatkârlar federasyonu, aynı meslek dalındaki odaları ülke çapında bir araya getiren üst meslek kuruluşudur. Birlikler il esasına göre örgütlenirken federasyonlar meslek dalı esasına göre ülke düzeyinde örgütlenir. Bu nedenle federasyon kuruluşunda yalnız belirli bir ildeki oda sayısı değil, ülke genelinde aynı meslek dalında kurulmuş bütün odalar dikkate alınır.
M.26 iki ayrı nicelik şartını aynı anda arar: ülke genelindeki aynı meslek dalı odalarının yüzde altmışının genel kurul kararı ve en az kırk kurucu oda. Bu şartlardan yalnız birinin sağlanması yeterli değildir. Örneğin kırk kurucu oda bulunması, bu sayı aynı meslek dalındaki toplam odaların yüzde altmışına ulaşmıyorsa federasyon kuruluşunu tek başına mümkün kılmaz. Aynı şekilde yüzde altmış oranına ulaşılmış olsa bile kurucu oda sayısı kırkın altında kalıyorsa ikinci şart gerçekleşmemiş olur.
Kanun federasyonun kuruluşunu oda veya birlik kuruluşundan farklı bir prosedüre bağlamıştır. Oda kuruluşu m.4, birlik kuruluşu m.16, federasyon kuruluşu m.26’da ayrı hükümlerle düzenlenir. Bu nedenle bir kuruluş türündeki sayı, süre veya başvuru usulü diğerine aynen taşınamaz.
%60 oda şartı nasıl hesaplanır?
Kanun, “ülke genelinde aynı meslek dalında kurulmuş olan odaların %60’ı” ölçütünü kullanır. Hesap yapılırken aynı meslek dalındaki mevcut oda sayısı belirlenir ve bu toplamın yüzde altmışının genel kurullarında federasyon kurulması yönünde karar bulunması gerekir. Bu ölçüt, birkaç ilin oda iradesiyle ülke çapındaki meslek dalını temsil eden federasyon kurulmasını önler.
Toplam oda sayısının doğru belirlenmesi için Bakanlık e-esnaf ve sanatkâr veri tabanı, oda kayıtları ve güncel kuruluş durumu esas alınmalıdır. Feshedilmiş, kuruluşu iptal edilmiş veya farklı meslek dalında bulunan odaların sayıya dahil edilmesi oranı hatalı hâle getirir. Aynı şekilde yeni kurulmuş fakat hukuken faal bir oda, maddenin “kurulmuş olan odalar” ifadesi bakımından değerlendirmeye dahil olabilir.
Yüzde hesabında sonuç tam sayı çıkmıyorsa kuruluş için gerekli oda sayısının yüzde altmış eşiğini gerçekten karşılaması gerekir. Oranın altında kalan sayı “yaklaşık yüzde altmış” kabul edilmemelidir. Kuruluş gibi tüzel kişilik doğuran bir işlemde kanunun sayısal şartları tam olarak sağlanmalıdır.
Her kurucu oda bakımından yalnız oda yönetim kurulunun iradesi yeterli değildir. M.26 açıkça odaların genel kurullarının federasyon kurulması yönünde karar almasını arar. Bu nedenle yüzde altmış hesabına dahil edilen her odanın geçerli genel kurul kararı dosyada bulunmalıdır.
En az 40 kurucu oda şartı neden ayrıca aranır?
M.26, yüzde altmış oranına ek olarak kurucu oda adedinin kırktan az olmamasını şart koşar. Bu ikinci eşik, aynı meslek dalındaki oda sayısının düşük olduğu durumlarda yalnız nispi çoğunluğa dayanarak federasyon kurulmasını önler. Kanun böylece hem temsil oranı hem de mutlak asgari kuruluş sayısı öngörmüştür.
Örneğin aynı meslek dalında ülke genelinde 50 oda bulunduğu varsayılırsa yüzde altmış 30 oda eder; ancak m.26’daki en az 40 kurucu oda şartı ayrıca geçerli olduğundan 30 odanın kararı federasyon için yeterli değildir. Buna karşılık 100 oda varsa yüzde altmış 60 oda olduğundan bu defa yüzde şartı kırk asgari sayısının üzerinde bir eşik yaratır. Bu örnekler iki şartın birlikte çalıştığını gösterir.
Kurucu oda sayısı yalnız imza listesi üzerinden değil, her odanın genel kurul kararının varlığıyla doğrulanmalıdır. Bir oda genel kurul kararı olmaksızın kurucular listesine yazılmışsa kanunun aradığı irade oluşmuş sayılmaz.
Kurucu odaların genel kurulları nasıl karar alır?
Federasyon kurulmasına katılmak isteyen oda, konuyu kendi genel kurulunda görüşüp karar bağlamalıdır. Oda genel kurulunun görev ve yetkileri m.10’da düzenlenmiştir. Kararın toplantı gündeminde usulüne uygun yer alması, toplantı ve karar yeter sayılarının m.42-45 hükümlerine uygun olması ve tutanağa açık biçimde yazılması gerekir.
Kararda federasyonun hangi meslek dalında kurulacağı, odanın kurucu sıfatıyla katılma iradesi ve gerekiyorsa kuruluş işlemlerini yürütmek üzere kimlerin yetkilendirildiği açıkça belirtilmelidir. “Üst kuruluş çalışmalarına katılmaya” ilişkin belirsiz bir karar yerine m.26 kapsamındaki federasyon kuruluş iradesini açıkça ortaya koyan ifade kullanılmalıdır.
Genel kurul kararı, kurucu odanın tüzel kişilik iradesini gösteren temel belgedir. Yönetim kurulu, genel kurulun verdiği karar ve yetki çerçevesinde kuruluş belgelerini imzalar ve diğer kurucularla koordinasyonu yürütür.
Federasyon ana sözleşmesi nasıl hazırlanır?
Kurucular, Bakanlıkça hazırlanmış örneğe uygun bir federasyon ana sözleşmesi düzenlemek zorundadır. Ana sözleşme bir dilekçeyle birlikte Bakanlığa verilir. Birlik kuruluşundan farklı olarak m.26 başvuruyu valilik üzerinden değil doğrudan Bakanlığa yönlendirir.
Ana sözleşme federasyonun adı, meslek dalı, merkezi, amacı, organları, çalışma ve mali esasları gibi kurumsal düzeni belirler; ancak 5362 sayılı Kanuna aykırı hükümler içeremez. Yönetim ve denetim kurulu sayıları, dört yıllık görev süresi, Ankara merkez zorunluluğu veya tek federasyon ilkesi ana sözleşmeyle değiştirilemez.
Başvuru dosyasında ana sözleşmenin Bakanlığın güncel örneğine uygunluğu kontrol edilmelidir. Eski şablon veya yürürlükten kalkmış hükümlere dayalı bir metin, kuruluş işleminin uzamasına veya düzeltme talebine yol açabilir.
Konfederasyon görüşü ve Bakanlık onayı
M.26 federasyon kuruluşlarında Konfederasyonun görüşünün alınacağını düzenler. Bu görüş, Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonunun ülke düzeyindeki örgütlenme ve meslek dalı yapısı bakımından değerlendirmesini kuruluş sürecine dahil eder. Ancak federasyonu kuran nihai işlem Konfederasyon kararı değildir.
Federasyon, ana sözleşmesinin Bakanlık tarafından onanmasından sonra kurulmuş olur. Dolayısıyla kurucuların genel kurul kararları ve başvuru işlemleri tek başına tüzel kişiliğin doğduğu an değildir. Kuruluş tarihi açısından Bakanlık onayının tamamlandığı tarih esas alınır.
Bu tarih m.27’deki federasyona kayıt yükümlülükleri bakımından da önemlidir. Federasyon kurulduktan sonra aynı meslek dalındaki odaların bir aylık kayıt sistemi devreye girer. Federasyona kayıt için 5362 m.27 rehberi kullanılabilir.
Aynı faaliyet konusunda iki federasyon kurulabilir mi?
Hayır. M.26 açıkça “Aynı faaliyet konusunda birden fazla federasyon kurulamaz” hükmünü getirir. Bu kural, aynı meslek dalında paralel üst kuruluşların oluşmasını önler. Federasyon ülke çapında aynı meslek dalındaki odaların üst kuruluşu olarak tek örgütlenme esasına dayanır.
Başvuru öncesinde aynı faaliyet konusunda kurulmuş mevcut federasyon bulunup bulunmadığı Bakanlık kayıtlarından kontrol edilmelidir. Sadece federasyon adının farklı olması, faaliyet konusunun aynı olduğu durumda ikinci federasyon kurulmasına imkân vermez. Belirleyici ölçüt isim değil faaliyet konusudur.
Meslek dalının kapsamı konusunda tereddüt varsa Kanun, Bakanlıkça belirlenen meslek kolları ve ilgili sınıflandırmalarla birlikte değerlendirilmelidir. Kuruluş amacı veya unvan, mevcut federasyonun faaliyet alanını dolanmak için yapay biçimde daraltılamaz.
Federasyonların merkezi neden Ankara’dadır?
M.26’nın son cümlesi emredici bir yer kuralı koyar: Federasyonların merkezi Ankara’dadır. Kurucular, ana sözleşmeyle başka bir ili federasyon merkezi olarak belirleyemez. Federasyon ülke çapında meslek dalı örgütlenmesi olduğu için Kanun bütün federasyonlar için ortak merkezi Ankara olarak seçmiştir.
Merkezin Ankara’da olması, federasyonun faaliyetlerinin yalnız Ankara’yla sınırlı olduğu anlamına gelmez. Üyeleri ülke genelindeki aynı meslek dalı odalarıdır ve federasyonun görevleri bu odalar ile mensuplarının mesleki gelişimi, eğitimi ve ortak menfaatleriyle ilgilidir.
Federasyonun toplantı, personel, yazışma ve resmi adres kayıtları Ankara merkez kuralına uygun tutulmalıdır. Şube veya hizmet noktası gibi hususlar varsa bunlar güncel mevzuat ve ana sözleşme kapsamında ayrıca değerlendirilir; merkez hükmü değişmez.
Birlik ile federasyon arasındaki fark nedir?
Birlik il esaslıdır. M.16’ya göre her il merkezinde bir birlik kurulur ve bir ilde birden fazla birlik kurulamaz. Birliğin çalışma bölgesi m.17 uyarınca ilin idari sınırlarıdır. Federasyon ise aynı meslek dalı esasına göre ülke çapında örgütlenir ve merkezi Ankara’dadır.
Birliğe kayıt oda açısından coğrafi çalışma bölgesine bağlıdır. Federasyon üyeliği aynı meslek dalı bağlantısıyla kurulur. Birliğin başkanlar kurulu ve disiplin kurulu bulunurken federasyonun m.28’deki organları genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruludur.
Birlik kuruluşunda ana sözleşme valiliğe verilir, valilik 15 gün içinde inceleyip Bakanlığa gönderir ve Konfederasyon görüşü alınır. Federasyon kuruluşunda ise kurucular ana sözleşmeyi doğrudan Bakanlığa verir; ayrıca yüzde altmış ve kırk kurucu oda şartları vardır. Birlik kuruluşu için 5362 m.16 rehberi incelenebilir.
Federasyon kuruluş dosyasında hangi belgeler kontrol edilmelidir?
İlk kontrol, ülke genelinde aynı meslek dalında kaç faal oda bulunduğunun tespitidir. İkinci olarak bu toplamın yüzde altmışına karşılık gelen sayı hesaplanır. Üçüncü olarak en az kırk kurucu oda şartı ayrıca kontrol edilir. Her kurucu odanın geçerli genel kurul kararı dosyada bulunmalıdır.
Dördüncü kontrol ana sözleşmedir. Metnin Bakanlığın güncel örneğine uygun hazırlanması, faaliyet konusunun açık olması ve merkezin Ankara olarak gösterilmesi gerekir. Beşinci olarak aynı faaliyet konusunda mevcut federasyon bulunup bulunmadığı araştırılır.
Altıncı aşama Konfederasyon görüşü ve Bakanlık onayıdır. Tüzel kişiliğin kuruluş tarihini belirleyen Bakanlık ana sözleşme onayı dosyada açıkça yer almalıdır. Kuruluş sonrası kayıt ve organların oluşturulması m.27 ve m.28 hükümlerine göre devam eder.
Kuruluş sayıları zaman içinde değişebileceğinden başvuru tarihindeki güncel oda envanteri esas alınmalıdır. Eski bir oda listesi üzerinden yüzde hesaplanması, kuruluş şartının hatalı değerlendirilmesine yol açabilir.
Federasyon kurulduktan sonra ilk yapılacak işlemler
Bakanlık onayıyla kuruluş tamamlandıktan sonra aynı meslek dalında kurulmuş mevcut veya sonradan kurulacak odaların m.27’deki kayıt yükümlülükleri gündeme gelir. Federasyon kayıt sistemini ve üye oda listesini güncel tutmalıdır. Kayıt yapmayan odalar için resen kayıt ve yazılı bildirim mekanizması vardır.
Federasyon organları m.28’e göre oluşturulur. Genel kurul katılımında en az altı aylık kuruluş şartı bulunur; yönetim kurulunun üye sayısı federasyona bağlı oda sayısına göre dokuz, on bir veya on üç; denetim kurulu ise üç kişidir. Bu sayılar seçim hazırlıklarında doğrudan kanun hükmü olarak uygulanır.
Mali sistem m.32’de sayılan gelir kalemleri ve m.61’deki ortak hükümler üzerinden kurulur. Defter ve belge düzeni m.60’a, genel kurul ve seçimler ise m.42-50 arasındaki ortak hükümlere tabidir. Bu nedenle Bakanlık onayı kuruluşun tamamlanmasıdır ancak kurumsal çalışma sisteminin başlangıcıdır.
Sık Sorulan Sorular
Esnaf federasyonu kurmak için kaç oda gerekir?
Aynı meslek dalındaki ülke genelindeki odaların yüzde 60’ının genel kurul kararı gerekir ve kurucu oda sayısı hiçbir durumda 40’tan az olamaz.
%60 şartı ile 40 oda şartından biri yeterli mi?
Hayır. İki şart birlikte sağlanmalıdır.
Kurucu kararı oda yönetim kurulu alabilir mi?
M.26 açıkça odaların genel kurullarının federasyon kurulması yönünde karar almasını arar.
Federasyon ana sözleşmesi nereye verilir?
Bakanlıkça hazırlanan örneğe uygun ana sözleşme bir dilekçeyle Bakanlığa verilir.
Konfederasyonun görüşü alınır mı?
Evet. Federasyon kuruluşlarında Konfederasyonun görüşü alınır.
Federasyon ne zaman kurulmuş sayılır?
Ana sözleşmesinin Bakanlık tarafından onanmasından sonra kurulmuş olur.
Aynı meslek dalında iki federasyon olabilir mi?
Hayır. Aynı faaliyet konusunda birden fazla federasyon kurulamaz.
Federasyonun merkezi nerede olmak zorundadır?
5362 m.26’ya göre federasyonların merkezi Ankara’dadır.
Federasyonun çalışma alanı yalnız Ankara mı?
Hayır. Ankara merkez zorunluluğudur; federasyon aynı meslek dalındaki odaları ülke düzeyinde örgütler.
Federasyon kurulduktan sonra odaların kayıt yükümlülüğü var mı?
Evet. M.27’de aynı meslek dalındaki odalar için bir aylık zorunlu kayıt ve resen kayıt sistemi düzenlenmiştir.
Hukuki dayanak ve resmî kaynak
Bu rehber 5362 sayılı Kanunun güncel 26. maddesine göre hazırlanmıştır. Resmî metin için Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki 5362 sayılı Kanun kontrol edilmelidir. %60, en az 40 kurucu oda, tek federasyon ve Ankara merkez şartları doğrudan m.26 hükmüdür.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
