Hacizli Malı İade Etmeyen Yediemin Ne Olur? Mal Bedeli Kadar Kamu Borçlusu Sayılma | 6183 m.83 (2026)
Kısa ve net cevap: 6183 sayılı Kanun’un 83. maddesine göre, m.82 uyarınca hacizli mal kendisine bırakılan borçlu, zilyet veya güvenilir kişi, alacaklı kamu idaresinin ilk talebinde malı teslim edildiği durumuyla derhal geri vermek zorundadır. Bu yükümlülüğe aykırı davranılırsa ceza kovuşturması saklı kalmak üzere, kişi malın kendisine yüklenemeyecek bir sebeple telef veya zayi olduğunu ispatlamadıkça geri verilmeyen malın kendisine teslim edildiği tarihteki değeri kadar borçlu sayılır ve bu tutar 6183 hükümlerine göre takip edilir. Yedieminlik yalnız malı saklama görevi değil, ilk talepte aynı malı ve aynı hukuki-fiziki bütünlükte iade yükümlülüğüdür.
Kanuni dayanak: 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.83; bağlantılı olarak m.73, m.82, m.84 ve cezai sorumluluk bakımından ilgili ceza hükümleri. İçerik 18 Eylül 2026 tarihinde yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır.
6183 m.83’ün temel kuralı nedir?
Madde 83, m.82 uyarınca hacizli menkulün fiziksel muhafazasını üstlenen kişinin teslim sorumluluğunu düzenler. Haczedilen mal her zaman tahsil dairesinin deposuna götürülmez. Makine, araç, stok veya başka menkul; uygun yerde, güvenilir kişide veya güvenilir kişinin kefaleti altında borçlu ya da zilyette bırakılabilir. Bu esnek sistemin karşılığında güçlü bir iade yükümlülüğü getirilmiştir.
Kendisine hacizli mal bırakılan kişi, kamu idaresinin malı satış, nakil, ekspertiz veya başka kanuni işlem için istemesi halinde “daha sonra getiririm”, “mal şu an kullanılmaktadır” veya “başkasına verdim” diyerek iadeyi geciktiremez. Kanun ilk talepte derhal geri vermeyi emreder.
İade yükümlülüğü yalnız malın varlığını değil, teslim edildiği durumun korunmasını da kapsar. Malın parçalarının sökülmesi, ağır biçimde hasarlanması, ekonomik değerinin düşürülmesi veya kimliğini değiştirecek müdahale yapılması, somut olaya göre m.83 sorumluluğunu doğurabilir.
Maddenin yaptırımı çift yönlüdür. Ceza kovuşturması ayrıca yürüyebilir; bunun yanında malı geri vermeyen kişi belirli şartlarda malın değeri kadar kamu borçlusu sayılarak 6183’ün cebri takip araçlarına tabi tutulur.
Kimler 6183 m.83 kapsamında sorumlu olabilir?
Kanun m.82’ye atıf yapar. Buna göre hacizli mal kendisine bırakılmış borçlu, zilyet veya güvenilir kişi m.83 sorumluluğunun muhatabı olabilir. Sorumluluğun temelinde hacizli malın koruma amacıyla kişiye teslim edilmiş olması vardır.
Borçlu, malın sahibi olması nedeniyle zaten kamu borçlusu olabilir. Ancak m.83 açısından ayrıca hacizli malı teslim etme yükümlülüğü doğar. Zilyet ise malın fiilen elinde bulunduğu üçüncü kişi olabilir. Güvenilir kişi, tahsil dairesinin malı muhafaza amacıyla teslim ettiği başka bir kişi veya kuruluş olabilir.
Bir otopark işletmesi, depo işletmecisi veya bireysel yediemin somut koşullarda bu kapsama girebilir. Sırf malın bir kişinin işyerinde bulunması m.83 sorumluluğu için yeterli değildir; hacizli malın muhafaza amacıyla o kişiye bırakıldığının tutanak ve teslim kayıtlarıyla belirlenmesi gerekir.
Haciz zaptında malın kime bırakıldığı açık değilse, sonradan sorumluluk isnadı bakımından ciddi ispat sorunu çıkar. Bu nedenle m.82 muhafaza işlemi ile m.83 sorumluluğu aynı dosya zincirinde değerlendirilmelidir.
“Alacaklı kamu idaresinin ilk talebi” ne anlama gelir?
M.83, teslim yükümlülüğünü alacaklı kamu idaresinin ilk talebine bağlar. Talebin amacı malın satışa çıkarılması, başka yere nakli, değerleme yapılması, muhafaza şeklinin değiştirilmesi veya haczin başka bir kanuni aşamasının yürütülmesi olabilir.
Talebin ispatlanabilir biçimde yapılması önemlidir. Yazılı tebligat, teslim yazısı veya resmi görevli tarafından düzenlenen talep kaydı sonradan “benden hiç istenmedi” uyuşmazlığını önler. Telefonla yapılan belirsiz konuşma yerine resmi kayıt tercih edilmelidir.
“İlk talep” ifadesi, idarenin malı birden fazla kez istemek zorunda olmadığını gösterir. Muhafaza sorumlusu ilk talepte teslim yükümlülüğünü yerine getirmelidir.
Talep tarihinde malın nerede olduğu, teslim için hazır edilip edilmediği ve varsa teslimi engelleyen objektif durum hemen belgelenmelidir. Mal trafik kazası geçirmiş, doğal afet nedeniyle zarar görmüş veya çalınmışsa buna ilişkin resmi kayıtlar gecikmeden sunulmalıdır.
Mal hangi fiziksel durumda geri verilmelidir?
Kanun malın kendisine teslim edildiği durumuyla geri verilmesini ister. Bu nedenle teslim anındaki fiziksel durumun tutanak, fotoğraf, seri numarası, kilometre, çalışma saati veya diğer teknik kayıtlarla belirlenmesi önemlidir.
Normal ve izin verilen kullanım sonucu ortaya çıkan olağan yıpranma ile malın ekonomik değerini esaslı biçimde düşüren hasar birbirinden ayrılmalıdır. Somut muhafaza koşulları, malın kullanılmasına izin verilip verilmediği ve hasarın nedeni birlikte değerlendirilir.
Makinenin kritik parçasının sökülmesi, aracın motorunun değiştirilmesi, stok malın tüketilmesi veya cihazın ayırt edici seri numarasının ortadan kaldırılması iade yükümlülüğünün ihlali tartışmasını doğurabilir.
Malın bir kısmı eksikse yalnız kalan parçanın teslimi her durumda yükümlülüğü tamamen yerine getirmiş sayılmaz. Geri verilmeyen veya değeri ortadan kalkan kısım için m.83 mali sonucu gündeme gelebilir.
Hacizli mal telef veya zayi olursa her durumda sorumluluk doğar mı?
Hayır. M.83 kişiye bir kurtuluş imkanı tanır: malın kendisine yüklenemeyecek bir sebeple telef veya zayi olduğunu ispat ederse mal değeri kadar borçlu sayılma sonucu doğmaz. Bu nedenle kusurdan bağımsız mutlak sorumluluk sistemi kurulmamıştır.
Yangın, sel, deprem, üçüncü kişinin suç eylemi veya başka olay somut koşullarda kişinin kontrolü dışında olabilir. Ancak olayın varlığı kadar, muhafaza sorumlusunun gerekli özeni gösterip göstermediği de değerlendirilir. Açık bırakılan depodan mal çalınması ile bütün güvenlik önlemlerine rağmen gerçekleşen profesyonel hırsızlık aynı değildir.
Telef, malın fiziksel olarak tamamen yok olması; zayi ise malın bulunamaz veya teslim edilemez hale gelmesi şeklinde ortaya çıkabilir. Her iki halde resmi tutanak, kolluk başvurusu, sigorta dosyası, kamera kaydı veya teknik rapor önemlidir.
Kişi kayıp olayını öğrendiği halde tahsil dairesine bildirmeyip mal talep edildiğinde ilk kez ileri sürüyorsa savunmanın güvenilirliği ayrıca değerlendirilir. Hacizli maldaki olağan dışı gelişme gecikmeden bildirilmelidir.
Telef veya zayi olmanın kusur dışı olduğunu kim ispatlar?
M.83’ün yapısı gereği, hacizli malı teslim edemeyen kişi malın kendi kusurundan kaynaklanmayan bir nedenle telef veya zayi olduğunu ispatlamalıdır. Yani teslim edilememe olgusundan sonra kurtuluş sebebini ortaya koyma yükü malın kendisine bırakıldığı kişidedir.
Bu nedenle muhafaza sorumlusu, malın korunduğu yerin güvenlik kayıtlarını, bakım belgelerini, doğal afet veya yangın raporlarını, kolluk tutanağını ve sigorta belgelerini saklamalıdır.
Salt “mal çalındı” beyanı yeterli olmayabilir. Çalınma olayı ve kişinin gerekli muhafaza tedbirlerini aldığı somut delillerle gösterilmelidir.
İspat sağlanamazsa kanuni sonuç, teslim edilmeyen malın belirlenen değeri üzerinden mali takip yapılmasıdır. Bu takip artık asıl borçlunun kamu borcu yanında m.83 sorumlusuna yönelen ayrı bir kanuni sorumluluk niteliği taşır.
Yediemin hangi değer üzerinden kamu borçlusu sayılır?
Kanun ölçütü açık kurar: geri verilmeyen malın kendisine teslim edildiği tarihteki değeri. Bu nedenle satış günündeki varsayımsal fiyat veya yıllar sonra ortaya çıkan başka piyasa değeri doğrudan kanuni ölçüt değildir.
Mal teslim edilirken haciz zaptında veya kıymet takdiri belgesinde bir değer bulunabilir. Değer tartışmalıysa m.81’deki kıymet takdiri ve bilirkişi sistemi önem kazanır. Yanlış teslim değeri m.83 takibinin tutarını doğrudan etkileyebilir.
Malın yalnız bir bölümü geri verilmemişse sorumluluğun kapsamı geri verilmeyen ekonomik değer üzerinden somutlaştırılmalıdır. Malın tamamı yokmuş gibi hesap yapılması hukuki uyuşmazlık yaratabilir.
M.83 kapsamında borçlu sayılan kişi hakkında ödeme emri ve 6183’ün cebri tahsil hükümleri uygulanabilir. Bu nedenle sorumluluk yalnız özel hukuk tazminatı değil, kamu alacağı takip rejimine bağlı kanuni borçtur.
Cezai sorumluluk ile 6183 m.83 mali sorumluluğu aynı şey midir?
Hayır. Madde açıkça “ceza takibatı yapılmakla beraber” mali takip sonucunu ayrıca düzenler. Bu nedenle ceza soruşturması/kovuşturması ile mal değeri kadar kamu borçlusu sayılma birbirinden farklı hukuki sonuçlardır.
Ceza yargılamasında suçun kanuni unsurları, kast ve diğer şartlar incelenir. M.83 mali takipte ise hacizli malın kişiye bırakılması, ilk talepte iade edilmemesi ve kusur dışı telef/zayi halinin ispatlanamaması temel unsurlardır.
Ceza dosyasında verilen kararın mali takip üzerindeki etkisi somut karar gerekçesine göre değerlendirilir. “Ceza davası yoksa m.83 takibi yapılamaz” şeklinde genel bir kural kurulamaz; madde mali sonucu ayrıca düzenler.
Aynı şekilde mal değeri tahsil edilmiş olması, somut olayda oluşmuş olabilecek ceza sorumluluğunu otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Hacizli mal borçluda bırakılırsa kullanılabilir mi?
M.82 malın borçlu veya zilyette bırakılmasına imkan verir; fakat bu, sınırsız kullanım yetkisi vermez. M.73 tasarruf yasağı ve m.83 aynı durumda iade yükümlülüğü birlikte uygulanır.
Üretim makinesinin normal faaliyet içinde kullanılması tahsil dairesince kabul edilmiş olabilir. Ancak makinenin yıpratılması, sökülmesi, başka yere devredilmesi veya satışa hazır halde teslimini imkansızlaştırması sorumluluk doğurabilir.
Araçta kilometre artışı ve normal kullanım ile kaza veya ağır hasar sonucu ciddi değer kaybı farklı değerlendirilir. Hacizli malı kullanacak borçlu, muhafaza şartlarını yazılı olarak netleştirmelidir.
Hacizli mal üzerinde özel satış veya devir için 6183 m.73 hacizli malda tasarruf rehberi incelenebilir.
Mal teslim edildikten sonra m.83 takibi sona erer mi?
Mal ilk talepte teslim edildiği durumuyla geri verilmişse m.83’ün mal bedeli kadar borçlu sayılma sonucu oluşmaz. Bundan sonra hacizli malın tahsil dairesince muhafazası ve satış süreci devam eder.
Ancak teslim sırasında malın eksik, hasarlı veya değişmiş olduğu tespit edilirse değer kaybının nedeni ve muhafaza sorumlusunun kusuru ayrıca incelenir. Tutanakta teslim durumu ayrıntılı yazılmalıdır.
Malın satışından elde edilen tutar asıl kamu borcuna m.74 uyarınca mahsup edilir. Yedieminin malı iade etmesi, asıl borçlunun kamu borcunu kendiliğinden sona erdirmez.
6183 m.83 sorumluluk dosyası kontrol listesi
- Hacizli malın m.82 uyarınca kime bırakıldığını belirleyin.
- Teslim tutanağındaki mal tanımı, seri numarası ve değer bilgilerini çıkarın.
- Malın teslim anındaki fiziksel durumunu belgeleyin.
- Alacaklı kamu idaresinin ilk teslim talebinin tarihini ve tebliğini tespit edin.
- Malın süresinde geri verilip verilmediğini kontrol edin.
- Eksik veya hasarlı teslim varsa farkı somutlaştırın.
- Telef/zayi savunması varsa olayın resmi belgelerini toplayın.
- Kişinin gerekli muhafaza tedbirlerini alıp almadığını inceleyin.
- Malın teslim tarihindeki değerinin nasıl belirlendiğini kontrol edin.
- M.83 kapsamında düzenlenen ödeme emri ve takip işlemlerini ayrı dosyalayın.
- Ceza süreci varsa mali takipten ayrı olarak izleyin.
| Durum | M.83 sonucu |
|---|---|
| Mal ilk talepte aynı durumda iade edilir | Mal bedeli kadar borçlu sayılma sonucu doğmaz. |
| Mal iade edilmez, kusur dışı kayıp ispatlanmaz | Teslim tarihindeki değer kadar borçlu sayılarak 6183’e göre takip edilir. |
| Mal kusur dışı nedenle telef/zayi olmuş ve ispatlanmış | M.83’teki mali sorumluluktan kurtuluş gündeme gelir. |
| Ceza soruşturması var | Mali takipten ayrı bir hukuki süreçtir. |
Sık Sorulan Sorular
Yediemin hacizli malı ne zaman iade etmelidir?
Alacaklı kamu idaresinin ilk talebinde, malı kendisine teslim edildiği durumuyla derhal geri vermelidir.
Hacizli mal kaybolursa yediemin otomatik borçlu olur mu?
Malın kendisine yüklenemeyecek bir sebeple telef veya zayi olduğunu ispat ederse m.83’teki mal bedeli kadar borçlu sayılma sonucu doğmayabilir.
Yediemin hangi tutardan sorumlu olur?
Geri verilmeyen malın kendisine teslim edildiği tarihteki değeri kanuni ölçüttür.
Yediemine vergi ödeme emri gönderilebilir mi?
M.83 şartları oluşursa kişi malın değeri kadar borçlu sayılır ve tutar 6183 hükümlerine göre takip edilebilir.
Ceza davası olmadan mali takip yapılabilir mi?
M.83 ceza takibatını ve mal değeri kadar kamu borçlusu sayılmayı ayrı sonuçlar olarak düzenler; somut takip koşulları ayrıca incelenir.
Hacizli makineyi kullanmak yasak mı?
Mal borçluda bırakılmışsa kullanım koşulları muhafaza amacıyla bağdaşmalı; mal ilk talepte teslim edildiği durumuyla geri verilebilmelidir.
Teslim anındaki değer yanlışsa ne yapılır?
M.81 kıymet takdiri ve bilirkişi hükümleri çerçevesinde değerleme belgeleri incelenmeli ve somut itiraz yapılmalıdır.
Hacizli malı üçüncü kişiye vermek sorumluluk doğurur mu?
Malın ilk talepte iadesini engelleyen ve kamu haczini zedeleyen devir veya teslim m.73 ve m.83 bakımından ciddi hukuki sonuç doğurabilir.
Sonuç
6183 m.83, hacizli malın borçlu, zilyet veya güvenilir kişide bırakıldığı hallerde kamu alacağını koruyan güçlü bir sorumluluk sistemi kurar. Mal, kamu idaresinin ilk talebinde teslim edildiği durumuyla derhal geri verilmelidir. Teslim edilemezse ve kişi malın kendi kusurundan kaynaklanmayan nedenle telef veya zayi olduğunu ispatlayamazsa, teslim tarihindeki mal değeri kadar borçlu sayılarak 6183’e göre takip edilir. Ceza sorumluluğu ayrıca gündeme gelebilir. Bu nedenle teslim tutanağı, malın değeri, ilk talep ve kayıp/hasar belgeleri m.83 dosyasının temelini oluşturur.
İlgili rehberler: m.82 hacizli malların muhafazası · m.81 kıymet takdiri · m.73 hacizli malda tasarruf
Resmî kaynaklar: 6183 sayılı Kanun · Gelir İdaresi Başkanlığı mevzuat kaydı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
