İdari Para Cezası ve Cezalı Hal Rüsumu Tutanağı Kaç Nüsha Düzenlenir? 3 Nüsha | Yönetmelik m.27 (2026)

Yönetmelik m.27’nin amacı nedir?

5957 sayılı Kanun kapsamındaki denetimlerin yaptırıma dönüşebilmesi için tespitin standart, izlenebilir ve yetkili kişi tarafından yapılması gerekir. Yönetmelik m.27 bu nedenle iki ayrı tutanak tipi öngörür: idari para cezasına ilişkin EK-1 ve cezalı hal rüsumuna ilişkin EK-2. Her iki belge de sıradan işletme içi olay formu değildir; sonraki idari kararın temelini oluşturan resmi tespit belgesidir.

Hüküm, yalnız tutanağın içeriğini değil; kaç nüsha düzenleneceğini, nüshaların nereye gönderileceğini, ciltlerin nasıl basılacağını, personele nasıl teslim edileceğini, hatalı tutanağın nasıl iptal edileceğini ve özel hal işletmecisinin hangi işlemleri yapamayacağını düzenler. Bu ayrıntılar, yaptırım sürecinde sonradan belge değiştirilmesi veya yetkisiz işlem yapılması riskini azaltır.

İdari para cezası tutanağı nedir?

Yönetmeliğin öngördüğü idari para cezası gerektiren bir fiil denetimde tespit edildiğinde, yetkili denetim personeli EK-1 formunu kullanır. Tutanakta ihlalin zamanı, yeri, ilgili kişi veya işletme, tespit edilen fiil ve dayanak mevzuat somutlaştırılmalıdır. “Mevzuata aykırı davranmıştır” gibi genel ve olaydan kopuk ifadeler, yaptırımın hukuki denetimini güçleştirir.

Denetim görevlisinin tutanak düzenlemesi, her durumda cezanın aynı anda kesinleştiği anlamına gelmez. Tutanak tespit belgesidir; idari para cezasına ilişkin karar, Kanun ve Yönetmelikte yetkili kılınan merci tarafından verilir. Bu nedenle tutanak ile nihai yaptırım kararı birbirinden ayrılmalıdır.

Cezalı hal rüsumu tutanağı nedir?

Bildirim yapılmadan toptan alınıp satılan veya mevzuatta cezalı rüsumu gerektiren bir mal tespit edildiğinde EK-2 cezalı hal rüsumu tutanağı kullanılır. Bu tutanakta ürünün türü, miktarı, işlem tarafları, tespit yeri ve hesaplamaya esas olacak bilgiler açık biçimde gösterilmelidir.

Cezalı hal rüsumu, normal hal rüsumunun basit gecikme faizi değildir. Kanunda belirlenen özel yaptırım niteliğindeki mali yükümlülüktür. Bu nedenle EK-2’nin doğru fiil için ve yetkili personel tarafından düzenlenmesi gerekir. Yanlış ürün miktarı veya yanlış taraf bilgisi, sonraki tahakkuk işlemini doğrudan etkileyebilir.

Tutanak kaç nüsha düzenlenir?

Yönetmelik m.27 açık biçimde üç nüsha kuralını benimser. Bu sayı idari para cezası tutanağı ve cezalı hal rüsumu tutanağı bakımından aynıdır. Üç nüsha düzenlenmesi, ilgilinin belgeye ulaşmasını, karar merciinin dosya oluşturmasını ve denetim biriminin kendi sabit kaydını korumasını sağlar.

Nüshalardan birinin eksik bırakılması veya yalnız fotokopiyle sonradan tamamlanması, Yönetmelikteki seri-sıra ve dip koçan sisteminin amacına aykırıdır. Tutanak ilk düzenlendiği anda kendinden kopyalı cilt üzerinden bütün nüshalarıyla oluşturulmalıdır.

Üç nüsha nereye gider?

Birinci nüsha hakkında tutanak düzenlenen kişiye verilir. Böylece kişi, kendisine isnat edilen fiilin ne olduğunu ve hangi tarihte tespit edildiğini öğrenebilir. İkinci nüsha, gerekli karar ve işlem için belediye encümenine sunulur. Sabit nüsha ise cildin dip koçanında kalır.

Bu dağıtım zinciri sonradan “hangi metin ilgiliye verildi, encümene hangi belge gitti?” tartışmasını azaltır. Kendinden kopyalı cilt kullanılması, aynı anda aynı içeriğin üç nüshada oluşmasını sağlar. Sonradan ayrı ayrı form yazılması sistemin güvenilirliğini zedeler.

Belediye encümeninin rolü nedir?

Tutanak düzenleyen personel ile belediye encümeni aynı fonksiyonu yerine getirmez. Denetim personeli fiili tespit eder ve tutanağa bağlar; belediye encümeni ise kendisine gönderilen dosya üzerinde Kanun ve Yönetmelikteki yetkisi kapsamında karar verir. Bu ayrım, tespit ve karar fonksiyonlarının birbirine karışmasını önler.

Encümen dosyasında tutanağın yanında dayanak fotoğraf, belge, HKS çıktısı, fatura, künye veya savunmaya ilişkin evrak bulunabilir. Karar verilirken fiilin doğru hukuki maddeye oturup oturmadığı ve tutanağın yetkili kişi tarafından düzenlenip düzenlenmediği kontrol edilmelidir.

Tutanağı kim düzenleyebilir?

Yönetmelik m.27, tutanak düzenleme yetkisini yetkili denetim elemanlarına verir. Hal zabıtası ve ilgili belediye denetim personeli, m.22 ve m.23 kapsamındaki görevleri çerçevesinde bu yetkiyi kullanabilir. Denetim yetkisinin kaynağı belediye başkanının tek başına vereceği genel bir “yetkilendirme yazısı” değil, Kanun ve Yönetmelikteki görev rejimidir.

Tutanakta görevlinin adı, unvanı ve gerektiğinde sicil veya kimlik bilgisi okunabilir biçimde bulunmalıdır. Bir fiili gören herhangi bir belediye çalışanının EK-1 veya EK-2 düzenleyebileceği kabul edilemez. Yetki, idari yaptırım sürecinin hukuka uygunluğunun temel unsurudur.

Özel hal işletmecisi veya çalışanı tutanak düzenleyebilir mi?

Hayır. Yönetmelik m.27, özel toptancı halleri ile işletim yetkisi devredilmiş hallerin işletmecileri ve bunların personelinin denetim yapamayacağını ve idari para cezası ile cezalı hal rüsumu tutanağı düzenleyemeyeceğini açıkça belirtir. İşletme sözleşmesine bunun aksi yönde hüküm yazılması kamu gücü niteliğindeki yetkiyi özel kişiye geçirmez.

Özel hal yöneticisi veya görevlendirdiği personel, m.23/3 kapsamında hal içindeki belirli bilgi ve belge inceleme görevlerini yürütebilir; ancak bu yetki EK-1/EK-2 yaptırım tutanağı düzenleme yetkisine dönüşmez. Aykırılık tespit edilirse belediye hal zabıtasına veya diğer yetkili makama bildirilmelidir.

Tutanak ciltlerinde seri ve sıra numarası neden bulunur?

EK-1 ve EK-2 tutanakları seri ve sıra numaralı, kendinden kopyalı ciltler hâlinde basılır. Bu sistem her bir resmi formun tekil olarak izlenmesini sağlar. Hangi numaralı tutanağın hangi personele verildiği, hangisinin kullanıldığı, hangisinin iptal edildiği ve hangisinin dip koçanda kaldığı sonradan takip edilebilir.

Boş formun kaybolması veya yetkisiz kişi tarafından kullanılması riski bu numaralama sayesinde denetlenir. Belediyenin kendi bilgisayarında seri numarasız form üretip normal cilt sisteminin yerine kullanması, Bakanlığın elektronik sistem üzerinden farklı bir uygulama kararı bulunmadıkça m.27 düzenine uygun değildir.

Tutanak cildi personele nasıl teslim edilir?

Ciltler, tutanak düzenlemeye yetkili personele zimmet karşılığında teslim edilir. Zimmet kaydında cilt türü, seri ve sıra aralığı, teslim tarihi ve teslim alan personel açıkça gösterilmelidir. Böylece kullanılmayan veya kaybolan formların sorumluluğu belirlenebilir.

Personelin görev yeri değiştiğinde, izne ayrıldığında veya tutanak yetkisi sona erdiğinde elindeki kullanılmamış formlar ve kullanılmış cilt dip koçanları kontrol edilmelidir. Ciltlerin kişiden kişiye kayıtsız şekilde devredilmesi seri-sıra takibini bozar.

Yeni tutanak cildi ne zaman verilir?

Yönetmelik, kullanılmış tutanak ciltlerinin dip koçanları geri alınmadan yeni cilt verilmemesini öngörür. Bu kural, her cilt döneminin hesabının kapatılmasını sağlar. Personel, kullandığı tutanakların dağıtım ve iptal durumunu eksiksiz teslim ettikten sonra yeni cilt almalıdır.

Bir cilt kayıp veya eksikse durum tutanağa bağlanmalı ve gerekli idari inceleme yapılmalıdır. Sadece “bulunamadı” notuyla yeni cilde geçilmesi, resmi belge güvenliğini zayıflatır. Seri numarası üzerinden eksik yaprakların tek tek belirlenmesi gerekir.

Tutanakta kazıntı veya silinti yapılabilir mi?

Hayır. Yönetmelik m.27 tutanaklarda kazıntı ve silintiyi yasaklar. Resmi yaptırım belgesinin sonradan değiştirildiği izlenimi doğurabilecek silme, kazıma, beyazlatıcı kullanma veya dijital olarak izi yok etme yöntemleri uygulanmamalıdır.

Basit yazım hatası dahi belgenin anlamını veya temel unsurlarını etkiliyorsa yeni ve doğru tutanak düzenlenmesi daha güvenli yöntemdir. Eski tutanak “yok edilmiş” sayılmaz; neden iptal edildiği açıklanarak dip koçanıyla birlikte saklanır.

Yanlış düzenlenen tutanak nasıl iptal edilir?

Yanlış düzenlenen tutanak çöpe atılmaz, yırtılmaz veya seri numarasından çıkarılmaz. Üzerine iptal nedeni açıklanır ve iptal edilen nüshalar dip koçanla birlikte saklanır. Böylece seri-sıra zincirinde boşluk oluşmaz ve denetimde ilgili numaranın neden yaptırıma dönüşmediği görülebilir.

İptal nedeni somut olmalıdır: yanlış kişi, yanlış ürün, mükerrer form, yazım hatası veya başka bir teknik neden gibi. Sadece “iptal” yazılması, özellikle sık iptal yapılan birimde denetim açısından yeterli açıklık sağlamaz.

Tutanaklar elektronik sistem üzerinden düzenlenebilir mi?

Yönetmelik, Bakanlığın gerekli görmesi hâlinde tutanakların sistem üzerinden düzenlenmesine veya elektronik ortamda işlenmesine ilişkin yöntem belirleyebilmesine imkân tanır. Böyle bir uygulama devreye alındığında Bakanlığın duyurduğu resmi sistem ve usul esas alınır.

Belediyenin kendi inisiyatifiyle Word belgesi veya kurum içi form oluşturması, Bakanlıkça sistem düzeni getirilmişse onun yerine geçmez. Elektronik tutanakta da kullanıcı yetkisi, tarih-saat kaydı, belge bütünlüğü ve karar merciine iletim izlenebilir olmalıdır.

Tutanağın ilgiliye verilmemesi hukuki sorun yaratır mı?

Üç nüsha sisteminin bir amacı, ilgili kişinin tespitten haberdar olmasını sağlamaktır. Nüshanın verilmemesi veya tebliğ sürecinin belgelenmemesi, savunma ve kanun yolu haklarının kullanılmasını güçleştirebilir. İlgili tutanağı imzalamaktan kaçınırsa bu durum ayrıca belgeye yazılmalıdır.

İmza reddi tutanağı kendiliğinden geçersiz hâle getirmez; ancak görevli, reddi ve mümkünse olayın tanıklarını veya diğer tespit araçlarını kayda geçirmelidir. Sonraki tebligat işlemleri de ilgili mevzuata uygun yürütülmelidir.

Uygulama kontrol listesi

Önce fiilin idari para cezası mı yoksa cezalı hal rüsumu mu gerektirdiği belirlenmelidir. Uygun EK-1 veya EK-2 formu yetkili denetim görevlisi tarafından seri-sıra numarası korunarak üç nüsha düzenlenmelidir. Fiil, kişi, yer, tarih, ürün ve dayanak madde somut yazılmalıdır.

Nüshalardan biri ilgiliye verilmeli, biri belediye encümenine gönderilmeli, sabit nüsha dip koçanda kalmalıdır. Hatalı form varsa silinmemeli; iptal gerekçesi yazılıp bütün nüshalarıyla saklanmalıdır. Kullanılmış cilt tamamlandığında dip koçan teslim edilmeden yeni cilt alınmamalıdır.

Özel hal işletmecisi veya personeli yaptırım tutanağı düzenlememeli; tespitini yetkili belediye personeline aktarmalıdır. Belediyede cilt zimmet listeleri, encümene sevk kayıtları ve iptal tutanakları periyodik kontrol edilmelidir.

İlgili içerikler

• Belediye Toptancı Hali Dışında Denetim Yapabilir mi?
• Hal Denetiminde Defter ve Belge İstenebilir mi?
• Özel Güvenlik Hal Zabıtası Yerine Geçer mi?
• Toptancı Halinde Kaç Hal Zabıtası Zorunlu?
• İdare ve ticaret hukuku için iletişim

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Sebze ve Meyve Ticareti Mevzuatı
• Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Hal Kayıt Sistemi

Sık Sorulan Sorular