Havaalanı ve Havayolu İşletmelerinin Güvenlik Sorumluluğu | SHY-GÜVENLİK m.10 | 2026
Havacılık güvenliğinin en sık yanlış anlaşılan noktalarından biri, havaalanında meydana gelen her güvenlik aksamasının tek bir kuruma yüklenebileceği düşüncesidir. 22 Mayıs 2026 tarihli Sivil Havacılık Güvenliği Yönetmeliği bu yaklaşımı benimsemez. Yönetmelik, aynı havaalanında faaliyet gösteren kamu makamları, havaalanı ve terminal işletmeleri, havayolu şirketleri, özel güvenlik kuruluşları, kargo ve tedarik işletmeleri arasında görevleri ayrı ayrı dağıtır. Madde 10 ise bu dağınık görevlerin sözleşme, sorumluluk dağılım protokolü ve ulusal güvenlik programıyla nasıl bağlandığını düzenleyen temel hükümdür.
Bu nedenle bir güvenlik olayında yalnızca “havalimanı işletmesi sorumludur” veya “güvenlik özel güvenlik şirketine verilmişti” şeklindeki genel ifadeler hukuki sorumluluğu belirlemek için yeterli değildir. Önce somut güvenlik işleminin ne olduğu, sonra Yönetmeliğin hangi maddesinde kime görev verildiği, ardından işletme sözleşmesi ve havaalanı güvenliği sorumluluk dağılım protokolünün bu görevi nasıl somutlaştırdığı incelenmelidir.
Hukuki dayanak: SHY-GÜVENLİK m.10
Madde 10 iki temel kural kurar. Birinci kural; havaalanı işletmeleri, terminal işletmeleri, havayolu işletmeleri, özel güvenlik işletmeleri ve diğer kurum ve kuruluşların, işletme sözleşmeleri ile havaalanı güvenliği sorumluluk dağılım protokolünde kendilerine verilen görevleri yerine getirmesidir. İkinci kural ise bu kuruluşların MSHGP, Merkez Güvenlik Kurulu kararları ve ilgili mevzuatla verilen diğer görevleri de yerine getirmek zorunda olmasıdır.
Bu yapı, sözleşmenin tek başına sorumluluk kaynağı olmadığını gösterir. Sözleşme ve protokol görev dağılımını somutlaştırır; ancak emredici Yönetmelik hükmünü ortadan kaldıramaz. Ulusal programın rolü için Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı rehberimize, düzenleyici otoritenin rolü için SHGM’nin havacılık güvenliği yetkileri yazımıza bakılabilir.
Havaalanı işletmesinin güvenlik sorumluluğu hangi alanlarda doğar?
Havaalanı işletmesine Yönetmeliğin ilerleyen maddelerinde doğrudan görevler verilir. Güvenlik tahditli alanlara giriş sistemlerinin kurulması, yolcu ve kabin bagajının taranmasının sağlanması, güvenlik tahditli alana giren araçların kontrolü, taranmış yolcu ve bagajın korunması, uçak altı bagaj taramasının sağlanması ve havaalanı tedariklerinin kontrolü bu görevlerin başlıcalarıdır. Hangi güvenlik tedbirinin havaalanı işletmesine ait olduğu somut özel hükümden belirlenir.
Madde 10’un işlevi bu özel yükümlülükleri sözleşme ve protokol düzeni içinde desteklemektir. Havaalanı işletmesi, bir görevin özel güvenlik şirketi veya başka hizmet sağlayıcı tarafından fiilen yapılmasını sağlayabilir; fakat Yönetmelik kendisine “standartlara uygun şekilde uygulanmasını sağlama” görevi vermişse sonuç ve gözetim sorumluluğu devam eder.
Terminal işletmesinin sorumluluğu nasıl belirlenir?
Terminal işletmesinin sorumluluğu, işlettiği terminalin fiziki sınırı, işletme sözleşmesi, sorumluluk dağılım protokolü ve ilgili Yönetmelik maddelerine göre belirlenir. Terminal işletmesi tüm havaalanının güvenlik otoritesi değildir; ancak kontrolünde bulunan kapı, alan, ekipman, personel ve yolcu akışında kendisine verilen tedbirleri eksiksiz uygulamak zorundadır.
Örneğin terminal içinde bir güvenlik kontrol noktası özel güvenlik personeliyle işletiliyorsa, cihazların çalışma durumundan personel eğitimine, vardiya yeterliliğinden giriş akışının güvenli tutulmasına kadar hangi unsurun hangi tarafça sağlanacağı belgelerde açık olmalıdır. “Terminal işletiyor, güvenliği başka şirket yapıyor” şeklindeki belirsiz iş bölümü denetimde kabul edilebilir bir sorumluluk modeli değildir.
Havayolu işletmesinin güvenlik sorumlulukları nelerdir?
Havayolu işletmesine hava aracının güvenlik kontrolü ve gerektiğinde aranması, hava aracının yetkisiz erişime karşı korunması, uçuş sırasında kokpite yetkisiz girişin önlenmesi, kişi-bagaj eşleşmesinin sağlanması, eşliksiz bagajın güvenlik şartlarına göre taşınması, kargo ve posta ile uçuş tedariklerinin belirli kontrolleri ve potansiyel tehlike arz eden yolculara ilişkin işlemler gibi doğrudan görevler verilir.
Bu görevler havaalanı işletmesinin görevlerinden farklıdır. Yolcu terminalinde yapılan ilk güvenlik taramasından havaalanı işletmesi sorumlu olabilir; buna karşılık hava aracının kalkış öncesi güvenlik kontrolü havayolu işletmesinin sorumluluğundadır. Bu ayrım olay incelemesinde kritik önemdedir. Havayolunun genel işletme yükümlülükleri bakımından havayolu ruhsat şartlarına uyma zorunluluğu yazımız tamamlayıcıdır.
Özel güvenlik şirketi kullanılması asıl işletmenin sorumluluğunu kaldırır mı?
Hayır. Özel güvenlik işletmesi, 5188 sayılı Kanun ve kendisine verilen sözleşmesel görev kapsamında faaliyette bulunur. Ancak güvenlik hizmetinin dışarıdan satın alınması, Yönetmeliğin havaalanı, terminal veya başka bir işletmeye yüklediği gözetim ve uygunluğu sağlama görevini otomatik olarak kaldırmaz. Asıl işletme, hizmet sağlayıcının gerekli personel, eğitim, yetki, cihaz ve prosedür şartlarını karşıladığını kontrol etmelidir.
Bu nedenle hizmet alım sözleşmesinde yalnızca “mevzuata uyacaktır” ifadesi yeterli değildir. Görev alanı, kullanılacak ekipman, eğitim şartı, vardiya sayısı, olay bildirim süresi, kayıt saklama yükümlülüğü, denetim hakkı, uygunsuzluk halinde düzeltici faaliyet ve hizmetin kesintisiz sürdürülmesine ilişkin hükümler açıkça yazılmalıdır.
Havaalanı güvenliği sorumluluk dağılım protokolü ne işe yarar?
Aynı kontrol noktasında havaalanı işletmesi, kolluk, özel güvenlik personeli, terminal işletmesi veya başka hizmet sağlayıcılar birlikte görev yapabilir. Sorumluluk dağılım protokolü hangi alanın ve hangi işlevin hangi kurum veya işletmeye ait olduğunu somutlaştırır. Protokol özellikle ortak alanlarda görev boşluğu ve yetki çatışmasını önlemek için gereklidir.
Yeni terminal açılması, yeni kapı veya kargo alanı kurulması, işletmeci değişikliği, kontrol noktasının taşınması veya görev yapısının değişmesi halinde protokol güncellenmelidir. Eski fiziki yerleşime göre hazırlanmış protokol, fiilî durumla uyuşmuyorsa güvenlik uygulamasında belirsizlik doğar.
Sözleşme ile mevzuattaki sorumluluk devredilebilir mi?
Taraflar sözleşmeyle kendi aralarındaki iş bölümünü düzenleyebilir; ancak emredici bir mevzuat hükmünün sorumlu tuttuğu işletmenin kamu hukuku yükümlülüğünü tamamen ortadan kaldıramaz. Örneğin Yönetmelik belirli güvenlik kontrolünün standartlara uygun yürütülmesini havaalanı işletmesine yüklemişse, işletmenin özel güvenlik firmasıyla yaptığı sözleşme düzenleyici otoriteye karşı bu yükümlülüğü yok etmez.
Sözleşme, rücu veya ticari sorumluluk ilişkisini etkileyebilir; fakat idari uyum bakımından hangi işletmenin hangi Yönetmelik maddesinden sorumlu olduğu ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle sözleşme hazırlığında önce mevzuat yükümlülükleri çıkarılmalı, sonra iş paylaşımı buna göre kurulmalıdır.
MSHGP ve Merkez Güvenlik Kurulu kararları neden ayrıca bağlayıcıdır?
Madde 10, işletmeleri yalnızca işletme sözleşmesi ve protokole bağlamaz. MSHGP, Merkez Güvenlik Kurulu kararları ve ilgili mevzuattan kaynaklanan görevlerin de yerine getirilmesini zorunlu tutar. Bu nedenle sözleşme yıllardır değişmemiş olsa bile ulusal güvenlik programındaki güncelleme işletmenin uygulamasını değiştirebilir.
İşletme içinde MSHGP ve kurul kararlarının takibinden sorumlu birim belirlenmeli; değişiklik hangi süreci etkiliyorsa ilgili prosedür, eğitim ve kontrol listesi güncellenmelidir. Değişikliğin alt yükleniciye aktarılması da yazılı kayıtla yapılmalıdır.
Görev çakışması veya belirsizlik ortaya çıkarsa hangi sıra izlenir?
Öncelikle olaya uygulanacak Yönetmelik maddesi belirlenir. İkinci olarak MSHGP’deki uygulama usulü incelenir. Üçüncü olarak havaalanı güvenlik programı ve sorumluluk dağılım protokolü kontrol edilir. Dördüncü olarak taraflar arasındaki işletme veya hizmet alım sözleşmesine bakılır. Yetkili kamu makamının talimat veya kararı varsa bu da değerlendirmeye dahil edilir. Sözleşmedeki sessizlik, açık mevzuat yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Alt yüklenici denetimi nasıl yapılmalıdır?
Alt yüklenici güvenlik personelinin göreve uygun eğitim ve sertifikaya sahip olduğu kontrol edilmeli; erişim yetkileri görevle sınırlı tutulmalı; vardiya ve personel yeterliliği izlenmeli; kullanılan ekipmanın test ve bakım kayıtları incelenmeli; olay ve uygunsuzluk bildirimleri düzenli olarak takip edilmelidir. SHY-GÜVENLİK m.51 de güvenlik tedbirlerinin dış hizmet yoluyla yerine getirildiği durumlarda sorumlu kurumun mevzuata uygunluğu düzenli aralıklarla denetlemesi gerektiğini öngören kalite kontrol yaklaşımını destekler.
Denetim yalnızca yılda bir evrak kontrolü şeklinde yürütülmemelidir. Riskli süreçlerde saha gözlemi, habersiz kontrol, kayıt örneklemesi ve uygunsuzluğun kapanış doğrulaması yapılmalıdır.
Personel hatasında kurum sorumluluğu nasıl değerlendirilir?
Bir çalışanın prosedüre aykırı hareket etmesi halinde yalnızca bireysel hataya bakmak yeterli değildir. Personelin doğru eğitim alıp almadığı, güncel talimata erişip erişmediği, vardiya ve iş yükünün uygun olup olmadığı, amir kontrolünün yapılıp yapılmadığı ve aynı hatanın daha önce tespit edilip edilmediği incelenmelidir. Sistematik eğitim veya denetim eksikliği varsa olay kurumsal uyum sorunu haline gelir.
Güvenlik cihazı arızasında görev paylaşımı nasıl kurulmalıdır?
Kontrol noktasındaki tarama cihazı arızalandığında hangi kurumun teknik bakım çağrısı açacağı, alternatif tarama yöntemini kimin devreye alacağı, yolcu veya personel akışını kimin yöneteceği ve cihazın tekrar kullanımına hangi test sonrasında izin verileceği önceden belirlenmelidir. Bu görevlerin protokol ve prosedürde yazılı olmaması, arıza anında güvenlik seviyesinin düşmesine yol açabilir.
Havaalanındaki arama ve kontrolün kanun düzeyindeki çerçevesi için 2920 sayılı Kanun m.40 kapsamında havaalanında arama ve bagaj güvenliği rehberimiz incelenebilir.
Olay ve denetim kayıtlarında hangi belgeler birlikte incelenir?
İşletme sözleşmesi, hizmet alım sözleşmesi, sorumluluk dağılım protokolü, onaylı güvenlik planı, görev tanımları, eğitim belgeleri, vardiya listeleri, giriş kontrol kayıtları, cihaz çalışma ve bakım kayıtları, olay raporları, düzeltici faaliyetler ve alt yüklenici denetim kayıtları birlikte değerlendirilmelidir. Belgedeki sorumlu ile fiilen görevi yapan birimin farklı olması, görev zincirindeki uyumsuzluğu gösterir.
2026 için işletmelerin uygulayacağı net kontrol listesi
1. Yönetmelikte işletmeye verilen tüm güvenlik görevleri madde bazında çıkarılmalıdır.
2. Her görevin işletme sözleşmesi ve sorumluluk dağılım protokolündeki karşılığı kontrol edilmelidir.
3. Alt yükleniciye verilen görevler için eğitim, yetki, kayıt ve denetim şartları sözleşmede açıklaştırılmalıdır.
4. MSHGP ve kurul kararlarının takip sorumlusu belirlenmelidir.
5. Cihaz arızası, personel eksikliği ve acil güvenlik tedbiri için alternatif prosedürler yazılı olmalıdır.
6. Uygunsuzlukların yalnızca tespit edilmesi değil, kapanış kanıtıyla giderilmesi sağlanmalıdır.
Sorumluluk matrisi nasıl hazırlanmalıdır?
Madde 10 kapsamındaki işletmeler için en sağlıklı yöntem, tüm güvenlik görevlerini tek bir sorumluluk matrisinde toplamaktır. Matrisin ilk sütununda hukuki dayanak, ikinci sütununda güvenlik işlemi, üçüncü sütununda asli sorumlu işletme veya kurum, dördüncü sütununda fiilen uygulayan personel veya alt yüklenici, beşinci sütununda kontrol eden yönetici, altıncı sütununda tutulacak kayıt ve son sütununda gözden geçirme sıklığı yer almalıdır. Böylece aynı görevin iki kurum arasında sahipsiz kalması veya her iki tarafın da diğerini sorumlu görmesi önlenir.
Matris yalnızca hukuk veya kalite biriminin dosyasında kalmamalıdır. Operasyon, güvenlik, teknik, insan kaynakları, kargo, yer hizmetleri ve bilgi teknolojileri gibi ilgili birimlerin görev tanımları da bu tabloyla uyumlu olmalıdır. Personel değişikliği veya organizasyon değişikliğinde matris güncellenmeli, eski sorumluya ait erişim ve imza yetkileri kaldırılmalıdır.
Hizmet alım sözleşmesinde hangi güvenlik maddeleri bulunmalıdır?
Güvenlik görevinin bir yükleniciye verilmesi halinde sözleşmede hizmetin kapsamı açık biçimde yazılmalıdır. Personelin taşıması gereken sertifika ve eğitimler, vardiya asgari sayısı, cihazları kimlerin kullanabileceği, olay ve uygunsuzluğun kaç dakika veya saat içinde hangi kanalla bildirileceği, kayıtların ne kadar süre ve hangi güvenlik şartında tutulacağı, alt yüklenici kullanımının şartları, işletmenin habersiz denetim hakkı ve düzeltici faaliyet süresi belirlenmelidir.
Sözleşmede ayrıca mevzuat veya MSHGP değişikliğinin hizmete nasıl yansıtılacağı düzenlenmelidir. Düzenleme değiştiğinde sözleşme metnini baştan yapmak mümkün olmayabilir; ancak yüklenicinin güncel prosedüre uyma ve gerekli personel eğitimini tamamlama yükümlülüğü açık olmalıdır. İşletme de değişikliği yükleniciye yazılı bildirmeli ve uygulamanın değiştiğini kontrol etmelidir.
Güvenlik olayı sonrası sorumluluk incelemesi nasıl yapılır?
Bir güvenlik ihlalinde inceleme olayın meydana geldiği kontrol noktasından başlamalıdır. İlgili Yönetmelik maddesi, o an yürürlükte olan güvenlik planı, sorumluluk dağılım protokolü, vardiya listesi, personel eğitim kaydı, cihaz çalışma testi, erişim kayıtları ve varsa kamera kayıtları birlikte değerlendirilmelidir. Amaç yalnızca bir personeli sorumlu ilan etmek değil, güvenlik katmanlarından hangisinin neden çalışmadığını belirlemektir.
Örneğin yetkisiz kişinin güvenlik tahditli alana girdiği bir olayda kartın kime ait olduğu kadar, kartın neden aktif kaldığı, giriş sisteminin alarm üretip üretmediği, kontrol personelinin görevi, fiziksel kapının durumu ve önceki denetimlerde aynı zafiyetin tespit edilip edilmediği incelenmelidir. Böylece olay bireysel hata ile sınırlı kalmadan kurumsal kök nedene kadar değerlendirilir.
Alt yüklenici uygunsuzluğu nasıl kapatılmalıdır?
Denetimde alt yükleniciye ait bir uygunsuzluk tespit edildiğinde yalnızca e-posta ile uyarı gönderilmesi yeterli bir kapanış değildir. Uygunsuzluğun tanımı, dayandığı mevzuat veya sözleşme hükmü, düzeltme süresi, sorumlu kişi ve kapanış kanıtı kayda alınmalıdır. Eğitim eksikliği eğitim belgesiyle, cihaz arızası test ve bakım raporuyla, prosedür eksikliği onaylı yeni dokümanla, personel yetersizliği vardiya kayıtlarıyla kapatılmalıdır.
Aynı uygunsuzluğun tekrarlanması halinde neden ilk düzeltici faaliyetin etkili olmadığı ayrıca analiz edilmelidir. Tekrarlayan bulgu, münferit personel hatasından çok sözleşme, eğitim veya gözetim sistemindeki yapısal eksikliğe işaret eder.
İşletme değişikliğinde güvenlik sorumlulukları nasıl devredilir?
Terminal veya hizmet işletmecisinin değişmesi halinde güvenlik sorumlulukları fiilî devir tarihinden önce planlanmalıdır. Aktif giriş kartları, kullanıcı hesapları, cihaz bakım sözleşmeleri, güvenlik kayıtları, açık uygunsuzluklar, devam eden risk azaltma tedbirleri ve kritik irtibat listeleri yeni işletmeciye kontrollü biçimde devredilmelidir. Eski personelin fiziksel ve dijital erişimleri, görev sona erdiği anda kapatılmalıdır.
Devir süreci, sorumluluk dağılım protokolünün ve havaalanı güvenlik programının güncellenmesini gerektiriyorsa ilgili onay ve koordinasyon tamamlanmadan belirsiz bir geçiş dönemi yaratılmamalıdır. Güvenlik görevinde “iki işletme arasında” boşluk oluşmaması esastır.
Resmî kaynaklar
Güncel düzenleme kontrolünde Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Sektörel Yönetmelikler sayfası ile Mevzuat Bilgi Sistemi üzerindeki Sivil Havacılık Güvenliği Yönetmeliği esas alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Havaalanı işletmesi güvenlikten sorumlu mudur?
Evet. Yönetmelikte kendisine verilen özel görevler ile protokoldeki sorumluluk alanlarından sorumludur.
Terminal işletmesinin güvenlik görevi var mı?
Evet. İşletme sözleşmesi, sorumluluk protokolü ve ilgili mevzuat kapsamındaki görevleri yerine getirir.
Havayolu yalnızca uçuş operasyonundan mı sorumludur?
Hayır. Hava aracı, bagaj, yolcu, kargo ve tedarik güvenliğiyle ilgili doğrudan yükümlülükleri vardır.
Özel güvenlik şirketi kullanmak asıl işletmeyi sorumluluktan kurtarır mı?
Hayır. Mevzuatın işletmeye verdiği gözetim ve uygunluğu sağlama sorumluluğu devam eder.
Sorumluluk dağılım protokolü neden gereklidir?
Aynı havaalanında çalışan kurum ve işletmelerin görev sınırlarını somutlaştırır ve görev boşluğunu önler.
Sözleşme ile mevzuattaki görev kaldırılabilir mi?
Hayır. Emredici mevzuat yükümlülüğü özel sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz.
MSHGP işletmeleri bağlar mı?
Evet. Madde 10, MSHGP’den doğan görevlerin yerine getirilmesini açıkça düzenler.
Alt yüklenici denetlenmeli midir?
Evet. Güvenlik hizmetinin dışarıdan alınması düzenli gözetim ve denetim ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Görev çatışmasında hangi belge önce incelenir?
Önce özel mevzuat hükmü; ardından MSHGP, güvenlik programı, sorumluluk protokolü ve sözleşme birlikte değerlendirilir.
Denetimde hangi belgeler önemlidir?
Sözleşmeler, protokoller, güvenlik planı, eğitim ve görev kayıtları, teknik kayıtlar, olay ve düzeltici faaliyet belgeleri birlikte önem taşır.
Bu içerik 22 Mayıs 2026 tarihli SHY-GÜVENLİK m.10 ve bağlantılı güncel havacılık güvenliği mevzuatı esas alınarak hazırlanmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
