Havaalanı Kullanımı Ne Zaman Kısıtlanır veya Geçici Olarak Kapatılır? | 2920 m.36

2920 sayılı Kanun m.36 neyi düzenler?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu m.36, havaalanlarının kullanımının kamu yararı ve hava trafiğinin emniyetli ve düzenli yürütülmesi için sınırlandırılabileceğini veya havaalanının geçici olarak kapatılabileceğini düzenleyen kamu hukuku yetkisidir. Havaalanının işletmeye açık olması, her taşıyıcının her zaman ve her hava aracıyla kullanabileceği sınırsız bir hak doğurmaz.

Hüküm sivil havacılık altyapısının dinamik niteliğine cevap verir. Pist onarımı, ağır meteorolojik koşullar, güvenlik tehdidi, hava trafik kapasitesi, acil durum veya başka kamu yararı nedenleriyle olağan kullanım geçici olarak değiştirilebilir. Kararın teknik ve idari dayanağı somut olayın niteliğine göre belirlenir.

m.36, m.35’teki uluslararası trafik statüsünü ortadan kaldırmadan geçici kullanım kısıtlaması getirilmesine de imkân verebilir. Dış hat statüsüne sahip bir havaalanı dahi geçici olarak belirli operasyonlara kapatılabilir.

Aynı şekilde özel izinle işletilen havaalanı veya iniş şeridi de kamu havacılık düzeninin dışında değildir. Mülkiyetin özel kişide olması kamu güvenliği ve hava sahası düzenlemesine ilişkin müdahale yetkilerini bertaraf etmez.

Kamu yararı havaalanı kısıtlamasında nasıl değerlendirilir?

m.36’nın temel dayanaklarından biri kamu yararıdır. Kamu yararı, yalnız ekonomik verimlilik anlamına gelmez; yolcu ve uçuş güvenliği, hava sahasının düzenli kullanımı, acil kamu hizmetleri, altyapı korunması ve ulusal ulaşım planlaması gibi unsurları kapsayabilir.

Örneğin pistte meydana gelen ciddi hasarın onarılması için havaalanının geçici kapanması, ticari uçuşların kısa vadeli zararına rağmen can ve mal güvenliği bakımından açık kamu yararı taşıyabilir. Benzer biçimde afet veya büyük acil durumda meydanın kurtarma ve yardım operasyonlarına öncelikli tahsisi gündeme gelebilir.

Kamu yararı soyut bir gerekçe olarak kullanılmamalıdır. Havaalanı kullanımını etkileyen idari işlemin hangi olay ve teknik gerekliliğe dayandığı, kapsamı ve süresi resmi karar ve operasyonel bildirimlerden anlaşılabilmelidir.

İşletmeciler ve havayolları, kamu yararı tedbirinin ticari etkisini azaltmak için alternatif operasyon planı hazırlayabilir; ancak kamu otoritesinin güvenlik veya trafik kararını özel sözleşmeyle bertaraf edemez.

Hava trafiğinin düzenli ve güvenli yürütülmesi neden kısıtlama sebebidir?

Bir havaalanının kapasitesi yalnız terminal büyüklüğüyle belirlenmez. Pist, taksirut, apron, hava trafik hizmetleri, hava sahası, görüş koşulları ve yer hizmetleri aynı anda güvenli biçimde yönetilebilecek trafik miktarını etkiler. Kapasitenin aşılması gecikme yanında emniyet riski yaratabilir.

Bu nedenle belirli dönemlerde uçuş sayısı, hava aracı kategorisi veya operasyon saatleri bakımından sınırlamalar uygulanabilir. Kısıtlama havaalanının fiziksel kapatılmasından daha dar olabilir; örneğin yalnız belirli pistin kapatılması veya gece operasyonlarının sınırlandırılması şeklinde uygulanabilir.

Hava trafik düzenlemesi slot sistemi, akış yönetimi ve geçici hava sahası tedbirleriyle de bağlantılıdır. Slot tahsis edilmiş olması, sonradan ortaya çıkan emniyet veya kamu yararı kısıtlamasına karşı mutlak uçuş hakkı vermez.

Havayolunun operasyon kontrol merkezi, havaalanı ve hava trafik bilgilerindeki değişiklikleri gerçek zamanlı takip etmeli; uçuş planı, yakıt, alternatif meydan ve ekip görev sürelerini yeni duruma göre güncellemelidir.

Havaalanı kullanımında hangi tür kısıtlamalar olabilir?

Kanun ayrıntılı bir kısıtlama kataloğu vermediği için tedbir somut ihtiyaca göre şekillenebilir. Havaalanının belirli saatlerde kullanıma kapatılması, belirli hava aracı tiplerine sınırlama, pist veya taksirutun bir bölümünün kapanması, yalnız acil veya kamu uçuşlarına izin verilmesi gibi tedbirler teknik düzenlemeler çerçevesinde gündeme gelebilir.

Kısıtlama, bütün havayollarına aynı şekilde uygulanabileceği gibi teknik gerekçeye bağlı olarak yalnız belirli operasyon türünü etkileyebilir. Örneğin pist uzunluğunu fiilen azaltan çalışma, küçük uçakları etkilemezken belirli büyük hava araçlarının operasyonunu mümkün olmaktan çıkarabilir.

Kararın kapsamı yanlış yorumlanmamalıdır. “Havaalanı açık” bilgisi, tüm pist ve hizmetlerin tam kapasite kullanılabilir olduğu anlamına gelmez. Operasyon öncesinde güncel AIP, NOTAM ve ilgili resmi havacılık bilgilerinin kontrolü gerekir.

Havaalanı işletmecisi de kendi teknik bakım veya işletme programını kamu otoritelerinin onay ve bildirim süreçleriyle uyumlu yürütmelidir. Planlı kapama, havayollarına yeterli operasyonel hazırlık süresi sağlayacak şekilde koordine edilmelidir.

Geçici kapatma ile kalıcı kapatma aynı şey midir?

Hayır. m.36 özellikle havaalanının geçici olarak kapatılabilmesine ilişkin yetkiyi düzenler. Geçici kapatma, belirli bir neden ortadan kalkıncaya veya belirlenen süre tamamlanıncaya kadar kullanımın durdurulmasıdır. Havaalanının hukuki varlığının veya işletme izninin tamamen sona ermesiyle aynı işlem değildir.

Geçici kapanma planlı olabilir; büyük pist yenilemesi gibi çalışmalar önceden ilan edilebilir. Ani olaylarda ise kapanma hemen uygulanabilir. Hava aracı kazası, ciddi teknik hasar, güvenlik tehdidi veya beklenmedik hava şartı ani kapanma örnekleri olabilir.

Kapanma süresince havaalanının sertifikası veya işletme statüsü devam edebilir; ancak operasyon fiilen gerçekleştirilemez. Yeniden açılış için teknik kontroller ve yetkili makam onayları tamamlanmadan yalnız takvimde öngörülen saatin gelmesi yeterli olmayabilir.

Havaalanı işletmecisi yeniden açılışta pist ve sistemlerin kullanılabilirliğini doğrulamalı; havayolları da uçuş planlarını güncel resmi bilgiye göre aktive etmelidir. Sosyal medya veya ticari duyuru, resmi havacılık bilgisinin yerine geçmez.

Bir şehirde birden fazla havaalanı varsa trafik yönlendirilebilir mi?

m.36’nın sistemi, birden fazla havaalanı bulunan yerlerde trafik ve kamu yararı gerekleri çerçevesinde kullanımın düzenlenebilmesine imkân verir. Böyle bir yönlendirme, kapasite yönetimi, şehir planlaması, çevresel etkiler veya hava trafik düzeni gibi nedenlere dayanabilir.

Havayolunun belirli havaalanında ticari olarak daha yüksek gelir beklemesi kamu otoritesinin trafik planlama yetkisini ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte yönlendirme kararı işletmenin mevcut slot, yer hizmeti, terminal ve yolcu bağlantı düzenlerini doğrudan etkiler.

Yeni havaalanına geçişte biletli yolcuların hangi terminal ve havalimanına gideceği açık biçimde bildirilmelidir. Aynı şehir adının kullanılması, iki havaalanı arasındaki mesafenin yolcu bakımından önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Havaalanı değişikliği mevcut taşıma sözleşmesinin ifa yerini ve yolcu planını etkiliyorsa tüketici ve yolcu hakları ayrıca incelenmelidir. Kamu otoritesi kararı havayolunun bilgilendirme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Kısıtlama ve kapanmalar pilot ve havayollarına nasıl bildirilir?

Havacılıkta uçuş emniyetini etkileyen geçici değişiklikler uygun havacılık bilgi sistemleri ve gerektiğinde NOTAM yoluyla duyurulur. Hangi bilginin hangi yöntemle yayımlanacağı ulusal ve uluslararası havacılık bilgi hizmeti kurallarına göre belirlenir.

Havayolunun uçuş harekât birimi yalnız havaalanı işletmecisinin e-postasına dayanmak yerine resmi uçuş bilgi kaynaklarını kontrol etmelidir. Pist kapanması, seyrüsefer cihazı arızası, çalışma veya hava sahası kısıtlaması uçuş planını doğrudan etkileyebilir.

Kaptan ve uçuş ekibi de operasyon öncesi brifing kapsamında güncel bilgileri almalıdır. Şirketin merkezi sisteminde yeni NOTAM görünürken uçuş ekibinin eski basılı dokümanla operasyona hazırlanması kabul edilebilir bir kontrol değildir.

Planlı kapanmalar için yolcu iletişimi daha erken yapılabilir. Ancak operasyonel bildirimin havacılık sistemlerinde yayınlanması ile müşteriye ticari bilgilendirme farklı süreçlerdir ve ikisi de kendi amacına göre yerine getirilmelidir.

Havaalanı kapanırsa yolcunun hakları ne olur?

m.36 kamu otoritesinin havaalanı kullanımını düzenler; yolcunun iptal veya gecikme halinde sahip olduğu hakları ayrıntılı olarak düzenlemez. Uçuşun yapılamaması, gecikmesi veya başka havaalanına yönlendirilmesi halinde ilgili yolcu hakları mevzuatı ayrıca uygulanır.

Kapanmanın olağanüstü hal veya havayolunun kontrolü dışındaki güvenlik tedbiri olması tazminat değerlendirmesini etkileyebilir; ancak bakım, ikram, bilgilendirme, geri ödeme veya yeniden yönlendirme gibi hakların her biri kendi hukuki şartına göre incelenir. Tüm hakların tek gerekçeyle ortadan kalktığı varsayılmamalıdır.

Havayolu, yolcuya yalnız “havaalanı kapalı” mesajı göndermekle yetinmemeli; yeni uçuş, alternatif havaalanı, transfer ve bilet seçeneklerini uygulanabilir mevzuata göre açıklamalıdır. gecikme ve yolcu hakları ayrı bir değerlendirme gerektirir.

Yönlendirilen uçuşun yakın başka havaalanına inmesi halinde yolcunun nihai varış planı bakımından kara transferi veya ek masraflar gündeme gelebilir. Somut hak, uçuşun niteliği ve ilgili düzenlemeye göre belirlenir.

Havaalanı kapatma kararının ticari sözleşmelere etkisi nedir?

Havaalanı işletmecisi ile havayolu arasında slot, terminal, yer hizmeti veya başka ticari sözleşmeler bulunabilir. Kamu otoritesinin kanuni kapatma veya kısıtlama kararı bu sözleşmelerin fiili ifasını etkileyebilir; ancak sözleşmeler kendiliğinden ve her durumda sona ermiş sayılmaz.

Sözleşmelerde kamu otoritesi kararı, hava sahası kapaması, güvenlik tedbiri ve mücbir sebep hükümleri açık düzenlenmelidir. Hangi bedellerin devam edeceği, ertelenen hizmetlerin ne olacağı ve uzun süreli kapanmada fesih hakkı bulunup bulunmadığı sözleşmeden değerlendirilir.

Yer hizmeti şirketleri ve tedarikçiler için de aynı durum geçerlidir. Uçuş olmaması personel ve kapasite ihtiyacını azaltabilir; ancak iş ve kira sözleşmelerindeki yükümlülükler ayrı hukuki rejime tabidir.

Sigorta poliçelerinde iş durması veya gelir kaybı teminatı varsa, kapanma nedeninin poliçedeki risk tanımına uyup uymadığı kontrol edilmelidir. Her kamu otoritesi kararı otomatik olarak sigorta tazminatı doğurmaz.

Kısıtlama veya kapatma kararının yargısal denetimi mümkün mü?

Havaalanı kullanımını kısıtlayan veya geçici kapatan kamu işlemi idari işlem niteliği taşıyabilir. İşlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülüyorsa yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından idari yargı denetimi gündeme gelebilir.

Ancak uçuş güvenliği bakımından acil tedbirlerin teknik takdir alanı vardır. Mahkeme idarenin yerine geçerek operasyon planlamaz; işlemin hukuka uygunluğunu denetler. Davada somut teknik gerekçe, risk değerlendirmesi ve ölçülülük önem taşır.

Dava açılması işlemin yürütmesini kendiliğinden durdurmaz. 2577 sayılı Kanundaki yürütmenin durdurulması şartları ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle havayolu veya işletmeci yalnız dava açıldığı için kapanma kararını yok sayarak uçuşa devam edemez.

Tebliğ veya ilan tarihi, dava süresi ve yetkili mahkeme somut işlemden belirlenmelidir. Operasyon ekibiyle hukuk birimi arasında kararların aynı gün aktarılmasını sağlayan prosedür bulunmalıdır.

Havaalanı kısıtlaması için kriz ve iş sürekliliği planı nasıl kurulmalı?

Havayolları her ana istasyon için alternatif havaalanı planı oluşturmalıdır. Alternatif meydanın pist yeterliliği, yakıt, yer hizmeti, gümrük-pasaport durumu ve yolcu transfer kapasitesi önceden incelenmelidir.

Havaalanı işletmecisi ise planlı bakım kapanmalarını, acil kapanma senaryolarını ve yeniden açılış kontrollerini yazılı prosedüre bağlamalıdır. Hangi makamın kararıyla hangi operasyonun duracağı ve kimlerin bilgilendirileceği açık olmalıdır.

Müşteri iletişim sistemi de operasyon sistemine bağlanmalıdır. Uçuş değişikliği kesinleştiğinde web, mobil uygulama, SMS/e-posta, acente ve çağrı merkezi aynı bilgiyle güncellenmelidir.

Finans ve sözleşme ekipleri, uzun süren kapanmaların havaalanı ücretleri, kira, yer hizmeti ve sigorta sonuçlarını takip etmelidir. Teknik kriz yönetimi ile sözleşme yönetimi birbirinden kopuk yürütülmemelidir.

Son aşama olay sonrası değerlendirmedir. Kapanma sırasında yolcu yönlendirmesi, ekip planı, tedarikçi koordinasyonu veya veri akışında sorun yaşandıysa kök neden ve düzeltici faaliyet belirlenmelidir.

Havaalanı kısıtlaması için 12 maddelik kontrol listesi

• Kısıtlama veya kapatma kararının resmi kapsamı doğrulandı mı?
• Başlangıç ve beklenen bitiş zamanı operasyon sistemine işlendi mi?
• Etkilenen pist, hava aracı veya trafik türü doğru belirlendi mi?
• Güncel NOTAM ve resmi havacılık bilgisi kontrol edildi mi?
• Alternatif havaalanı operasyonel olarak uygun mu?
• Yolcu ve acenteler doğru havaalanı bilgisiyle bilgilendirildi mi?
• Yer hizmeti ve ekip planları güncellendi mi?
• Gümrük/pasaport gereken dış hat yönlendirmesinde alternatif meydan uygun mu?
• Ticari sözleşmelerde kamu otoritesi kararı hükümleri kontrol edildi mi?
• Sigorta ve finansman bildirimleri gerekiyorsa yapıldı mı?
• Yeniden açılış resmi kaynaklardan doğrulandı mı?
• Olay sonrası kök neden ve iş sürekliliği değerlendirmesi yapıldı mı?

Site içi ilgili içerikler

Uluslararası trafiğe açılma – m.35 · Özel havaalanı izni – m.34 · SHGM denetimi – m.27 · Yabancı havayolu Türkiye uçuşları – m.33

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu

Sık Sorulan Sorular