İstanbul Fuarında Elektrik Gücü Yetersizliği: Bedel ve Zarar Talepleri

Makinenin ihtiyacı ile satın alınan elektrik hizmeti nasıl eşleştirilir?

Dosyanın başlangıç belgesi, elektrik ve teknik hizmet talep formudur. Katılımcının cihaz listesi, kullanım planı, bağlantı özellikleri ve istediği kapasite bu belgeyle karşılaştırılır. Formun gönderilmesiyle bütün talebin kabul edilmiş olması aynı aşama değildir. Sağlayıcının onayı, kabul ettiği kapsam, ek koşulları ve tahsil ettiği bedel birlikte saklanmalıdır. Sonradan değiştirilen başvuru ekranı, ilk kabulün tek kaydı olarak bırakılmamalıdır.

TBK m.19 uyarınca sözleşmenin gerçek içeriği esas alınır. Teklifte yalnız standart aydınlatma bağlantısı yer alırken üretim makinesinin özel ihtiyacının da karşılandığı sonucu çıkarılamaz. Tersine, cihaz bilgileri sunulmuş ve bu cihazın çalıştırılması için belirli hizmet açıkça kabul edilmişse, sağlanan sıradan priz tek başına gereği gibi ifa sayılmaz. Talebin adı yerine kararlaştırılan teknik sonucun ne olduğu açıklanmalıdır.

Tek cihazın gereksinimiyle birden fazla cihazın aynı anda kullanıldığı çalışma planı da ayrı kaydedilir. Katılımcı sonradan yeni ekipman getirmişse değişiklik tarihini, bildirimini ve cevabı dosyaya koymalıdır. Ek talepten önceki eksiklik ile sonradan büyüyen ihtiyaç birbirine karıştırılmaz. Sözleşmenin karşılamadığı kapasiteyi kullanma girişimi, kabul edilmiş hizmetin baştan hiç sağlanmamasına ilişkin itirazı da görünmez hâle getirmemelidir.

Elektrik sorunu için kime başvurulmalıdır?

Fuar alanını kiralayan, katılım sözleşmesini kuran ve elektrik hizmetini faturalandıran kuruluşlar farklı olabilir. Önce hangi kişinin hangi borcu üstlendiği belirlenir. Teknik ekibin forma bastığı kaşe, ana sözleşmenin tarafını veya kapsamını kendiliğinden değiştirmez. Aynı şekilde yalnız salonun mülkiyetine sahip olmak, katılımcının bütün zararlarından doğrudan sorumluluk sonucu yaratmaz. Sözleşme, sipariş kabulü ve fatura birbirine bağlanmalıdır.

Organizatör, hizmeti kendi sözleşmesel borcu olarak üstlenip elektrik firmasını yardımcı olarak kullanmışsa TBK m.116 değerlendirilir. Yardımcı kullanılması borcun müşteriye karşı kendiliğinden sona ermesi değildir. Katılımcının teknik firmayla doğrudan ayrı bir sözleşme kurduğu durumda ise o ilişkinin kapsamı ayrıca incelenir. Her olayda üç kuruluşa birden aynı gerekçeyle sınırsız sorumluluk yüklemek yerine, ihlal edilen taahhüt ve muhatap gösterilir.

Stand kurulum firmasının kendi tesisatını tamamlamaması ayrı bir sorumluluk kaynağıdır. Kurulum sonucu eser sözleşmesi niteliğindeyse TBK m.470–472 kapsamındaki özen ve tehlikeyi bildirme borcu önem taşır. Konuya ilişkin fuar standının açılışa yetişmemesi rehberi, zamanında tamamlanmayan kurulum işini açıklar. Burada elektrik hizmetinin dışarıdan hangi noktaya kadar sağlanacağıyla stant içindeki işin sınırı belirlenmelidir.

Bütün salondaki kesintiyle yalnız bir makinenin çalışmaması neden farklıdır?

Bir makinenin durması, salonda hiç enerji bulunmadığının kesin kanıtı değildir. Arızanın genel beslemede, tahsis edilen bağlantıda, stant içi tesisatta veya cihazda bulunduğu teknik incelemeyle belirlenir. Diğer stantların çalışması da uyuşmazlık konusu bağlantının sözleşmeye uygun olduğunu tek başına ispatlamaz. Karşılaştırma aynı kullanım koşulları üzerinden yapılmalı; yetkisiz kişinin genel gözlemi teknik sonuç gibi sunulmamalıdır.

Kesintinin hangi saatte başladığı, bağlantı tekrar verildiğinde cihazın çalışıp çalışmadığı ve arızanın tekrarı kaydedilir. Teknik personelin yaptığı ölçüm ve müdahalenin sonucu, yalnız “kontrol edildi” notuyla bırakılmamalıdır. İncelemenin kapsamı ile tespit edilen somut bulgu yazılır. Ölçüm cihazının gösterdiği tek değerden, sözleşmedeki bütün kapasitenin sürekli sağlandığı sonucu otomatik olarak çıkarılmaz.

Gösteri programında aynı anda devreye alınan cihazlar varsa teknik ihtiyaç önceden bildirilen listeyle karşılaştırılır. Arızanın katılımcının kullanımından kaynaklandığı ileri sürülüyorsa hangi davranışın hangi sonucu doğurduğu açıklanmalıdır. Genel bir “fazla yük bindirdiniz” cümlesi, olaya ilişkin teknik kaydın yerini tutmaz. Katılımcı da kendi cihazının daha önce çalışmış olmasını bütün besleme ve kurulum sorunlarını dışlayan kesin delil olarak göstermemelidir.

Sorun başladığında hangi kayıtlar tutulmalıdır?

Fuarın adı, salon ve stant numarası, sorunlu bağlantı, etkilenen cihaz ve ilk fark edilen saat aynı olay kaydında yer almalıdır. Teknik destek talebinin numarası, bildirimin kime ulaştığı ve ekibin geliş saati korunur. Telefon görüşmesinden sonra olayın kısa yazılı özeti iletilirse neyin talep edildiği izlenebilir. Ancak sonradan düzenlenen özet, karşı tarafın her açıklamayı kabul ettiği belge gibi sunulmaz.

Görüntü ve fotoğraf alınırken güvenlik kuralları korunur; yetkisiz pano müdahalesi veya mühür bozma yoluna başvurulmaz. Elektronik kayıtların orijinalleri saklanır. HMK m.199 kapsamında elektronik veriler belge olarak değerlendirilir; kaydın tarihi, konusu ve bütünlüğü önemlidir. Yalnız arızayı gösteren kısa bir video, onun süresini ve kaynağını tek başına açıklamayabilir.

Katılımcının üretici teknik servisiyle yazışması, organizatörün olay tutanağı ve salonun genel kesinti duyurusu birlikte değerlendirilir. Bir kaydın sadece belirli saatteki durumu gösterdiği açık tutulur. Teknik destek ekibi geçici çözüm kurmuşsa çözümün başlangıcı ve hangi cihazlara yettiği de yazılır. Böylece başlangıçtaki ihlal ile sonradan sağlanan kısmi fayda birbirinden ayrılabilir.

Elektrik ne zaman hazır olmalıydı; temerrüt nasıl belirlenir?

Katılımcının ihtiyaç duyduğu zaman yalnız ziyaretçi açılışı olmayabilir. Kurulum testi, ürün kalibrasyonu, prova veya açılış gösterisi için daha erken bağlantı taahhüt edilmişse bu tarih sözleşme ekleriyle ortaya konulur. Sadece fuarın genel başlangıç gününü bilmek, tarafların hangi teslim saatini kabul ettiğini her olayda belirlemez. Talep formu, teknik program ve verilen onay birlikte okunmalıdır.

TBK m.117’de muaccel borç ve ihtar esas alınır; tarafların belirlediği ifa günü gibi ihtarsız temerrüt koşulları ayrıca düzenlenir. Sorun olduğunda hangi edimin tamamlanmasının istendiği açıkça bildirilir. Katılımcının yalnız şikâyet etmesiyle bağlantının belirli kapsamda kurulmasını istemesi aynı açıklıkta değildir. Teslim saati ve süregelen aksamanın hangi talebe dayanak oluşturduğu yazılı kayda bağlanmalıdır.

Karşılıklı borç yükleyen ilişkide TBK m.123–125, uygun ek süre ve seçimlik hakları düzenler. M.124’teki etkisiz kalacak süre, gecikmiş ifanın yararsızlığı veya sözleşmeden anlaşılan kesin zaman durumlarında ek süre istisnası değerlendirilir. Fuarın kısa sürmesi önemlidir; ancak her arızada otomatik olarak bütün sözleşmeden dönüldüğü sonucu kurulmaz. Başlamış sürekli edimli ilişki yönünden m.126 da kendi koşullarıyla ele alınır.

Geçici bağlantı, jeneratör veya başka stant için yapılan ödeme kimden istenir?

Önce önerilen çözümün güvenli ve sözleşmenin amacına elverişli olup olmadığı yetkili teknik değerlendirmeyle belirlenir. Geçici bağlantı teklifinin kabulü, ilk eksikliğin hiç yaşanmadığı anlamına gelmez. Bununla birlikte çözümden hangi ölçüde yararlanıldığı zarar ve bedel hesabına yansıtılır. Teknik onay alınmadan sahaya ekipman yerleştirmek veya mevcut tesisata müdahale etmek, hukuki çözüm olarak önerilemez.

TBK m.113, yerine getirilmeyen yapma borcunun alacaklı veya başkası tarafından yerine getirilmesine izin isteme imkânını düzenler. Her acil harcamanın, hiçbir hukuki koşul incelenmeden ilk sağlayıcıya yüklenebileceği söylenemez. Talebin ifa, tazminat veya sözleşmeyi sona erdirme seçeneklerinden hangisine dayandığı belirlenir. Alternatif işin kapsamı, onayı ve zorunluluğu belgelenir.

Başlangıçta satın alınmış kapasiteyi tamamlamak için istenen ek bedelle, katılımcının sonradan istediği gerçek kapasite artışı ayrılır. Katılımcının zorunlu olarak yaptığı ödeme için hangi hizmetin satın alındığı ve mevcut itirazın ne olduğu kaydedilir. Aynı teknik işi iki sağlayıcıya ödediği ileri sürülüyorsa eski borcun devam edip etmediği de incelenir. Ödenmeyen eski tutar ve geri alınan bedel zarar hesabından gizlenmemelidir.

Stand kısmen kullanıldıysa bütün katılım bedeli geri istenir mi?

Elektrik eksikliğinin yalnız bir gösteriyi mi yoksa bütün stant kullanımını mı engellediği belirlenir. Alan tahsisi, dekorasyon, personel hizmeti ve ayrı elektrik bedeli sözleşmenin yapısına göre ayrıştırılır. Katılımcının görüşme yapabildiği fakat makinesini çalıştıramadığı durum, hiçbir hizmetin sunulmadığı olayla aynı değildir. Buna karşılık bazı görüşmelerin yapılmış olması da açıkça vaat edilen teknik hizmetteki eksikliği ortadan kaldırmaz.

Talep edilen iade veya bedel düzeltmesinin hukuki dayanağı gösterilmelidir. Ticari fuar hizmetine, hiçbir inceleme yapmadan tüketiciye özgü ayıplı hizmet hükümleri uygulanmaz. Elektrik tesisatının kurulması eser sözleşmesi niteliğindeyse eser ayıbı kuralları; devam eden enerji sağlama taahhüdünde ise ilgili sözleşme ve ifa hükümleri dikkate alınır. “Bedel indirimi” adı kullanılması tek başına talebin şartlarını tamamlamaz.

Sağlayıcının kısmi iadeyi kabul ettiği yazışmada hangi saat, hizmet ve kalemin karşılandığı belirtilmelidir. Ödeme yalnız elektrik bedelini kapsıyorsa, açıklanmadan bütün fuar zararının kapandığı şeklinde ibra metni düzenlenmemelidir. Tarafların gerçekten ulaştığı anlaşmanın kapsamı korunur. Aynı eksik hizmetin bedeli farklı adlar altında birden fazla kez talep edilmez.

Boşa giden gösteri, cihaz hasarı ve kaçırılan satış nasıl hesaplanır?

TBK m.112’deki tazminat için ihlal, zarar ve uygun nedensellik bağı somutlaştırılır. Teknik sorunla bağlantılı acil servis, zorunlu ekipman veya yeniden test gideri ayrı belgelenir. Fuar yapılmasa dahi gerçekleştirilecek olağan giderlerle eksikliğin doğurduğu ek maliyet karıştırılmaz. TBK m.114/2’nin göndermesi kapsamında zararın büyümesine etki eden davranışlar da değerlendirilir.

Cihaz hasarı ileri sürülüyorsa arızanın teknik nedeni ile fuardaki elektrik olayının bağlantısı araştırılır. Onarım raporu yalnız değişen parçayı değil, tespit edilebilen arıza sebebini ve inceleme sınırını da açıklamalıdır. Önceden mevcut hasar veya cihazın kendi kusuru ayrıca ele alınır. Ekipmanın bütün yeni satın alma bedeli, onarılabilir hasarın zorunlu sonucuymuş gibi doğrudan yazılmaz.

Kaçırılan satış iddiasında ziyaretçi sayısı veya katalog dağıtımı tek başına kesin kazanç değildir. Önceden planlanmış görüşme, somut teklif, gösteri talebi ve işlemin neden gerçekleşmediğini gösteren kayıtlar birlikte değerlendirilir. Brüt sipariş tutarıyla elde edilemeyen net kazanç ayrılır. Sonradan gerçekleştirilen satışlar ve tasarruf edilen maliyetler hesaba katılır. Belgesiz dönüşüm oranı kullanılarak yapay gelir hesabı kurulmaz.

“Elektrik arızasından sorumlu değiliz” kaydı yeterli midir?

Bir sorumsuzluk kaydının bulunması, bütün ihlallerin inceleme dışı kalması anlamına gelmez. TBK m.115, ağır kusurdan sorumlu olunmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşmayı kesin hükümsüz sayar. Kanuni izinle yürütülen uzmanlık faaliyetlerine ilişkin özel sınırlar da aynı madde kapsamında değerlendirilir. Yardımcı kişilerin fiillerinden sorumluluğa dair m.116 hükümleri kendi şartlarıyla ayrıca uygulanır.

Önceden hazırlanmış standart şartlarda TBK m.20–25’teki genel işlem koşulları denetimi gözetilir. Katılımcının tacir olması, bütün standart kayıtların her durumda geçerli olduğu sonucunu tek başına doğurmaz. Buna karşılık sözleşmenin açıkça hangi hizmeti kapsam dışında bıraktığıyla, üstlenilmiş borçtan sorumsuzluk kaydı aynı değildir. İlk olarak gerçekten kabul edilen edim belirlenmelidir.

Genel şebeke olayı ileri sürülüyorsa kesintinin kapsamı, zamanı ve sözleşmesel önlemler incelenir. Her teknik aksama mücbir sebep değildir. TBK m.136’daki kusursuz ifa imkânsızlığı ile geçici aksama ve giderilebilir arıza ayrılır. Ücretin karşılığı olan hizmetin sunulmamasıyla ek zarar sorumluluğu da aynı sonuç değildir. Sağlayıcının hangi somut olay nedeniyle sorumlu olmadığını ileri sürdüğü belgelenmelidir.

Fuar bitmeden delil tespiti gerekir mi?

Bağlantılar değiştirilecek, stant sökülecek veya cihaz başka yerde onarılacaksa mevcut durum hızla ortadan kalkabilir. HMK m.400 ve devamı kapsamında delilin kaybolması veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması tehlikesi değerlendirilir. Delil tespiti talebi, genel bir şikâyetten ziyade hangi bağlantının ve hangi teknik iddianın inceleneceğini göstermelidir. Tespit, tazminatın peşinen kabulü değildir.

Teknik rapor için sipariş formu, cihazın üretici gereksinimleri, kabul edilen hizmet, mevcut tesisat sınırı ve olay kronolojisi hazır tutulur. İncelemeyi yapan kişinin hangi verilere ulaşabildiği açıklanır. Özel servis raporu, mahkemece alınmış bilirkişi raporuyla aynı usulî belge olarak sunulmaz. Hukuki sorumluluk kararıyla teknik arızanın nedenini saptama görevi de birbirine karıştırılmaz.

Stant yeri değiştirilmişse yeni noktadaki bağlantının özellikleri ayrıca kontrol edilir. Yer değişikliğinin teknik taahhüdü nasıl etkilediği belgelenmelidir. Fuar standının yer değişikliği ayrı rehberde ele alınır. Yeni konuma taşınılması, kabul edilen elektrik hizmetinin de sessizce azaltıldığı anlamına gelmez; değişikliğin kapsamı ve tarafların onayı incelenir.

Bildirimde hangi sonuç istenmelidir?

Bildirim; sözleşmeyi, teknik siparişin kabulünü, eksikliğin başlangıcını, etkilenen kullanımı ve istenen çözümü içermelidir. Fuar sürerken hizmetin sağlanmasını istemekle, belirli hukuki koşullarla ifadan vazgeçmek farklı beyanlardır. TBK m.125 kapsamındaki seçim ve bildirimin zamanı önem taşır. Birbirini dışlayan sonuçların aynı metinde gerekçesiz biçimde kesinleştirilmesinden kaçınılmalıdır.

Tacirler arasındaki temerrüt, fesih ve dönmeye ilişkin bildirimlerde TTK m.18/3 gözetilir. İletinin teknik personele ulaşmasıyla şirketin ilgili hukuki bildirimi alması aynı aşama olmayabilir. Gönderim, ulaşma ve içerik kanıtları korunur. Olayın aciliyeti, muhatabı belirsiz bir sözlü görüşmenin bütün sözleşmesel ve usulî işlemlerin yerine geçtiği sonucunu doğurmaz.

Ticari başvuru ve uzlaşmada hangi kalemler ayrılmalıdır?

İşlemin ticari niteliği ve mahkeme görevi TTK m.4–5 çerçevesinde belirlenir. M.5/A kapsamındaki para alacağı ve tazminat talepleri için dava öncesi arabuluculuk kontrol edilir. Şirketin fuara ürün tanıtmak veya iş bağlantısı kurmak için katılması, salt hizmet satın alınmış olması nedeniyle tüketici işlemine dönüştürülmez. Somut taraf sıfatları ve uyuşmazlığın hukuki sebebi birlikte değerlendirilir.

Uzlaşma metni eksik teknik hizmet bedelini, kabul edilen acil çözüm giderini, cihaz zararını ve diğer talepleri ayrı göstermelidir. Hangi kalemlerin çözüldüğü, hangilerinin açık kaldığı ve ödemenin ne zaman yapılacağı yazılır. Teknik destek formundaki iş bitirme imzası ile bütün zararları kapsayan ibra aynı belge değildir. Tahsil edilmiş tutar sonraki başvurudan düşülerek mükerrer talep önlenir.

İstanbul’daki fuarın kısa kurulum ve söküm aralığı nedeniyle teknik delil planı erken hazırlanmalıdır. Buna rağmen belge incelemeden belirli tutarda iade veya kesin dava sonucu vaat edilemez. Sağlam talep, yalnız fuara yapılan toplam harcamaya değil, kabul edilmiş hizmet ile gerçekleşen durum arasındaki doğrulanmış farka dayanır. Bu farkın hangi gideri doğurduğu hesapta açık görünmelidir.