İstanbul Hal İşyeri Değişimi: İzin, İki Dosya ve Yarım Devir Bedeli

İstanbul belediye toptancı halinde kiracılık hakkı bulunan iki işletmenin işyerlerini karşılıklı değiştirmesi, Hal Müdürlüğünün iznine bağlı ayrı bir hizmettir. Her kiracı, devraldığı işyeri için belirlenen devir ücretinin yarısını peşin öder. İBB’nin 2026 tablosu, iki işyeri için belgelerin ayrı ayrı sunulmasını ve on dört iş günlük tamamlanma süresini belirtir.

Bu işlemde kontrol edilen yalnız iki işletmenin anlaşması değildir. Her iki mevcut kiracılık hakkı, yer değişikliğine engel bulunup bulunmadığı, yeni işyerinin vergi kaydı, teminatlar ve ayrı ödeme belgeleri incelenir. Bir tarafın dosyası tamamlanmış olsa bile karşı tarafın işyerine ilişkin eksiklikler, karşılıklı işlemin bütününden ayrı tutulamaz.

İki kiracının yer değiştirmesi hangi hükme dayanır?

İBB Hal Yönetmeliği m.11/9, belediye toptancı hali içindeki kiracıların izin alarak yer değiştirmesini ve buna ilişkin bedeli düzenler. M.11/11 de devir ve değişiklik işlemlerinde Hal Müdürlüğü iznini arar. İBB 2026 Kamu Hizmet Envanteri, iki işyerinin değişimi hizmetini bu yerel hükme ve ulusal Yönetmelik m.32’ye dayandırır.

İşlemin kanuni çerçevesi 5957 sayılı Kanun m.11 içinde yer alır. Kanun, hal işyerlerindeki kira ilişkisini ve mevzuata aykırı devir veya kullandırmanın sonuçlarını düzenler. İki kiracının kendi aralarındaki ticari mutabakatı, belediyenin tanıdığı hakların yer ve kişi bakımından değiştirilmesine tek başına yetmez; izin kaydı oluşturulmalıdır.

Başvurunun adı, İBB tablosunda kiracılık hakkı bulunan iki işyerinin işyerlerini değiştirme işlemleridir. Bu başlık, tek kiracının başka bir kişiye olağan devrinden farklıdır. Her iki tarafın mevcut kiracı olması ve hangi işyerinden hangi işyerine geçeceğinin belli bulunması gerekir. Sadece gelecekte kiracı olmayı planlayan kişinin isteği aynı hizmeti oluşturmaz.

Hal binasının taşınmasıyla karıştırılmamalı

Bir bütün olarak halin başka alana taşınmasında ulusal Yönetmelik m.30 ve mevcut hak sahiplerinin önceliği söz konusudur. Toptancı halinin taşınmasında eski kiracıya tanınan öncelik bu ayrı konuyu açıklar. Karşılıklı işyeri değişiminde ise aynı belediye hali içindeki iki mevcut kiracılık kaydının yerleri değişmektedir; bütün halin yeni alana kurulması şart değildir.

Başvuruya konu iki yer, hal adı ve işyeri numarasıyla açıkça tanımlanmalıdır. Yerel m.11/9’un belediye hali içinde kurduğu düzen, İstanbul’daki bütün hal veya şubeler arasında koşulsuz değişim hakkı şeklinde genişletilemez. Talep edilen yerlerin idari kayıtları ve hangi müdürlük tarafından izlendiği dosya hazırlanırken belirlenir; yalnız aynı şehirde bulunmaları yeterli açıklama değildir.

Mevcut kiracılık hakları nasıl doğrulanır?

Her iki işyerinin kira sözleşmesi, sözleşmedeki hak sahibi ve belediye kayıtları yan yana kontrol edilir. İşletme tabelasında yazan kişiyle belediyenin kiracısı farklıysa, değişimi kimin isteyebileceği bu kayıtlardan belirlenir. İşyerinde fiilen satış yapmak, kiracılık hakkının o kişiye ait olduğunu kendiliğinden göstermez; çalışan ve kiracı sıfatları ayrılmalıdır.

Sözleşmesi sona ermiş veya hakkı tartışmalı bir kayıt, yalnız anahtarın elde tutulmasına dayanılarak geçerli kiracılık gibi sunulamaz. Başvuruda mevcut hakkın kaynağı ve güncel durumu görülmelidir. İki işyerinden yalnız birinin belgelenmesi yeterli değildir; belediyenin hangi hakları değiştirdiği ancak iki kaydın da doğrulanmasıyla anlaşılır.

İşyeri değişimi, şirket kiracının ortaklarının da değiştirildiği işlem değildir. Talep aynı tüzel kişinin yeni yere geçmesine ilişkinse, belgelerde kiracı şirketin kimliği korunur. Ortak veya temsilci değişikliği de bulunan dosyada bu kayıtlar ayrı incelenir; farklı hizmet başlıkları tek değişim dilekçesi verilerek tamamlanmış kabul edilmez.

Ulusal Hal Yönetmeliği m.28/3 çerçevesindeki aynı halde tek işyeri sınırlaması ayrıca korunur. Değişim, kiracının eski yerini elinde tutup karşı tarafın yerini de edinmesi biçiminde kayda geçirilemez. Önceki yerin hangi işlemle bırakıldığı ve yeni yerin hangi izinle edinildiği birlikte izlenmelidir.

Boşalan işyerini yeni kiralayan değişim yapabilir mi?

İBB m.11/10, boşalan işyerinin gerçek veya tüzel kişiye yeniden kiralanması halinde başka işyeriyle yer değiştirme talebini yasaklar. Bu grupta sözleşme sonuna kadar kiracının kendisinin faaliyet göstermesi esas alınır. Dolayısıyla iki tarafın karşılıklı isteği bulunması, işyerlerinden birine uygulanan bu özel sınırlamayı ortadan kaldırmaz.

İnceleme, işyerinin şu an dolu olmasına bakılarak yapılamaz. Mevcut kiracının hakkı hangi işlemle edindiği, kira kararında ve sözleşme dosyasında görülür. Olağan devir yoluyla edinim ile boşalan yerin yeniden kiralanması farklı hukuki geçmişlerdir. Taraflar kendi dosyalarının edinim belgelerini sunmalı; yalnız komşu esnafın önceki işlemlerine dayanarak uygunluk sonucuna varmamalıdır.

Yerel m.11/5’te devralanın kısa süre içinde yeniden devir yapmasına ilişkin altı aylık sınır da bulunduğundan, edinim tarihi ayrıca kontrol edilir. M.11/9, yer değişikliğinin diğer devir kısıtlarını bütünüyle kaldırdığına ilişkin genel bir istisna getirmez. Ancak m.11/10’daki açık değişim yasağı, yalnız altı ay beklenmesiyle sona eren bir kural değildir.

Yer değiştirme bedeli nasıl hesaplanır?

M.11/9’un hesabı, her tarafın devraldığı işyerini esas alır. İlgili işyeri için m.11/8 uyarınca belirlenmiş devir ücretinin yarısı, o yeri devralacak kiracıdan alınır. İki işyerinin toplam ücretini bulup eşit bölmek aynı yöntem değildir. Tahakkukta hangi işyerinin tarifesinin kullanıldığı ödeme yapılmadan görülmelidir.

İki işyerinin devir tarifeleri farklıysa, her tarafın bedeli kendi devralacağı yere göre ayrı hesaplanır. Yarım oran, bütün mali yükümlülüklere uygulanmaz; kira, depozito veya kanuni teminatın da yarıya indirildiği anlamına gelmez. İBB hizmet listesi yer değiştirme dekontunu ve diğer mali belgeleri farklı kalemlerde düzenlemiştir.

M.11/9 bedelin peşin alınacağını belirtir. Tarafların birbirlerine ödedikleri denkleştirme veya demirbaş bedeli, belediyeye yapılan yer değiştirme ödemesinin yerine geçmez. Her kiracının dekontu ilgili talep, kişi ve devralınan yerle eşleştirilir. Sadece karşı tarafın ücret yatırmış olması, başvuranın kendi belediye yükümlülüğünün tamamlandığını göstermez.

Tarife ve tahakkuk belgesinde hangi bilgiler aranır?

Devir ücretini belediye meclisi belirlediğinden, hesabın dayandığı karar ve geçerli tarife dönemi görülmelidir. Önceki yılda başka bir işyerinden alınan ücret, bugünkü dosyaya doğrudan uygulanamaz. Tahakkuk açıklamasında yer değiştirme işlemi, devralınan işyeri ve yarım oran anlaşılır olmalıdır; açıklamasız toplam tutar doğru hesabı denetlemeye yetmez.

İki tarafın makbuzları ayrı ayrı incelenirken tam devir bedelinin mi yoksa yer değişimine ait yarım tutarın mı kaydedildiği karşılaştırılır. Fark saptandığında işlem numarası ve tarife dayanağı gösterilerek düzeltme istenir. Tartışma sadece toplam ödeme üzerinden yürütülmez; hangi kiracının hangi yer için fazla veya eksik tahakkukla karşılaştığı belirlenir.

Her iki taraf için ayrı başvuru dosyası

İBB 2026 Kamu Hizmet Standartları sıra 4, sayılan belgelerin iki işyeri için ayrı ayrı isteneceğini açıkça belirtir. Ortak bir niyet yazısı, bu iki belge grubunun yerine geçmez. Her taraf kendi mevcut kiracılık kaydını, geçeceği yeri ve o yere ilişkin mali ve idari belgeleri sunar.

İlk belge EK-3 işyeri değiştirme dilekçesidir. Dilekçeler birbirini doğrulamalı; bir tarafın istediği işyeri, diğerinin bırakmayı kabul ettiği yerle eşleşmelidir. İşlem açıklamasında eski ve yeni numaraların karıştırılması, vergi kaydı ve sigortanın yanlış yere bağlanmasına da neden olur. Başvuru hazırlanırken yön bilgisi yalnız sözlü anlatıma bırakılmaz.

Her iki dosyanın ayrı olması, taleplerin birbirinden habersiz yürütülmesi anlamına gelmez. Dilekçelerde karşı başvurunun kişi ve işyeri bilgisine yer verilmesi, kurumun kayıtları ilişkilendirmesini sağlar. Ek belge sunulduğunda hangi tarafın başvurusunu tamamladığı açıklanır; aynı belge numarası iki ayrı mali yükümlülüğü karşılıyormuş gibi kullanılmaz.

Borç ve abonelik belgesinin kapsamı

Sıra 4, İSKİ ve İGDAŞ dahil İBB’ye borcu/aboneliği olmadığına ilişkin belgeyi her iki taraf için arar. Bu ifade yalnız kira bedelinin son ayının ödendiğini gösteren dekonttan daha geniş bir kayıt kontrolüne işaret eder. Belgeyi sunan kiracının adı, şirketse unvanı ve ilgili hesaplar doğru olmalıdır.

İki işyerinin karşılıklı bırakılması, tarafların eski tüketim veya belediye hesaplarını kendiliğinden birleştirmez. Bir kiracının ödediği borç diğerinin dosyasına yazılamaz. Değişim öncesi kayıtlarla sonrasında açılacak veya güncellenecek kayıtlar ayrıştırılır; yerlerin numaraları değişirken önceki döneme ait hesapların hangi kişiyle ilişkili olduğu korunur.

Kanuni teminat ve kira depozitosu iki ayrı kalem

Sıra 4’te 5957 kapsamındaki teminat üçüncü, kira depozitosu dördüncü belge kalemidir. Her biri için en az bir yıl geçerli banka teminat mektubu yahut nakdin yatırıldığını gösteren teslimat müzekkeresi belirtilir. Yer değişimi için yarım bedel ödenmesi, bu iki teminat kaydının birleştirilmesini veya yarıya düşürülmesini sağlamaz.

5957 m.12 ile ulusal Yönetmelik m.31, ticari güveni koruyan teminatın amacını ve esaslarını belirler. M.31/3’te kiracı bakımından yıllık kira bedelini esas alan alt sınır bulunduğundan, yeni işyeriyle ilişkili tutar kontrol edilmelidir. Teminatın miktarı ile mektubun en az bir yıllık geçerliliği farklı ölçülerdir; ikisi ayrı okunur.

Mevcut mektuptaki kişi, işyeri veya yükümlülük bilgileri yeni kayıtla uyumlu hale gelmelidir. Eski mektubun karşı kiracıya verilmesi belediye nezdindeki teminat değişikliğini tamamlamaz. Hangi belgenin teslim alındığı ve hangi yükümlülüğü karşıladığı resmî kayıtla belirlenir. İki kiracının banka belgeleri kendi dosyalarına bağlı tutulur.

Ulusal Yönetmelik m.31/8, teminatın alınması ve iadesinin tutanak veya aynı nitelikteki resmî belgeyle izlenmesini öngörür. Yer değişimi sonrasında sadece yeni evrakın bulunması yeterli kontrol değildir; önceki teminatın hangi durumda olduğu da anlaşılmalıdır. İadenin koşulları, devir bedelinin yatırılmasından ayrı değerlendirilir; iki işlem tek tahsilat sonucu gibi gösterilmez.

Yeni işyerinin vergi kaydı neden özellikle istenir?

Hizmet tablosu, vergi kaydını gösteren belgenin aslı veya onaylı örneğini yeni işyeri için ister. Bu nedenle yalnız eski yerin vergi levhası veya önceki adrese ilişkin kayıt sunulmasıyla satırın koşulu tamamlanmış sayılmaz. Geçilecek işyerinin adresi ve numarası, vergi kaydıyla belediye dosyasında aynı yeri göstermelidir.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.157, işyeri adresini değiştiren mükellefin yeni adresi vergi dairesine bildirmesini düzenler. M.163, işletmenin bir yerden diğerine naklini adres değişikliği sayar. Hal içindeki yer değişiminde de adres kaydının değiştiği durumda, belediye izniyle vergi bildirim yükümlülüğü ayrı olarak yürütülür.

VUK m.168/1’e göre değişiklik bildirimi, bildirilecek olayın gerçekleşmesinden itibaren bir ay içinde mükellef tarafından yapılır. Bu bir aylık süre İBB’nin on dört iş günlük hizmet süresi değildir. Belediye dosyasındaki karar tarihi, fiilî nakil ve vergiye bildirilecek değişikliğin zamanı birbirine karıştırılmadan kayıt altına alınmalıdır.

Ticaret sicili gazetesi de sıra 4’te asıl veya onaylı örnek olarak sayılmıştır. Vergi kaydıyla sicil belgesinin işlevi farklıdır: biri vergisel kayıt durumunu, diğeri ticari sicildeki bilgileri gösterir. Şirket unvanı ve temsil bilgilerinin güncelliği kontrol edilir; farklı kurum kayıtlarının aynı anda kendiliğinden değiştiği varsayılmaz.

UETS ve sigorta yeni kayıtla nasıl eşleştirilir?

İBB listesinin sekizinci kalemi UETS adresini gösteren belgedir. İşyerinin değişmesi, şirketin veya gerçek kişinin kimliğinin de değiştiği anlamına gelmez; tebligat kaydı doğru hak sahibine bağlanmalıdır. Karşı kiracının iletişim belgesi diğer tarafın dosyasını karşılamaz. Dilekçeyi takip eden kişinin e-postası da UETS belgesiyle aynı kayıt değildir.

Dokuzuncu kalem, belediye adına düzenlenmiş yangın, doğal afet ve kaza sigortasıdır. Poliçenin konu aldığı yer yeni işyeriyle karşılaştırılır; eski adrese ilişkin belgenin varlığı, yer değişikliği sonrasındaki kapsamı tek başına ispatlamaz. Poliçe bilgileri ve geçerlilik dönemi, belediyeye sunulan yeni adres ve işyeri numarasıyla uyumlu olmalıdır.

Onuncu kalem dernek üyelik belgesidir. Bu belge, tarafların aralarında yer değiştirmeye razı olduklarını veya belediyenin izin verdiğini göstermez; hizmet listesindeki ayrı başvuru unsurudur. Derneğin düzenlediği belgeyle Hal Müdürlüğünün sonuç yazısı karıştırılmamalıdır. Dosyadaki her evrak, kendi düzenleyicisinin yetkisi ve konusu içinde değerlendirilir.

On dört iş günlük süre ve eksik belge takibi

İBB sıra 4, hizmet için en geç on dört iş günü belirtir. Standart tablonun açıklaması, eksiksiz başvuruya rağmen belirtilen süre aşılırsa müracaat yollarını gösterir. İki ayrı belge grubu bulunduğundan, süre incelemesinde yalnız ilk dilekçe değil, her iki tarafın gerekli eklerinin hangi tarihte tamamlandığı da görülebilmelidir.

Eksik evrak bildirimi, ilgili kiracı ve belge kalemiyle ilişkilendirilir. Bir tarafın yeni işyeri vergi kaydını tamamlamasıyla diğer tarafın teminat eksikliği aynı sorun değildir. Tamamlama belgesi doğru başvuru numarası altında sunulur; önceki eksikliğin ne şekilde giderildiği kısa ve açık biçimde bildirilir.

Hizmet açıklaması, listede bulunmayan belge istenmesi veya sürenin aşılması halinde ilk ya da ikinci müracaat yerine başvurulmasını belirtir. İlgili Hal Şube Müdürlüğü ve Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı nezdindeki başvuruda iki dosyanın kayıtları, teslim listeleri ve bekleyen işlem gösterilir. Süre dolması izin verildiği anlamına gelmez.

İzin sonrasında sözleşme ve işyeri kayıtları

Sonuç belgesinde her iki kiracının kimliği, önceki işyeri ve geçeceği işyeri okunabilmelidir. İşlem yalnız bir tarafın yeni yerini gösteriyorsa karşı dosyayla birlikte değerlendirilir. Belediye kayıtları, sözleşme bilgileri ve fiilî teslimin kapsamı eşleştirilir. Anahtarların karşılıklı verilmiş olması, eksik izin veya kayıt değişikliğini kendiliğinden tamamlamaz.

Yerel m.11/9, sırf yer değiştirildiği için yeni on yıllık kira süresi tanıyan bir hüküm içermez. Taraflar hangi sözleşme ve dönem üzerinden işlem yapıldığını resmi kayıttan görmelidir. Kalan süre, güncel kira ve yeni işyerinin tanımı sonuç belgelerinde açık tutulur; taraflar arası ticari açıklama belediye sözleşmesini tek başına uzatmaz.

Depo, ortak alan veya satış dışındaki bölümün fiilen kullanılması, bu alanın izinli değişim kapsamına girdiğini kanıtlamaz. İşyerinin sınırları belediyenin onayladığı kayıtlara göre belirlenir. Teslim sırasında demirbaşlar ayrıca listelenebilir; böyle bir özel liste, belediyenin verdiği kullanım hakkının alanını genişleten belge olarak sunulmamalıdır.

İzin alınmadan karşılıklı taşınmanın sonucu

Ulusal Yönetmelik m.33/1-e işyerinin başkasına kullandırılmasını yasaklar. 5957 m.11/6-ı, mevzuata aykırı devir ve kullandırmayı kira sözleşmesinin feshi nedenleri arasında sayar. İki tarafın da hal esnafı olması bu kuralları kaldırmaz; izinli değişim ile kayıtlı kiracının yerini başka işletmenin kullanmaya başlaması hukuken ayrılmalıdır.

Kapanış kontrolünde iki ayrı başvuru, izin sonucu, yarım oranlı bedel dekontları, yeni yerin vergi kaydı, teminatlar, sigorta ve kiracılık kayıtları aynı değişimi göstermelidir. Her dosyanın bir örneği ilgili tarafça saklanır. Karşılıklı işlemin doğrulanması, yalnız bir kiracının ödeme makbuzuna veya yalnız diğerinin yeni tabelasına dayanılarak tamamlanamaz.

Sık sorulan sorular

İstanbul halinde iki kiracı işyerlerini karşılıklı değiştirebilir mi?

İBB Hal Yönetmeliği m.11/9, belediye hali içinde Hal Müdürlüğünün izniyle yer değişimini düzenler. İki tarafın mevcut hakları ve işyerlerine uygulanan kısıtlamalar ayrıca incelenir.

Yer değiştirme bedeli tek devir ücretinin ikiye bölünmesi mi?

Her taraf, kendisinin devraldığı işyeri için belirlenen devir ücretinin yarısını öder. İki yerin toplam bedelini eşit bölmek, m.11/9’daki hesap yöntemi değildir.

İşyeri değişim bedeli peşin mi alınır?

Evet. İBB m.11/9 peşin ödeme öngörür. Her tarafın dekontu kendi başvurusu ve devralacağı işyeriyle eşleştirilir; karşı tarafa yapılan özel ödeme belediye bedelinin yerine geçmez.

İki kiracı için tek belge dosyası yeterli mi?

Sıra 4’ün notu, belgelerin her iki işyeri için ayrı ayrı isteneceğini belirtir. Karşılıklı dilekçeler ilişkilendirilir; her tarafın mali ve idari belgeleri ayrı doğrulanır.

İBB bu değişim hizmeti için kaç gün belirtir?

2026 tablosunda on dört iş günü yer alır. Eksiksiz başvuru ve iki tarafın belge durumu birlikte izlenir. Sürenin dolması kendiliğinden izin oluşturmaz.

Boşalan yeri yeni kiralayan başka işyeriyle değişebilir mi?

İBB m.11/10, bu gruptaki kiracının başka işyeriyle yer değiştirme talebini yasaklar. Mevcut kiracılığın edinim şekli kira kararı ve sözleşme üzerinden kontrol edilir.

Yarım devir bedeli teminatı da yarıya indirir mi?

Hayır. Yarım oran yer değiştirme bedeline ilişkindir. 5957 teminatı ve kira depozitosu sıra 4’te ayrı mali belgeler olarak düzenlenmiştir.

Vergi kaydı eski işyeri için sunulabilir mi?

İBB sıra 4 açıkça yeni işyerine ait vergi kaydını ister. Adres değişikliği için VUK m.157,163 ve168/1 kapsamındaki bildirim yükümlülüğü ayrıca yerine getirilir.

Hal işyeri değişince vergi bildirim süresi nedir?

VUK m.168/1 değişiklik bildirimi için olayın gerçekleşmesinden itibaren bir ay öngörür. Bu süre, İBB’nin on dört iş günlük hizmet süresinden ayrı takip edilir.

Anahtarları değiştirmek belediye izninin yerine geçer mi?

Geçmez. M.11/9 ve11/11 gereğince izin gerekir. İzin dışı kullandırma, ulusal Yönetmelik m.33/1-e ve 5957 m.11/6-ı kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Resmî kaynaklar

İBB Hal Yönetmeliği — m.11/5,8–11; Ulusal Hal Yönetmeliği — m.28/3,31,32,33/1-e; 5957 sayılı Kanun — m.11/6-ı,12.

İBB 2026 hizmet standartları ve hizmet envanteri — Anadolu ve Avrupa Yakası Hal Şube Müdürlükleri, sıra 4; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu — m.157,163,168/1. Kaynak kontrolü: 25 Ekim 2026.

Kaynak kontrolü: 25 Ekim 2026. Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar ilgili açıklamaların yanında verilmiştir.

İstanbul halinde karşılıklı işyeri değişimi dosyası

İki kiracılık kaydı, işyerlerinin edinim şekli, yer değişimi izni, ayrı ücret hesapları ve yeni yerin vergi, teminat ve sigorta belgeleri birlikte incelenir. Görüşme için Maslak Polaris Plaza İstanbul ofisinin iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

Sorunuzu iletin

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →