İstirdat Davası Nedir? Şartları ve Süresi 2026

İcra takibinde ödediğiniz parayı geri istemeden önce ödeme tarihini, borcun neden bulunmadığını ve doğru dava yolunu belirlemeniz gerekir. Bu rehber, İİK 72 kapsamındaki istirdat davasını süre, ispat, görev, yetki ve faiz yönünden açıklar.

Kısa cevap: İstirdat davası, gerçekte borçlu olmadığı parayı icra takibi nedeniyle ödemek zorunda kalan kişinin bu parayı geri almak için açtığı davadır. İcra ve İflas Kanunu madde 72 uyarınca dava, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren bir yıl içinde açılır. Ödeme takip dosyasına, haciz baskısı altında veya takibi sona erdirmek amacıyla yapılmış olmalıdır. Borç yargılama sırasında ödenirse daha önce açılmış menfi tespit davası kendiliğinden istirdat davası olarak devam eder.

İstirdat Davası Nedir?

İstirdat, icra takibi sırasında ödenen fakat maddi hukuk bakımından borç olmayan paranın alacaklıdan geri alınmasıdır. Takip kesinleşmiş ve icra dairesi parayı alacaklıya aktarmış olsa da borcun gerçekte bulunmadığı genel mahkemede incelenir. Dava icra işlemini iptal etmez; yapılan ödemenin iadesine hükmeder. İcra dosyasındaki şekli kesinleşme, maddi borcun varlığını kesin hüküm haline getirmez.

Davanın Dört Temel Şartı

Davacı ödeme yapmış olmalı, ödeme icra takibine bağlı gerçekleşmeli, ödediği borç gerçekte mevcut olmamalı ve dava bir yıllık sürede açılmalıdır. Gönüllü ve icra dosyasından tamamen bağımsız ödeme, İİK 72 istirdadı değil TBK sebepsiz zenginleşme hükümlerine girer. Ödeme tarihi, dosya numarası, tahsilat makbuzu ve paranın alacaklıya aktarıldığı kayıt birlikte sunulur.

Bir Yıllık Süre Ne Zaman Başlar?

İİK m.72/7’deki bir yıllık süre, borç olmayan takip parasının tamamen ödendiği tarihten başlar ve hak düşürücü niteliktedir. Mahkeme süreyi kendiliğinden gözetir. İcra dosyasının sonradan kapatılması veya paranın alacaklıya daha sonra aktarılması, borçlunun ödeme tarihini kendiliğinden değiştirmez.

Taksitli ödeme: Aynı takip borcu taksitlendirilmişse, borcu tamamlayan son taksidin ödeme tarihi esas alınır; her taksit için otomatik olarak ayrı bir yıllık süre yazılmaz. Ayrı borçlar, ayrı takipler ve fazla tahsilat iddiası varsa kapsam ayrıca belirlenir. Tam ödeme gerçekleşmeden ödenen kısmın iadesi ile kalan kısım için menfi tespit isteminin birlikte değerlendirilmesi gerekebilir; sırf son taksiti beklemek için başvuru hazırlığı ertelenmemelidir.

Bu ayrımın öğretideki açıklaması için Ömer Faruk Demir, İstirdat Davası, Marmara Üniversitesi doktora tezi (2020), s.105–110 incelenebilir. Dava şartı arabuluculuğunda süreye etkisi ayrıca aşağıda açıklanmıştır.

Menfi Tespit Davasından Farkı

Menfi tespit davası borç ödenmeden önce borçlu olunmadığının belirlenmesini, istirdat davası ödeme yapıldıktan sonra paranın iadesini amaçlar. Menfi tespit yargılaması sürerken takip borcu ödenirse mahkeme davaya istirdat olarak devam eder; yeni dava açılmaz. Talep sonucu ödenen tutar, ödeme tarihi, faiz ve giderler yönünden güncellenir. Bu dönüşüm bir yıllık yeni dava süresine bağlı değildir.

İcra Tehdidi Altında Ödeme

Ödeme emrinin kesinleşmesi, haciz uygulanması, banka blokesi, maaş kesintisi veya satış riskini durdurmak için yapılan ödeme icra tehdidi altındadır. Borçlu ihtirazî kayıt koymamış olsa da İİK 72 şartları varsa istirdat hakkını kullanır. Buna karşılık tarafların icra dışı sulh ve ibra sözleşmesiyle borcu kesin olarak kabul ettiği dosyada sözleşmenin geçerliliği ayrıca incelenir.

Borç Neden Mevcut Değildir?

Daha önce ödenmiş aynı borcun yeniden tahsili, geçersiz sözleşmeye dayalı ödeme, yanlış kişiden tahsilat veya hesapta fazla tahsil edilen tutar iade incelemesine konu olabilir. “Borcum yok” ifadesi tek başına yeterli değildir: Hangi tutarın, hangi maddi nedenle geri istendiği ayrı gösterilir. İmza sahteliğinde senet aslı ve inceleme; teslim uyuşmazlığında sözleşme ve teslim belgeleri önem taşır.

Zamanaşımı borcu kendiliğinden yok etmez. TBK m.78’de zamanaşımına uğramış borcun ifasının geri istenemeyeceği düzenlenir. Bu nedenle “borç eskiydi” demek otomatik istirdat hakkı doğurmaz; zamanaşımı savunmasının takipte ileri sürülüp sürülmediği, ödemenin niteliği ve özel hükümler birlikte incelenir.

İspat Yükü Kimdedir?

İİK m.72/8, davacının paranın verilmesinin gerekmediğini ispatlamasını arar; ayrıca ödemeyi yanılarak yaptığını ispatlama şartı koymaz. Ancak bu, her dosyada bütün vakıaları tek tarafın ispatlayacağı anlamına gelmez. HMK m.190 uyarınca çekişmeli vakıadan kendi lehine sonuç çıkaran taraf, kanundaki özel düzenlemeler ve karineler saklı kalmak üzere o vakıayı ispatlar.

İcra makbuzu ödemenin yapıldığını gösterir; tek başına borcun mevcut olmadığını göstermez. Delil listesinde her kaydın hangi vakıayı ispatladığı açıklanmalı, senetle ispat ve hukuka uygun delil kuralları gözetilmelidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görev ile yetki farklıdır. Görev hangi tür mahkemenin, yetki ise hangi yerdeki mahkemenin davaya bakacağını belirler. İstirdatın İİK’da düzenlenmesi, davanın her durumda icra hukuk mahkemesinde görüleceği anlamına gelmez.

İİK m.72/8’deki yetki seçenekleri: Dava, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Takip yeri tek ve kesin yetkili yer değildir; fakat kanunun açıkça tanıdığı bir seçenektir. Temel ilişkiye özgü özel yetki kuralları ve geçerli yetki sözleşmesi bulunup bulunmadığı ayrıca incelenir.

Örneğin takip Mersin’de, davalı alacaklının yerleşim yeri Adana’da ise İİK m.72’deki iki yer seçeneği, görevli mahkeme türü belirlendikten sonra değerlendirilir. “Mersin icra dosyası var” demek tek başına “Mersin icra hukuk mahkemesinde dava açılır” demek değildir.

Arabuluculuk Uygulanır mı?

Temel ilişki ticari, tüketici, iş veya kanunda arabuluculuğa tabi başka bir para alacağıysa dava şartı arabuluculuk uygulanır. İstirdatın İİK’da düzenlenmesi temel ilişkinin dava şartını ortadan kaldırmaz. Başvuruda geri istenen ana para, ödeme tarihi, faiz ve icra giderleri ayrı yazılır. Son tutanak alınmadan dava açılırsa usul sonucu doğar. Bir yıllık süre korunarak başvuru yapılmalıdır.

Bir yıllık süre bakımından: Dava şartı arabuluculukta, 6325 sayılı Kanun m.18/A/15 uyarınca arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar hak düşürücü süre işlemez. Bu etki, daha önce dolmuş bir yıllık süreyi yeniden başlatmaz. Başvuru belgesi ile son tutanak tarihi saklanmalı; kalan süre bu aralık dikkate alınarak hesaplanmalıdır.

Ticari para alacağına ilişkin istirdat, tüketici veya iş uyuşmazlığı ve kira ilişkisi bakımından kendi dava şartı düzenlemesi ile istisnalar kontrol edilir. İhtiyari arabuluculuğun sürenin başlangıcına ilişkin kurallarıyla dava şartı arabuluculuğunun büroya başvuru anı birbirine karıştırılmamalıdır.

Faiz ve İcra Giderleri

İstirdat davasında faiz başlangıcı her dosyada otomatik olarak dava tarihi değildir. İcra tehdidiyle ödendiği ileri sürülen tutar için ödeme tarihinden faiz isteniyorsa, ödeme ve iade yükümlülüğünün dayanağı açıkça gösterilmelidir. Sebepsiz zenginleşmeye ilişkin TBK m.117/2, zenginleşme tarihini esas alır; zenginleşen iyiniyetliyse temerrüt için bildirim arar. Bu nedenle ödeme, alacaklının iyiniyeti ve varsa iade ihtarı birlikte değerlendirilir.

Dilekçede üç unsur ayrı yazılmalıdır: hangi ana para, hangi tarihten başlayan faiz ve hangi faiz türü. Ticari faiz, yalnız dava başlığı istirdat olduğu için uygulanmaz; hukuki ilişki ve ilgili faiz mevzuatı değerlendirilir. Birden fazla tahsilat varsa tutar ve tarih çizelgesi hazırlanır. Somut faiz başlangıcı ile talep kapsamını mahkeme belirler.

İcra dosyasında tahsil edilen vekâlet ücreti, harç ve masraf, alacaklıya geçen ana parayla tek kalem gibi gösterilmemelidir. Her tahsilatın kime ödendiği ve iade hukuki sebebi incelenir. Kanuni faiz hesaplama aracı tarih aralığı hesabına; icra masrafı hesaplama aracı gider ön hesabına yardımcı olur. Araç, faiz başlangıcını hukuken belirleyen bir karar değildir.

Kararın İcrası

İstirdat davası kabul edilirse alacaklı, hükmedilen ana para, faiz ve yargılama giderini davacıya öder. Karar ilamlı icraya konur. Takip dosyasındaki eski hacizler kendiliğinden davacı lehine dönmez; yeni ilam için ayrı takip yapılır. Alacaklının malvarlığına ilişkin ihtiyati haciz şartları varsa dava sırasında güvence amacıyla talep edilir. Kesinleşme gerekliliği hükmün niteliğine göre incelenir.

Mersin ve Türkiye Genelinde Dosya Yönetimi

Mersin icra dosyasındaki makbuz, reddiyat, ödeme emri ve haciz kayıtları UYAP’tan alınır; temel ilişki belgeleriyle eşleştirilir. Başka illerdeki takiplerde de bir yıllık süre aynı şekilde uygulanır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Mersin ofisinde ödeme, borç nedeni, görev ve faiz hesabını inceler; istirdat davalarını Türkiye genelinde takip eder.

Borçlu icra dosyasına ödeme yaparken makbuzda dosya numarası, borçlu adı ve tahsilat kalemlerinin doğru yazıldığını kontrol etmelidir. Haricen ödeme varsa alacaklının tahsil beyanı ve banka açıklaması alınır. Belgesiz elden ödeme, istirdat davasında hem ödeme tarihini hem alıcıyı tartışmalı hale getirir.

Borç üçüncü kişi tarafından ödenmişse davacı sıfatı ödeme yapanın hukuki konumu, rücu ilişkisi ve borçlunun talimatına göre belirlenir. Kefil, müşterek borçlu veya aile üyesinin ödemesi aynı sonucu doğurmaz. Banka dekontu ile iç ilişki sözleşmesi birlikte incelenmelidir.

İcra mahkemesindeki şikâyet veya imzaya itiraz ile istirdat davası görev ve inceleme bakımından farklıdır. İcra mahkemesinin sınırlı incelemesi maddi borcun bütün yönlerini her zaman kesin hükme bağlamaz. Önceki kararın gerekçesi ve kesin hüküm kapsamı dosyaya getirtilir.

Alacaklı ödeme sonrasında alacağını üçüncü kişiye devretmişse parayı fiilen alan ve sebepsiz zenginleşen taraf belirlenir. Takip alacaklısı, temlik alan ve tahsilatı yapan vekilin rolleri ayrılır. Yanlış davalıya karşı açılan dava bir yıllık sürede ciddi risk oluşturur.

Örnek olayda borçlu 10 Eylül 2026’da banka hesabındaki haczi kaldırmak için 150.000 TL’yi icra dosyasına ödemiş, sonra borcun bir yıl önce banka havalesiyle kapandığını belgelemiştir. İstirdat davası en geç 10 Eylül 2027’de açılır ve eski ödeme dekontu ile icra makbuzu birlikte sunulur.

Takip kambiyo senedine dayanıyorsa senet aslının icra kasasındaki durumu, protesto, ciro ve ödeme kayıtları incelenir. Senet ödeme üzerine borçluya iade edilmişse teslim tutanağı alınır. Senedin kayıp veya imha edilmesi sahtecilik ve mükerrer takip riskini artırır; mahkeme dosyasına onaylı suret getirtilir.

Borçlunun ödeme emrine süresinde itiraz etmemiş olması istirdat davasını engellemez. İcra takibindeki itiraz süresinin kaçırılması takibi kesinleştirir, ancak maddi borcu var etmez. Buna karşılık borçlu daha önce aynı borcu kesin hükümle kabul eden mahkeme kararı almışsa kesin hüküm istirdat incelemesini sınırlar.

Davalı alacaklı tahsil ettiği parayı iade etmeden malvarlığını devrediyorsa ihtiyati haciz için para alacağı, yaklaşık ispat ve teminat şartları gösterilir. İstirdat davası açılması tek başına davalının hesaplarını bloke etmez. Talep ayrı kararla değerlendirilir ve haksız tedbirde tazminat sorumluluğu doğar.

Dava kabul edildiğinde hükmedilen tutarın brüt veya net niteliği, kesintiler ve ödeme para birimi karar fıkrasında açık olmalıdır. Yabancı para takibinde aynen iade ile Türk lirası karşılığı seçenekleri talebe göre kurulur. Kur farkı ve faiz aynı zarar için iki kez hesaplanmaz.

Kanun Metni ve Resmî Kaynaklar

İcra ve İflas Kanunu madde 72’nin istirdat bölümünü açın

Takibe itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalırsa, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde genel hükümler çerçevesinde paranın geri alınması için dava açar. Menfi tespit davası sırasında borç ödenirse davaya istirdat davası olarak devam edilir.

İstirdat ve menfi tespit hükümleri Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu üzerinden kontrol edilmiştir.

Ek dayanaklar: HMK m.2, 4, 190 ve 194; TBK m.78 ve 117; 6325 sayılı Kanun m.18/A/15. Süre, yetki ve ispat bölümlerinin içerik güncellemesi: 30 Eylül 2026.

Sık Sorulan Sorular

İstirdat Süresi ve Ödeme Dosyası İncelemesi

İcra makbuzu, ödeme tarihi, temel borç belgesi ve faiz kalemleri birlikte incelendiğinde iade talebi belirlenir.

Hukuki değerlendirme talep edin

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi

Bu içerik Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından güncel mevzuat, resmî kaynaklar ve hukuki terminoloji yönünden incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil Bakırcı, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlı kurucu avukattır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde hukuki danışmanlık, dava takibi ve hukuki içerik hazırlama çalışmalarını yürütmektedir.

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin

Hazırlayan

Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472

İnceleyen

Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507

Son içerik kontrolü

1 Eylül 2026

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Hukuki değerlendirme, yürürlükteki mevzuat, somut olayın özellikleri ve hukuka uygun deliller üzerinden yapılır; sonuç garantisi verilmez.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi

Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin

Google Maps’te yol tarifiİletişim bilgileri

İstirdat Dosyasında Beş Hata ve Belge Kontrolü

1. Dosyanın kapanmasını beklemek: Ödeme makbuzu ile kapanış kaydını ayırın. Sonradan yapılan idari kapanışın bir yıllık süreyi yeniden başlatacağını varsaymayın.
2. İcra makbuzunu tek delil sanmak: Makbuzun yanına borcun neden bulunmadığını gösteren önceki ödeme, sözleşme, teslim veya hesap belgesini ekleyin.
3. Yanlış davalı veya yanlış mahkeme seçmek: Takip alacaklısı, temlik alan ve tahsilatı yapan vekilin sıfatlarını ayırın. Para hangi hukuki ilişki nedeniyle ve kimin hesabına alınmışsa bunu belirleyin.
4. Bütün tahsilatı ana para gibi yazmak: Ana para, takip faizi, vekâlet ücreti, harç ve masrafı ayrı satırlarda gösterin; iade muhatabı ve hukuki sebebi kontrol edin.
5. İade talebini icra şikâyetiyle karıştırmak: İcra işleminin usulsüzlüğü ile maddi olarak borçlu olmama farklı uyuşmazlıklardır. Önceki mahkeme kararlarının kesin hüküm kapsamını inceleyin.

Asgari belge seti: Takip talebi ve ödeme emri; tebligat kaydı; borca dayanak belge; bütün ödeme ve reddiyat kayıtları; borcun bulunmadığını gösteren deliller; gerekiyorsa arabuluculuk başvurusu ve son tutanak. Belgeler tutar, tarih ve dosya numarasıyla eşleştirilmelidir.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri