Bölge İdare Mahkemesi Dosyayı İlk Dereceye Ne Zaman Geri Gönderir? İYUK m.45/5 (2026)

İdari Yargıda İstinaf ve Bölge İdare Mahkemesinin Yetkisi

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesi, idare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı istinaf yolunu düzenler. Bölge idare mahkemesi, istinaf başvurusunda yalnız şekli bir kontrol yapmaz; ilk derece kararını hukuka uygunluk yönünden inceler ve kanunun izin verdiği ölçüde esas hakkında yeniden karar verebilir.

7589 sayılı Kanunun 5. maddesi, İYUK m.45’in üçüncü ve beşinci fıkralarını 31 Temmuz 2026 itibarıyla değiştirmiştir. Değişikliğin temel amacı, hangi durumda Bölge İdare Mahkemesinin dosyayı ilk dereceye geri göndereceğini ve hangi durumda kendisinin nihai karar vereceğini daha açık biçimde belirlemektir.

Yeni sistemde geri gönderme istisnadır. Kanun m.45/5’te geri gönderme nedenlerini sınırlı şekilde saymış ve açıkça “bu fıkrada sayılan hâller dışında” kaldırma ve dosyayı ilk derece mahkemesine gönderme kararı verilemeyeceğini hükme bağlamıştır.

Kararın Sonucu Doğru, Gerekçesi Yanlışsa Ne Olur?

İYUK m.45/3’e göre Bölge İdare Mahkemesi, ilk derece kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunu reddeder. Ancak 2026 değişikliği iki önemli imkânı açıkça yazmıştır.

Birincisi, kararın sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gerekçesi yanlış veya eksikse, Bölge İdare Mahkemesi gerekçeyi değiştirerek istinaf başvurusunu reddedebilir. Bu durumda dosya sırf gerekçe hatası nedeniyle ilk dereceye gönderilmez.

İkincisi, karardaki maddi yanlışlık düzeltilebilir nitelikteyse, gerekli düzeltme yapılarak istinaf başvurusu reddedilebilir. Örneğin karar sonucunu etkilemeyen açık isim, tarih, hesap veya maddi yazım hatası bu mekanizma kapsamında değerlendirilebilir.

Böylece istinaf mahkemesi, kararın sonucu doğruysa yalnız gerekçe veya düzeltilebilir maddi hata nedeniyle yargılamayı başa döndürmek yerine, kanunun verdiği yetkiyle hatayı giderip istinafı reddedebilir.

İYUK m.45/5’e Göre Dosyanın İlk Derece Mahkemesine Geri Gönderileceği Hâller

Güncel m.45/5 yedi ana durum belirler. Bölge İdare Mahkemesi aşağıdaki hâllerde istinaf başvurusunu kabul eder, ilk derece kararını kaldırır ve dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine kesin olarak karar verir:

1. İlk inceleme üzerine verilen kararlar veya usule ilişkin diğer nihai kararlar bakımından istinaf başvurusunun haklı bulunması,
2. davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme ya da reddedilmiş/yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması,
3. dilekçenin reddine karar verilmesi gerekirken dava hakkında karar verilmiş olması,
4. dosyanın eksik veya yanlış hasımla tekemmül ettirilerek karara bağlanması,
5. talep hakkında hiç karar verilmemesi veya eksik hüküm kurulması,
6. keşif veya bilirkişi incelemesi gerekli olduğu hâlde yaptırılmadan karar verilmesi,
7. duruşma yapılması gerektiği hâlde duruşma yapılmadan karar verilmesi.

Bu liste, geri gönderme yetkisinin sınırıdır. Bölge İdare Mahkemesi sırf başka bir usul tercihini daha uygun bulduğu için dosyayı geri gönderemez.

İlk İnceleme veya Usule İlişkin Nihai Karar Hatalıysa Ne Olur?

İYUK m.14 ve m.15 çerçevesinde ilk derece mahkemesi dava dilekçesini görev, yetki, süre, idari merci tecavüzü, ehliyet, kesin ve yürütülmesi zorunlu işlem bulunup bulunmadığı ve dilekçenin usule uygunluğu gibi ilk inceleme konularında değerlendirir. Bu aşamada davanın esasına girilmeden nihai karar verilebilir.

Bölge İdare Mahkemesi böyle bir ilk inceleme veya başka usule ilişkin nihai karara karşı istinafı haklı bulursa, m.45/5-a uyarınca ilk derece kararını kaldırıp dosyayı geri gönderir. Çünkü ilk derece mahkemesi henüz uyuşmazlığın esasını incelememiştir ve esasa ilişkin ilk değerlendirme yapılmadan istinaf merciinin doğrudan ilk derece yerine geçmesi kanunun öngördüğü model değildir.

Örneğin dava süresinde açıldığı hâlde süre aşımı nedeniyle reddedilmişse ve istinaf bu ret kararını hukuka aykırı bulursa, dava esasının ilk kez ilk derece mahkemesinde görülmesi için dosya geri gönderilir.

Görevsiz, Yetkisiz Mahkeme veya Yasaklı Hâkim Durumu

m.45/5-b, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme tarafından bakılması ile reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından karar verilmesini geri gönderme sebebi sayar. Bu tür hatalar yargılamanın temel kuruluşuna ilişkindir.

Görev, uyuşmazlığın hangi yargı kolu veya mahkeme türünde çözüleceğini; yetki ise aynı tür mahkemeler arasında coğrafi veya kanuni yetki dağılımını belirler. İdari yargıda görev ve yetki kamu düzenindendir ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınır.

Hâkimin yasaklılığı veya reddi ise tarafsız yargılama güvencesinin parçasıdır. Hakkında ret kararı verilmiş veya kanunen davaya bakması yasak bir hâkimin karar sürecine katılması, m.45/5 uyarınca kararın kaldırılması ve dosyanın yeniden görülmesi sonucunu doğurur.

Dilekçe Reddedilmesi Gerekirken Esasa Girilmesi ve Yanlış Hasım

İYUK m.45/5-c, dava dilekçesinin usul eksikliği nedeniyle reddedilmesi gerektiği hâlde bu yapılmadan esasa ilişkin karar verilmesini geri gönderme nedeni sayar. İYUK m.3 ve m.5’e aykırılıklar, kanunda öngörülen düzeltme usulüne tabi olabilir. Dilekçe düzeltilmeden esasa girilmişse istinaf bunu geri gönderme sebebi olarak değerlendirir.

m.45/5-d ise dosyanın eksik veya yanlış hasımla tekemmül ettirilerek karar verilmesi hâlini düzenler. İdari yargıda hasmın yanlış gösterilmesi çoğu zaman davanın doğrudan reddi sonucunu doğurmaz; mahkemenin doğru hasmı belirleyerek dilekçeyi doğru idareye tebliğ etmesi gerekir. Bu yapılmadan karar verilmişse taraf teşkili tamamlanmamıştır.

Eksik veya yanlış hasım, savunma hakkını ve kararın uygulanabilirliğini doğrudan etkiler. Bu nedenle Bölge İdare Mahkemesi, dosyanın doğru taraf teşkiliyle ilk derece mahkemesinde tamamlanmasını sağlar.

Talep Hakkında Karar Verilmemesi veya Eksik Hüküm

m.45/5-e’ye göre dava dilekçesinde usulüne uygun ileri sürülen bir talep hakkında hiç karar verilmemesi veya hüküm fıkrasının eksik kurulması, geri gönderme nedenidir. Mahkeme taleple bağlıdır ve uyuşmazlığı talep sınırları içinde çözüme bağlamalıdır.

Örneğin iptal ve tam yargı talebinin birlikte ileri sürüldüğü bir davada mahkeme yalnız iptal talebi hakkında karar verir, tazminat talebi hakkında hüküm kurmazsa eksik hüküm sorunu doğar. Aynı şekilde birden fazla işlem dava konusu edilmiş ve bunlardan biri hüküm fıkrasında karşılıksız bırakılmışsa m.45/5-e gündeme gelir.

Bölge İdare Mahkemesinin bu durumda ilk kez karar verilmeyen talep hakkında hüküm kurması yerine, dosya ilk dereceye gönderilir. Böylece talebin iki dereceli yargılama güvencesi korunur.

Keşif veya Bilirkişi Yapılmadan Karar Verilmişse Ne Olur?

m.45/5-f, uyuşmazlığın çözümü için keşif veya bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiği hâlde bunlar yapılmadan karar verilmesini geri gönderme nedeni sayar. Ancak aynı fıkranın devamı Bölge İdare Mahkemesine önemli bir seçenek tanır: Bu eksikliği kendisi gidererek esas hakkında karar verebilir.

Dolayısıyla keşif veya bilirkişi eksikliği her durumda otomatik geri gönderme değildir. Bölge İdare Mahkemesi yargılamanın niteliğine, delillerin durumuna ve usul ekonomisine göre gerekli keşfi veya bilirkişi incelemesini istinaf aşamasında yaptırabilir.

Bilirkişiye yalnız özel veya teknik bilgi gerektiren konuda başvurulmalıdır. Hukuki değerlendirme bilirkişiye bırakılamaz. 7589 sayılı Kanunla hâkimler bakımından mesleki hukuki bilgiyle çözülebilecek konuda bilirkişiye başvurmanın disiplin hükmüne bağlanması da bu ayrımı güçlendirmiştir.

Yapılması Zorunlu Duruşma Yapılmamışsa Dosya Geri mi Gönderilir?

m.45/5-g, duruşma yapılması gerektiği hâlde duruşma yapılmadan karar verilmesini geri gönderme nedeni sayar. Ancak keşif ve bilirkişi bendinde olduğu gibi, Bölge İdare Mahkemesi bu eksikliği de kendisi gidererek karar verebilir.

Duruşma zorunluluğu İYUK m.17 ve ilgili özel hükümler çerçevesinde belirlenir. Tarafın usulüne uygun duruşma talebi, dava türü ve kanuni parasal sınırlar birlikte incelenir. Kanunen duruşma yapılması gereken dosyada taraflar dinlenmeden hüküm kurulmuşsa bu usul güvencesi istinaf denetiminde giderilmelidir.

Bölge İdare Mahkemesi duruşmayı kendisi yaparsa, tarafların açıklamalarını aldıktan sonra dosyanın esası hakkında karar verebilir. Böylece sırf duruşma eksikliği nedeniyle yargılamanın ilk dereceye dönmesi zorunlu değildir.

Dosyayı Geri Gönderme Kararı Kesin midir?

Evet. İYUK m.45/5, sayılan hâllerde Bölge İdare Mahkemesinin ilk derece kararını kaldırarak dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine kesin olarak karar vereceğini belirtir. Bu ara nitelikteki geri gönderme kararına karşı ayrıca temyiz yolu açılmaz.

Dosya geri döndüğünde ilk derece mahkemesi, Bölge İdare Mahkemesinin kaldırma nedenini dikkate alarak usul eksikliğini giderir ve yeniden yargılama yapar. Sonrasında verilen yeni nihai kararın kanun yolu durumu kendi tarih ve niteliğine göre belirlenir.

2026’da İYUK m.46’ya eklenen yeni ikinci fıkra, Bölge İdare Mahkemesinin bazı dosyalarda ilk derece kararını kaldırıp kendisinin yeniden esas hakkında verdiği kararları ayrı koşullarla temyize açmıştır. Bu durum, m.45/5 uyarınca ilk dereceye geri gönderme kararından farklıdır.

İstinaf Dilekçesinde Geri Gönderme Sebebi Nasıl Gösterilmelidir?

İstinaf dilekçesinde yalnız “usule aykırılık vardır” denilmesi yerine, m.45/5’teki hangi bendin gerçekleştiği ve dosyadaki hangi işlemle bunun sabit olduğu açıklanmalıdır. Örneğin yanlış hasım iddiasında dava dilekçesi, tebligat kayıtları ve kararda taraf gösterimi; eksik hükümde talep sonucu ile hüküm fıkrası karşılaştırılmalıdır.

Keşif veya bilirkişi eksikliği ileri sürülüyorsa, uyuşmazlığın hangi teknik vakıasının mevcut delillerle çözülemeyeceği somutlaştırılmalıdır. Duruşma eksikliğinde, duruşma talebinin tarihi ve zorunluluğun kanuni dayanağı gösterilmelidir.

Bu yöntem, istinaf incelemesinin doğrudan kanunun aradığı geri gönderme sebebi üzerinden yapılmasını sağlar ve soyut usul iddiasından daha güçlüdür.

Resmî Kaynaklar

İYUK m.45’in güncel metni için Mevzuat Bilgi Sistemi; değişiklik için 31 Temmuz 2026 tarihli 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanun m.5 esas alınmalıdır. İdari yargıdaki güncel kurumsal duyurular için Adalet Bakanlığı İdari Yargı Hizmetleri Daire Başkanlığı takip edilebilir.

Sık Sorulan Sorular

1. Bölge İdare Mahkemesi her usul hatasında dosyayı geri gönderebilir mi?

Hayır. m.45/5’te sayılan hâller dışında kaldırma ve geri gönderme kararı verilemez.

2. İlk derece kararının sonucu doğru ama gerekçesi yanlışsa dosya geri gider mi?

Hayır. BİM gerekçeyi değiştirerek istinaf başvurusunu reddedebilir.

3. Maddi hata varsa karar kaldırılır mı?

Düzeltilebilir maddi yanlışlık BİM tarafından düzeltilerek istinaf reddedilebilir.

4. Görevsiz mahkeme karar vermişse ne olur?

İstinaf kabul edilir, karar kaldırılır ve dosya m.45/5 uyarınca ilk dereceye gönderilir.

5. Yanlış hasımla karar verilmesi geri gönderme sebebi mi?

Evet. Eksik veya yanlış hasımla tekemmül ettirilerek karar verilmesi açık geri gönderme nedenidir.

6. Bir talep hakkında hiç karar verilmemişse ne olur?

Eksik hüküm nedeniyle karar kaldırılıp dosya geri gönderilir.

7. Keşif yapılmadan karar verilmişse dosya mutlaka geri mi gider?

Hayır. BİM gerekli keşif veya bilirkişi incelemesini kendisi de yaptırıp karar verebilir.

8. Duruşma yapılmadan karar verilmişse ne olur?

Duruşmanın zorunlu olduğu hâlde yapılmaması geri gönderme nedenidir; ancak BİM duruşmayı kendisi yaparak eksikliği giderebilir.

9. Geri gönderme kararı temyiz edilebilir mi?

Hayır. m.45/5 geri gönderme kararının kesin olduğunu düzenler.

10. Dosya geri dönünce dava yeniden mi açılır?

Hayır. Aynı dosyada ilk derece mahkemesi kaldırma nedenini gidererek yargılamaya devam eder.

11. İYUK m.45/5 ne zaman değişti?

7589 sayılı Kanun m.5 ile 31 Temmuz 2026’da değişti.

12. İstinaf dilekçesinde kanun maddesi yazmak yeterli mi?

Hayır. İleri sürülen bendin dosyadaki somut işlem veya eksiklik nedeniyle nasıl gerçekleştiği açıklanmalıdır.

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukuki inceleme: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Son mevzuat kontrolü: 11 Eylül 2026

İçerik İYUK m.45’in 7589 sayılı Kanun m.5 ile değişen güncel metnine dayanır. Geri gönderme nedenleri kanundaki sınırlı listeye göre açıklanmıştır.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin

İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin · Tel: +90 552 224 43 66

İdari yargı, istinaf ve tam yargı uyuşmazlıkları görev ve yetki kuralları çerçevesinde Türkiye genelinde Mersin ofisinden koordine edilmektedir.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →