Kaçakçılık Fiiline Kasten Göz Yuman Görevlinin Sorumluluğu | 5607 m.4/6 (2026)
5607 m.4/6’nın hukuki sonucu nedir?
5607 m.4/6, görev gereği kaçakçılığı önlemek, izlemek, araştırmak veya soruşturmakla yükümlü bir kişinin kaçakçılık suçunun işlenmesine bilinçli biçimde müdahale etmemesini sıradan bir görevi ihmal davranışı olarak bırakmaz. Kanun bu kişiyi, işlenen kaçakçılık suçunun müşterek faili gibi sorumlu tutar.
Bu özel düzenleme, ihmali davranışla suça katılımın kanuni temelini açık biçimde kurar. Görevli kişi suçun icra hareketlerini bizzat yapmamış olsa bile, görev yükümlülüğüne rağmen suça kasten göz yummuşsa temel m.3 suçunun faili gibi ceza sorumluluğu doğar.
Güncel hüküm 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu üzerinden; müşterek faillik ve kastın genel esasları ise 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.21, m.37 ve ilgili hükümler üzerinden değerlendirilir.
Hükmün uygulanması için iki temel unsur birlikte bulunmalıdır: kişi kaçakçılıkla mücadele bakımından kanuni veya idari göreve sahip olmalı ve kaçakçılık suçunun işlendiğini bilerek kasten göz yummalıdır. Bu iki unsurdan biri yoksa m.4/6 uygulanamaz.
Hangi kişiler “kaçakçılığı önlemek, izlemek, araştırmak ve soruşturmakla görevli” sayılır?
Kanun kurum isimlerini sınırlı şekilde saymak yerine görev fonksiyonunu esas alır. Gümrük muhafaza, kolluk, belirli denetim birimleri ve kaçakçılık soruşturmasıyla görevlendirilmiş kamu personeli somut yetki ve görev alanlarına göre kapsamda olabilir.
Kişinin yalnız kamu görevlisi olması yeterli değildir. Örneğin kaçakçılık denetimiyle ilgisi bulunmayan bir kamu personelinin özel hayatında kaçakçılık suçuna iştirak etmesi m.4/6’nın “göz yumma” özel hükmünden değil, fiiline uygun genel iştirak hükümlerinden değerlendirilebilir.
Görev kapsamı suç tarihi itibarıyla belirlenir. Atama veya görevlendirme yazısı, mevzuat, birim görev tanımı, vardiya çizelgesi, kontrol noktası görev listesi ve fiilen verilen talimatlar incelenir. Sonradan düzenlenen soyut görev yazısı, suç tarihindeki gerçek yetkiyi tek başına ispatlamaz.
Görevlinin belirli olay bakımından müdahale yetki ve yükümlülüğünün bulunup bulunmadığı da önemlidir. Başka bir birimin münhasır yetkisindeki olayı görmüş ancak hukuken yalnız ihbar edebilecek personel ile arama-durdurma-el koyma görevi bulunan personelin yükümlülüğü aynı olmayabilir.
“Kasten göz yumma” hangi davranışları kapsar?
Kasten göz yumma, görevlinin kaçakçılık fiilinin işlendiğini bilmesine ve müdahale etme yükümlülüğü bulunmasına rağmen fiilin gerçekleşmesine bilinçli olarak izin vermesidir. Bu davranış aktif bir talimat kadar görünür olmayabilir; ancak kanun, bilinçli hareketsizliği müşterek faillik düzeyinde sorumlulukla karşılar.
Kontrol noktasında kaçak yükün bilerek aranmayıp geçirilmesi, belirlenmiş kaçak eşya deposuna müdahale edilmemesi, denetim ekibinin bilerek yanlış yöne gönderilmesi, yakalama yapılmaması için sistem alarmının görmezden gelinmesi veya tespit tutanağının bilerek düzenlenmemesi somut olayın şartlarına göre “göz yumma” tartışması doğurabilir.
Ancak her işlem eksikliği kasıt değildir. Yoğun iş yükü, teknik arıza, iletişim kesintisi, yanlış değerlendirme, eğitim eksikliği veya sıradan ihmal farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. M.4/6 için görevlinin suçun işlendiğini bilmesi ve buna rağmen gerçekleşmesine isteyerek kayıtsız kalması gerekir.
Kast doğrudan veya dolaylı kast tartışmasını gündeme getirebilir. Failin suçun gerçekleşmesini istemesi veya gerçekleşmesini kabullenerek müdahale etmemesi, somut delillere göre TCK m.21 çerçevesinde değerlendirilir. Mahkeme “görevini yapmadı, o hâlde bilerek göz yumdu” şeklinde otomatik çıkarım kurmamalıdır.
İhmal, hata ve kasten göz yumma nasıl birbirinden ayrılır?
İhmal, kişinin gerekli dikkat ve özeni göstermemesi veya görevini gereği gibi yerine getirmemesi olabilir. Kasten göz yumma ise kaçakçılık fiilinin farkında olmasına rağmen müdahale etmemeyi bilinçli şekilde seçmesidir. Aradaki fark failin manevi unsurudur.
Örneğin kontrol cihazındaki uyarıyı teknik bilgisizlik nedeniyle yanlış değerlendiren personel ile uyarının kaçak eşya gösterdiğini bilip menfaat karşılığında aracı geçiren personelin durumu aynı değildir. İlk olay disiplin veya taksir/başka suç tartışması doğurabilir; ikinci olay m.4/6’nın tipik alanıdır.
Görevlinin önceki benzer olaylardaki davranışı tek başına kast ispatı değildir, fakat aynı araç, aynı kişiler ve tekrar eden denetim dışı geçişler başka delillerle birlikte bilgi düzeyini gösterebilir. Her olay kendi delilleriyle değerlendirilmelidir.
Kast tespitinde görevlinin eğitim ve deneyimi, erişebildiği bilgi, olay öncesi uyarılar, amir talimatları, sistem kayıtları ve olay sonrası davranışları önem taşır. Ancak mesleki deneyim tek başına “mutlaka biliyordu” karinesi oluşturmaz.
Görevli neden “yardım eden” değil müşterek fail sayılır?
TCK’nın genel iştirak hükümlerinde suça yardım eden kişi müşterek failden daha farklı bir sorumluluk rejimine tabidir. 5607 m.4/6 ise özel kanun hükmü olarak kasten göz yuman görevlinin işlenen suçun müşterek faili olarak sorumlu tutulacağını açıkça düzenlemiştir.
Bu nedenle m.4/6 şartları oluştuğunda görevlinin cezası TCK m.39’daki yardım etme indirimi üzerinden değil, temel kaçakçılık suçunun faili gibi belirlenir. Görevlinin fiziksel olarak eşyayı taşımaması veya gümrük belgesini hazırlamaması bu özel sonucu ortadan kaldırmaz.
Önce hangi temel suçun işlendiği belirlenmelidir. Örneğin m.3/1 kapsamında gümrük işlemi yapılmadan eşya ülkeye sokulmuşsa göz yuman görevli bu suçun müşterek faili; m.3/18 kapsamında bandrolsüz ürün ticari nakledilmişse ilgili fiilin koşulları içinde müşterek fail olarak sorumlu tutulur.
Görevlinin bilgisi yalnız daha hafif veya farklı bir suçu kapsıyorsa kastın kapsamı da önemlidir. Eşyanın yasak niteliğini veya sağlık açısından tehlikeli özelliğini bilmeden göz yumduğu iddia edilen kişiye bilinmeyen nitelikli hâller otomatik yüklenmemelidir.
Kasten göz yumma hangi delillerle kanıtlanabilir?
Kontrol noktası kamera kayıtları, plaka ve geçiş sistemleri, X-ray veya tarama cihazı logları, vardiya kayıtları, giriş-çıkış saatleri ve personel kullanıcı kayıtları olayın objektif akışını gösterebilir. Sistem kaydı ile tutanak arasında uyumsuzluk varsa neden araştırılmalıdır.
İletişim kayıtları, mesajlaşmalar ve para hareketleri görevlinin kaçakçılık organizasyonuyla önceden bağlantısını gösterebilir. Özellikle kontrol öncesi yapılan iletişim, plaka/araç bilgisi paylaşımı veya menfaat transferi başka delillerle birlikte kast bakımından önem kazanır.
Tanık ve diğer şüpheli beyanları tek başına dikkatle değerlendirilmelidir. Suçtan kurtulma veya indirim elde etme amacı bulunan beyanların objektif delillerle doğrulanması gerekir. Aynı kişinin çelişkili ifadeleri varsa çelişkinin nasıl giderildiği açıklanmalıdır.
Görevlinin rapor veya tutanak üzerinde yaptığı değişiklikler, kamera açısını kapatma, arama kaydını silme veya sisteme gerçeğe aykırı işlem girme gibi davranışlar kasıtlı göz yummayı destekleyebilir. Bu eylemler ayrıca belgede sahtecilik veya bilişim sistemiyle ilgili başka suçlara yol açabilir.
CMK’ya göre elde edilen dijital delillerde arama/el koyma ve inceleme usulü, veri bütünlüğü, kullanıcı aidiyeti ve zaman damgaları denetlenmelidir. Hukuka aykırı elde edilen deliller mahkûmiyete esas alınamaz.
M.4/6 ile m.4/4 arasındaki fark nedir?
M.4/4, kaçakçılığı önlemek/izlemek/araştırmak/soruşturmakla görevli kişinin kaçakçılık suçunu işlemesi veya meslek/sanat kolaylığından yararlanılması hâlinde cezayı yarı oranında artırır.
M.4/6 ise görevlinin suçun işlenmesine kasten göz yummasını düzenler ve kişiyi doğrudan temel suçun müşterek faili sayar. Böylece aktif fiile katılım ile bilinçli hareketsizlik farklı normlarda karşılanır.
Bir görevli hem kaçakçılık organizasyonuyla anlaşarak denetim yapmamış hem de sahte kayıt düzenlemiş olabilir. Bu durumda hangi davranışın hangi suçu ve nitelikli hâli oluşturduğu ayrı ayrı belirlenir; aynı olgu iki kez cezayı ağırlaştıracak biçimde mükerrer kullanılmamalıdır.
Kararda m.4/4 veya m.4/6’nın sadece madde numarası yazılmamalı; görevlinin hangi davranışı nedeniyle hangi fıkraya tabi olduğu somutlaştırılmalıdır.
Rüşvet, görevi kötüye kullanma veya belgede sahtecilik ayrıca oluşabilir mi?
Görevlinin kaçakçılığa para veya başka menfaat karşılığında göz yumması hâlinde rüşvet suçunun unsurları ayrıca gündeme gelebilir. Rüşvet için menfaat ile görev davranışı arasındaki anlaşma ve bağlantı ispatlanmalıdır. Para transferi tek başına hukuki niteliği belirlemez.
Kasten göz yumma özel olarak m.4/6’da düzenlendiği için aynı davranışın görevi kötüye kullanma suçuyla ilişkisi özel-genel norm ilkeleri çerçevesinde değerlendirilir. Daha özel ve ağır suçun oluştuğu durumda mükerrer ceza kurulamaz.
Gerçeğe aykırı tutanak, kontrol kaydı veya resmi belge düzenlenmişse TCK’daki resmi belgede sahtecilik hükümleri ayrıca uygulanabilir. 5607 m.4/5 de kaçakçılık suçunun belgede sahtecilik yapılarak işlenmesi hâlinde ayrıca sahtecilikten ceza verilmesini açıkça öngörür.
Görevlinin eylemi suç örgütü faaliyeti çerçevesinde gerçekleşmişse m.4/1 ve TCK m.220 hükümleri de gündeme gelebilir. Ancak her artırım ve suçun maddi olgusu ayrı olmalı; aynı görev ilişkisi birden fazla kez ağırlaştırma gerekçesi yapılmamalıdır.
Müşterek fail sayılan görevlinin cezası nasıl belirlenir?
Önce işlenen temel m.3 suçunun yaptırımı belirlenir. Görevli m.4/6 nedeniyle bu suçun müşterek faili sayıldığı için failin cezası temel suçun hapis ve varsa adlî para cezası üzerinden hesaplanır. Yardım eden kişiye özgü TCK m.39 indirimi uygulanmaz.
Görevli aynı zamanda m.4/4 kapsamındaki kaçakçılıkla mücadele görevine sahip kişi olduğundan, aktif suç iştirakinde m.4/4 artırımının uygulanma alanı ile m.4/6’nın özel müşterek faillik hükmü dikkatle ayrılmalıdır. Aynı “görevli olma” olgusunun mükerrer ağırlaştırılması önlenmelidir.
Suç konusu eşyanın değeri m.3/23, ürün türü m.3/10, örgüt veya üç kişi nitelikli hâlleri m.4/1-2 gibi başka hükümler doğuruyorsa bunlar ayrı koşulları varsa yasal sıraya göre uygulanır.
Görevlinin sonradan suçun ortaya çıkarılmasına katkısı etkin pişmanlık bakımından değerlendirilebilir; ancak m.5’in her hükmü kendi şartlarına tabidir. Örgüt faaliyeti ve tekrar suç m.5/2 ödeme indirimi bakımından ayrıca sınırlama doğurur.
Sık Sorulan Sorular
1. Gümrük görevlisi kaçakçılığa göz yumarsa nasıl cezalandırılır?
M.4/6 şartları varsa işlenen kaçakçılık suçunun müşterek faili olarak sorumlu tutulur.
2. Görev ihmali otomatik kasten göz yumma mıdır?
Hayır. Kasten göz yumma için suçun işlendiğinin bilinmesi ve müdahale etmeme iradesi somut delillerle gösterilmelidir.
3. M.4/6 yalnız gümrük personeline mi uygulanır?
Hayır. Kaçakçılığı önlemek, izlemek, araştırmak veya soruşturmakla görevli kişiler somut görevlerine göre kapsama girebilir.
4. Göz yuman görevli yardım eden sayılır mı?
Kanun açıkça müşterek fail olarak sorumlu tutulacağını düzenler.
5. Kamera veya sistem kaydı kastı ispatlar mı?
Tek başına her zaman değil; iletişim, görev, zaman çizelgesi ve diğer delillerle birlikte değerlendirilir.
6. Para alınmışsa rüşvet suçu da oluşur mu?
Rüşvetin özel unsurları gerçekleşmişse ayrıca değerlendirilir.
7. Sahte tutanak düzenlenirse ne olur?
Belgede sahtecilik suçu oluşmuşsa 5607 m.4/5 uyarınca ayrıca sahtecilikten ceza gündeme gelir.
8. M.4/4 ve m.4/6 aynı şey midir?
Hayır. M.4/4 görev/meslek bağlantılı ceza artırımını, m.4/6 ise kasten göz yuman görevlinin müşterek fail sorumluluğunu düzenler.
9. Görevli suçun yasak eşya olduğunu bilmiyorsa?
Kastın hangi nitelikleri kapsadığı somut delille belirlenir; bilinmeyen ağırlaştırıcı özellikler otomatik yüklenemez.
10. Görevli sonradan bilgi verirse etkin pişmanlık olur mu?
5607 m.5’in bilgi verme koşulları gerçekleşirse somut olayda etkin pişmanlık ayrıca değerlendirilebilir.
Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler
- 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
- Kamu Görevlisi veya Meslek Kolaylığıyla Kaçakçılık
- Örgüt Faaliyeti Çerçevesinde Kaçakçılık
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Kamu görevlisi sorumluluğu, kaçakçılık ve müşterek faillik uyuşmazlıklarında hukuki temsil.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
