Kamu Dalyanından Geçiş Hakkı Nedir? | 1380 m.10 (2026)

Dalyan Su Ürünleri Hukukunda Ne Anlama Gelir?

Dalyan, balıkların göç, giriş-çıkış veya kıyı-su hareketlerinden yararlanılarak avlanmasını sağlayan sabit veya yarı sabit üretim yapıları ile bu yapıların bulunduğu istihsal alanını ifade eder. Lagün ağızları, kıyı geçişleri ve benzeri su alanlarında kurulan dalyanlar ekonomik üretim hakkı sağlarken aynı zamanda su yolunun, balık göçünün ve çevredeki diğer kullanımların korunmasını gerektirir.

Devlete ait dalyanlar 1380 sayılı Kanunun kamu su ürünleri istihsal yerlerine ilişkin sistemi içinde değerlendirilir. Bu alanlar belirli süre ve koşullarla kiraya verilebilir; kiracı üretim hakkını sözleşme ve mevzuat sınırları içinde kullanır. Kiralama, su alanının mülkiyetinin kiracıya geçmesi anlamına gelmez.

İstihsal hakkı kiralamasının genel sistemi için 1380 m.4 kiralama rehberimiz; alan sınırının belirlenmesi için 1380 m.5 sınır tespiti rehberimiz ayrıca incelenebilir.

Kamu Dalyanından Geçiş Hakkının Kanuni Dayanağı Nedir?

1380 sayılı Su Ürünleri Kanununun 10. maddesi, Devlete ait dalyanların işletilmesiyle kamusal geçiş ihtiyacı arasında denge kurar. Maddeye göre kiracı veya işletmeci, Bakanlıkça belirlenen ve ilan edilen şartlara uygun geçişi engelleyemez. Kanun böylece kamu kaynağının özel işletmeye bırakılmasının çevredeki su ulaşımını sınırsız biçimde ortadan kaldırmasını önler.

Geçiş hakkı sınırsız değildir. Bir tekne veya kişinin istediği saatte, istediği noktadan ve dalyan düzenini bozarak geçme hakkı yoktur. Bakanlık, dalyanın av sistemini, balık göçünü, güvenliği ve çevredeki seyrüsefer ihtiyacını dikkate alarak geçiş şartlarını belirleyebilir. Kanuni hak, bu ilan edilmiş şartlara uyularak kullanılır.

m.10’un temel ölçütlerinden biri dalyan işletmesine zarar verilmemesidir. Geçiş sırasında ağ, kazık, kapak, yönlendirme sistemi veya diğer av düzeneklerine fiziksel zarar verilmesi; balık sürüsünün bilinçli olarak dağıtılması veya işletmenin av faaliyetinin bozulması geçiş hakkının koruması içinde değildir.

Geçişe İzin Verme Yükümlülüğü Kime Aittir?

Kanun Devlete ait dalyanı kiralayan veya işleten kişiyi yükümlü tutar. Kiracı bir su ürünleri kooperatifi, kooperatif birliği, şirket veya ilgili mevzuata göre hak sahibi başka bir gerçek/tüzel kişi olabilir. İşletmenin günlük yönetimi başka bir kişiye bırakılmış olsa da kira ve işletme organizasyonundaki sorumluluk kayıtları önemlidir.

Dalyanda görevli bekçi veya personelin tek başına “buradan kimse geçemez” kararı vermesi kanuni sistemi değiştirmez. Geçiş koşulları yetkili Bakanlığın ilanına ve kira/işletme şartlarına dayanmalıdır. Sahada personel bu şartları uygular; yeni bir yasak yaratamaz.

Kiralama hakkı sona ermiş veya sözleşme feshedilmişse eski kiracının m.10 kapsamında işletmeci sıfatıyla su alanını kontrol etmeye devam etme yetkisi de kalmaz. Güncel sözleşme ve işletme yetkisi bu nedenle uyuşmazlıkta ilk kontrol edilecek belgedir.

Dalyandan Geçiş Şartlarını Kim Belirler?

m.10, şart belirleme yetkisini Tarım ve Orman Bakanlığına verir. Bu şartların ilan edilmesi gerekir. Böylece hem dalyan işletmecisi hem geçiş yapmak isteyen kişiler önceden hangi kurallara uyması gerektiğini bilir. Şartlar sözlü ve kişiye göre değişen talimatlar şeklinde olmamalıdır.

Geçiş şartları zaman dilimi, güzergâh, tekne hızı, belirli motor kullanım kısıtı, av düzeneklerinden uzaklık, güvenlik tedbiri veya başka teknik koşullar içerebilir. Bakanlığın ilanı dalyanın yapısına ve bölgenin ihtiyaçlarına göre değişebilir. Bu nedenle başka bir dalyandaki uygulama, somut dalyan için otomatik kural sayılmaz.

Geçiş isteyen kişi, güncel ilan ve işaretleri dikkate almalıdır. Sahada şamandıra, levha veya yönlendirme varsa bunlara uyulması gerekir. İşletmeci de ilan edilen koridoru fiilen kapatamaz veya geçişi imkânsız hale getirecek ek engel koyamaz.

“Dalyana Zarar Vermeden Geçiş” Kuralı Nasıl Uygulanır?

Zarar kavramı öncelikle fiziksel zararı kapsar. Teknenin av düzeneklerine çarpması, ağları kesmesi, kazıkları devirmesi veya kapak sistemini bozması açık zarardır. İkinci olarak işletmenin üretim düzenini doğrudan bozan davranışlar değerlendirilir. Geçiş hakkının amacı dalyanın av verimini bilinçli biçimde azaltmak değildir.

Ancak işletmecinin her ekonomik rahatsızlığı “zarar” sayarak geçişi engellemesi de mümkün değildir. Kanun zaten geçiş hakkını kabul etmektedir. Geçiş ilan edilen koridorda ve şartlara uygun yapılmışsa, sırf teknenin dalyan çevresinden geçmesi nedeniyle mutlak yasak konulamaz.

Bir zarar iddiası varsa tarih, saat, tekne bilgisi, fotoğraf/video, hasarın niteliği ve onarım faturaları kaydedilmelidir. Geçiş yapan kişi bakımından GPS kaydı ve rotanın Bakanlıkça ilan edilen güzergâha uygunluğu önem taşır. Delil, sonradan “izinsiz geçti” veya “dalyanı bozdu” iddiasını somutlaştırır.

Dalyan İşletmecisi Güvenlik Gerekçesiyle Geçişi Tamamen Kapatabilir mi?

İşletmeci kendi kararıyla m.10’daki kanuni geçiş hakkını süresiz ve genel biçimde ortadan kaldıramaz. Gerçek ve acil güvenlik tehlikesi varsa geçici önlem alınması mümkündür; ancak bu önlemin yetkili idareyle koordineli, ölçülü ve tehlike süresiyle sınırlı olması gerekir. Kalıcı yasak için yetkili idari düzenleme gerekir.

Örneğin fırtına nedeniyle av yapısında çökme, bakım sırasında geçiş kanalında çalışma veya can güvenliği riski varsa geçici kapatma gerekebilir. Böyle durumda işletmeci olayı belgelemeli ve mümkünse alternatif geçiş düzenini yetkili idareyle belirlemelidir. “İşletmemizin tercihi” veya “balık kaçıyor” şeklindeki genel gerekçe m.10’daki sistemi tek başına ortadan kaldırmaz.

Geçiş koşullarının artık teknik olarak uygun olmadığı düşünülüyorsa işletmeci Bakanlıktan düzenlemenin değiştirilmesini istemelidir. Yetkili makam yeni güzergâh veya zaman aralığı belirleyebilir. İşletmeci idarenin yerine geçerek kendi kuralını kalıcılaştırmamalıdır.

Dalyan Kira Sözleşmesinde Geçiş Hakkı Nasıl Düzenlenmelidir?

Kira sözleşmesinde m.10’a açık atıf bulunması hukuki öngörülebilirliği artırır. Geçiş koridoru, Bakanlık ilanına uyma yükümlülüğü, işaretleme ve bakım sorumluluğu, güvenlik durumunda bildirim usulü ve zarar halinde tutanak yöntemi sözleşmede gösterilebilir.

Sözleşmede “kiralanan alana üçüncü kişiler giremez” gibi genel bir hüküm varsa bu hüküm m.10’daki emredici geçiş kuralına aykırı yorumlanamaz. Kamu hukuku kaynaklı geçiş hakkı özel sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz. Sözleşme kanuna uygun yorumlanmalıdır.

Kiracının geçişi sürekli engellemesi sözleşme ihlali de oluşturabilir. İdare, kira ve işletme şartlarına göre uyarı, yaptırım veya fesih mekanizmalarını uygulayabilir. Bu sonuç için somut sözleşme hükümleri ve ihlalin niteliği incelenir.

Dalyan Geçiş Uyuşmazlığı Nasıl Belgelenmelidir?

İlk olarak güncel Bakanlık geçiş ilanı veya resmi şartlar temin edilmelidir. İkinci olarak dalyanın kira/işletme sözleşmesi ve yetkili işletmeci bilgisi alınmalıdır. Üçüncü olarak geçiş koridorunun koordinatı veya işaretleri kaydedilmelidir.

Geçiş engellenmişse tarih-saat, engelleme biçimi, görevli veya işletme personelinin kimliği, varsa yazılı gerekçe ve görüntü kaydı saklanmalıdır. Fiziki bariyer konmuşsa konumu ve niteliği gösterilmelidir. Geçiş yapan teknenin rotası GPS kaydıyla ortaya konulabilir.

İşletmeci zarar iddia ediyorsa hasarın fotoğrafı, onarım ihtiyacı, tanık ve teknik rapor önemlidir. Her iki taraf da olay anındaki koşulları somutlaştırmalıdır. Sözlü tartışma yerine yetkili kolluk veya Tarım ve Orman biriminden tutanak istenmesi delil güvenliğini artırır.

Geçiş Engellenirse Hangi Hukuki Yol İzlenir?

İlk başvuru, dalyanın kiralama ve su ürünleri bakımından yetkili Tarım ve Orman birimine yapılmalıdır. m.10’daki geçiş şartlarının uygulanmadığı, varsa fiziksel engel ve olay kayıtlarıyla bildirilir. İdarenin kira sözleşmesi ve denetim yetkisi çerçevesinde işletmeciye gerekli talimatı vermesi istenir.

İdarenin açık işlem veya ret kararı varsa bunun idari yargıya konu edilip edilemeyeceği işlemin kesin ve icrai niteliğine göre değerlendirilir. İşletmecinin haksız fiili nedeniyle tekne veya kişide maddi zarar oluşmuşsa özel hukuk tazmin sorumluluğu ayrıca gündeme gelir. Görevli yargı, talebin idari işlemden mi özel hukuk ilişkisinden mi doğduğuna göre belirlenir.

m.10 ihlali için kanunda m.36 içinde ayrı ve açık bir sabit idari para cezası düzenlenmemiştir. Bu nedenle sırf geçişin engellenmesine dayanarak kanunda olmayan bir 2026 ceza rakamı üretilemez. Somut olayda başka bir maddede tanımlanan fiil de varsa o yaptırım ayrıca değerlendirilir.

Sık Sorulan Sorular

Dalyan kiracısı teknelerin geçişini tamamen yasaklayabilir mi?

Hayır. m.10’daki şartlara uygun geçiş hakkı işletmecinin tek taraflı kararıyla genel olarak kaldırılamaz.

Geçiş güzergâhını kim belirler?

Tarım ve Orman Bakanlığının belirlediği ve ilan ettiği şartlar esas alınır.

Geçiş sırasında dalyana zarar verilirse ne olur?

Geçiş hakkı zarar verme yetkisi içermez; oluşan zarar için hukuki sorumluluk ve tazmin gündeme gelir.

İşletmeci güvenlik nedeniyle geçici kapatma yapabilir mi?

Gerçek ve acil tehlikede ölçülü geçici tedbir alınabilir; kalıcı genel yasak için yetkili idari dayanak gerekir.

Kira sözleşmesi “üçüncü kişiler giremez” diyorsa m.10 uygulanmaz mı?

Uygulanır. Sözleşme emredici kanun hükmüne uygun yorumlanır; m.10’daki geçiş hakkı özel sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz.

Dalyandan geçiş için ücret alınabilir mi?

Kanunda m.10 kapsamında işletmeciye serbestçe geçiş ücreti belirleme yetkisi verilmemiştir. Varsa resmi düzenleme ve sözleşme şartı ayrıca incelenir.

Geçiş engellenirse nereye başvurulur?

Öncelikle ilgili Tarım ve Orman birimine, olay ve resmi geçiş şartlarıyla birlikte başvurulur.

GPS kaydı geçiş uyuşmazlığında kullanılabilir mi?

Evet. Teknenin ilan edilen koridorda ve şartlara uygun hareket edip etmediğini göstermek için önemli delildir.

m.10 ihlalinin 2026 sabit para cezası var mı?

m.36’da m.10’a özgü ayrı bir sabit idari para cezası düzenlenmemiştir; somut olayda başka ihlal varsa o yaptırım uygulanır.

Özel dalyanlarda aynı kural aynen uygulanır mı?

m.10 metni Devlete ait dalyanların kiracı/işletmecisine yöneliktir. Özel dalyanların geçiş ve kullanım durumu mülkiyet, su hukuku ve diğer ilgili hükümlerle ayrıca değerlendirilir.