Kamu İhale Sözleşmesi Devredilebilir mi? 4735 m.16 Devir Şartları ve 3 Yıl Kuralı 2026

4735 m.16’ya göre sözleşme devrinin temel kuralı

Kamu ihale sözleşmesinin tarafı, ihale sürecinde yeterliği ve teklifi değerlendirilerek sözleşme imzalamaya hak kazanan yüklenicidir. Bu nedenle yüklenicinin sözleşme kurulduktan sonra kendi iradesiyle başka bir kişiyi sözleşmenin tarafı haline getirmesi mümkün değildir. 4735 sayılı Kanunun 16. maddesi, devir imkanını istisnai ve sıkı şartlara bağlı biçimde düzenler.

Kanun üç temel şart arar. Birincisi, devir için zorunlu bir hal bulunmalıdır. İkincisi, ihale yetkilisinin yazılı izni alınmalıdır. Üçüncüsü, devralacak kişi veya şirket ilk ihalede aranan şartları taşımalıdır. Bu üç unsur birlikte gerçekleşmeden yapılan işlem, m.16 anlamında hukuka uygun sözleşme devri değildir.

Kuralın amacı ihale rekabetini korumaktır. Aksi halde ihaleyi kazanamayacak veya yeterlik şartlarını sağlayamayacak bir kişi, ihaleyi kazanan şirketten sözleşmeyi satın alarak kamu işinin yüklenicisi haline gelebilirdi. M.16 bu dolanmayı engeller.

Zorunlu hal ne demektir?

Kanun devir için “zorunlu haller” ifadesini kullanır. Dolayısıyla yüklenicinin yalnızca işi artık kârlı görmemesi, başka projeye yönelmesi veya ticari tercih değiştirmesi tek başına devir hakkı doğurmaz. Devir talebinin objektif, belgelenebilir ve sözleşmenin mevcut yüklenici tarafından sürdürülmesini ciddi biçimde etkileyen bir nedene dayanması gerekir.

Zorunlu hal değerlendirmesi her sözleşmede somut yapılır. Şirket yapısında kanuni yeniden yapılanma, faaliyet imkanını doğrudan etkileyen hukuki değişiklikler veya yüklenicinin iradesi dışında ortaya çıkan ve sözleşmenin sürdürülebilirliğini etkileyen olaylar bu incelemenin konusu olabilir. Ancak olayın varlığı kadar devirle arasındaki nedensellik de gösterilmelidir.

İdare “yüklenici talep etti” gerekçesiyle izin veremez. Devir kararında zorunlu halin ne olduğu, hangi belgelerle doğrulandığı ve kamu hizmetinin devamlılığı bakımından devrin neden uygun bulunduğu açıkça ortaya konulmalıdır.

İhale yetkilisinin yazılı izni neden zorunludur?

4735 m.16 ihale yetkilisinin yazılı iznini açık şart olarak düzenler. Sözlü onay, toplantıda verilen gayriresmî kabul veya idarenin fiili duruma sessiz kalması yazılı izin şartının yerine geçmez. Devir, izin tarihinden ve devir sözleşmesinden önce fiilen uygulanmaya başlanmamalıdır.

İhale yetkilisi izin vermeden önce zorunlu halin varlığını, devralanın yeterliğini, yasaklılık durumunu, önceki devir kayıtlarını ve sözleşmenin mevcut performansını incelemelidir. Kalan iş tutarı, süre, hakediş, gecikme, ceza ve teminat durumu dosyada netleştirilmelidir.

İzin kararı yüklenicinin tek taraflı hakkı değildir. Kanuni şartlar oluşmamışsa talep reddedilir. İdarenin kabulü, ilk ihale şartlarını taşımayan kişiye devir yapılmasını hukuka uygun hale getirmez; yeterlik şartı emredicidir.

Devralacak kişide hangi şartlar aranır?

Kanun, devralacaklarda ilk ihaledeki şartların aranmasını zorunlu kılar. Bu nedenle ilk ihalede iş deneyimi, bilanço, iş hacmi, mesleki izin, oda kaydı, teknik personel veya özel lisans şartı aranmışsa devralanın da ilgili şartları karşılaması gerekir.

İlk ihalede yeterlik şartı olmayan yeni bir kriter devir aşamasında keyfî biçimde konulamaz; buna karşılık ilk ihalenin zorunlu kriterlerinden vazgeçilemez. Devralanın hukuki statüsü, ortaklık yapısı ve yasaklılık durumu da kontrol edilir.

Devralanın işi fiilen yapabilecek olması tek başına yeterli değildir. Kamu ihalesinde yeterlik, mevzuat ve dokümanda belirlenen belgelerle ispat edilir. İdarenin “firma güçlüdür” değerlendirmesi, eksik iş deneyimini veya yasaklılık halini bertaraf etmez.

Kamu ihale sözleşmesinde 3 yıl kuralı nedir?

4735 m.16, isim ve statü değişikliği gereği yapılan devirler hariç olmak üzere, bir sözleşmenin devredildiği tarihi takip eden üç yıl içinde aynı yüklenicinin başka bir sözleşmeyi devretmesini veya devir almasını yasaklar. Kural iki yönlüdür: hem devretme hem de devralma engellenir.

Üç yıllık sınırlamanın amacı, kamu ihale sözleşmelerinin ticari olarak el değiştiren varlıklara dönüşmesini önlemektir. İhale sonucunda seçilen yüklenicinin işi bizzat üstlenmesi esastır; sık sözleşme devri, ihale yeterlik ve rekabet mekanizmasını zayıflatır.

Devir tarihi mutlaka kayıt altına alınmalıdır. Farklı idarelerle yapılan sözleşmeler bakımından da yüklenicinin önceki devir geçmişi kontrol edilir. EKAP ve Kurum kayıtları bu nedenle önem taşır.

İsim ve statü değişikliği üç yıl kuralının istisnası mı?

Evet. M.16, isim ve statü değişikliği gereği yapılan devirleri üç yıllık kısıtlamanın dışında tutar. Ancak bu istisna, herhangi bir şirket değişikliğini otomatik olarak “statü değişikliği” saymaz.

Ticaret unvanı değişikliği, tür değişikliği, birleşme veya bölünme gibi işlemlerin hukuki sonucu Türk Ticaret Kanunu ve ihale mevzuatı birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir. Gerçekte bağımsız başka bir tüzel kişiye sözleşmesel pozisyon aktarılıyorsa, sadece işleme “statü değişikliği” adı verilmesi m.16 şartlarını ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle ticaret sicili kayıtları, birleşme/bölünme belgeleri, vergi kimliği, ortaklık ve temsil yapısı incelenerek hukuki devamlılık belirlenmelidir.

İzinsiz devir yapılırsa ne olur?

Kanunun sonucu nettir: izinsiz devredilen veya devir alınan ya da üç yıllık süre yasağına rağmen devredilen/devir alınan sözleşmeler feshedilir. Devreden ve devralan hakkında 4735 sayılı Kanunun 20, 22 ve 26. maddeleri uygulanır.

Bu sonuç sadece tarafların kendi aralarında imzaladığı açık bir “devir sözleşmesi” için değildir. Asıl yüklenicinin sözleşmeden fiilen çekildiği, işin yönetimi, ekonomik riski ve sözleşmesel fonksiyonlarının bütünüyle başka kişiye bırakıldığı bir yapı, adı alt yüklenicilik olsa bile gizli devir olarak değerlendirilebilir.

İdare, işin fiilen kim tarafından yürütüldüğünü; personel, ekipman, hakediş, yazışma ve karar süreçlerini kontrol etmelidir. Kağıt üzerinde eski yüklenicinin bulunması, fiili devri tek başına hukuka uygun hale getirmez.

Devir halinde kesin teminat ve mali sorumluluk

Devir işlemi yapılırken mevcut kesin teminatın devralanın yükümlülüklerini geçerli biçimde güvence altına alıp almadığı kontrol edilmelidir. Teminat mektubu devreden yüklenici adına düzenlenmişse, devir sonrasında idarenin kime ve hangi yükümlülük için başvuracağı belirsiz bırakılamaz.

Gerekliyse devralan adına yeni teminat alınmalı veya bankacılık ve ihale mevzuatına uygun biçimde teminat ilişkisi güncellenmelidir. Sözleşme devri, teminat güvenliğini azaltamaz.

Devir tarihinden önce doğmuş gecikme cezaları, hakediş kesintileri, vergi/SGK yükümlülükleri ve diğer borçlar ayrıca tespit edilmelidir. Devir önceki ihlalleri silmez. Devir protokolünde hangi yükümlülüğün hangi tarafa ait olduğu açıkça yazılmalıdır.

Alt yüklenici kullanmak sözleşme devri sayılır mı?

Hukuka uygun alt yüklenici kullanımı sözleşme devri değildir. Alt yüklenicilikte asıl yüklenici sözleşmenin tarafı olmaya ve idareye karşı asli sorumluluğu taşımaya devam eder. Alt yüklenici, sözleşme ve mevzuatın izin verdiği ölçüde işin belirli bölümünü gerçekleştirir.

Devirde ise sözleşmesel taraf sıfatı ve ana edim yükümlülüğü devralana geçer. Bu nedenle asıl yüklenicinin tamamen geri çekildiği ve bütün işin başka bir şirkete bırakıldığı yapı, “alt yüklenici” etiketiyle korunamaz.

İhale dokümanında alt yüklenici yasaklanmışsa veya önceden bildirim/onay şartı varsa o hükümler ayrıca uygulanır. Alt yüklenicilik m.16’yı dolanmanın aracı değildir.

Kısmi sözleşme devri yapılabilir mi?

M.16 sözleşmenin taraf sıfatının devrini düzenler. İşin belirli bölümlerinin başka kişiye yaptırılması çoğu durumda alt yüklenicilik rejiminin konusudur. “Kısmi devir” adı altında sözleşmesel sorumluluğun parçalanması, sözleşme ve ihale mevzuatında dayanak yoksa uygulanamaz.

Somut ilişkide hakedişin kime ödendiği, idareyle yazışmayı kimin yaptığı, işin ekonomik riskini kimin taşıdığı ve asıl yüklenicinin sorumluluğunu sürdürüp sürdürmediği incelenerek işlemin gerçek niteliği belirlenir.

Devir dosyasında hangi belgeler bulunmalıdır?

Sağlıklı bir devir dosyasında en azından zorunlu hali açıklayan gerekçeli talep, bunu destekleyen belgeler, devralanın ilk ihale yeterliklerini gösteren kayıtlar, ticaret sicili ve temsil belgeleri, yasaklılık ve üç yıllık devir kontrolü, mevcut sözleşme ve kalan iş bilgileri, teminat belgeleri ile devir protokolü bulunmalıdır.

İdare, devir öncesi kesin hesap yapmasa da sözleşmenin o güne kadarki durumunu tespit etmelidir. Kalan bedel, tamamlanan iş oranı, devam eden uyuşmazlık, gecikme, ceza, hakediş ve avans durumu bilinmeden devir kararı verilmesi yeni yükleniciyle sonraki dönemde ciddi ihtilaf yaratır.

Yazılı izin ve devir protokolü tarihleri birbiriyle uyumlu olmalı; fiili devir izin tarihinden önce başlatılmamalıdır.

Devir talebi reddedilirse yüklenici sözleşmeyi bırakabilir mi?

Hayır. Devir talebinin reddedilmesi yüklenicinin sözleşmesel borcunu ortadan kaldırmaz. Yüklenici işi sözleşme ve ihale dokümanına uygun sürdürmek zorundadır. İşi terk etmesi veya edimi yerine getirmemesi halinde 4735 sayılı Kanunun fesih ve yasaklama hükümleri gündeme gelir.

Mücbir sebep bulunduğu iddia ediliyorsa bunun m.10 kapsamında ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Mücbir sebep, sözleşme devrinden farklı bir kurumdur ve süre uzatımı veya şartları varsa fesih sonucunu doğurabilir.

Devir ile şirket ortaklarının değişmesi aynı şey mi?

Şirket ortaklık yapısının değişmesi her durumda sözleşme devri değildir; çünkü sözleşmenin tarafı aynı tüzel kişi olarak kalabilir. Ancak ortaklık değişikliği şirketin hukuki kimliğini, yeterlik belgesinin kullanımını, yasaklılık durumunu veya ihale dokümanındaki özel şartları etkiliyorsa ayrıca incelenir.

Özellikle iş deneyim belgesinin şirket ortağı üzerinden kullanıldığı durumlarda ortaklık oranı ve süre şartları önem taşır. Devir değerlendirmesi yapılırken yalnız sözleşme tarafının unvanına değil, ihale yeterliğinin hangi hukuki zeminde sağlandığına da bakılmalıdır.

Kamu İhale Genel Tebliği bakımından devir kaydı

Kamu İhale Kurumu uygulamasında sözleşme devri kayıt ve teyit mekanizmaları önemlidir. İdare, devir öncesi yüklenicinin üç yıllık kural yönünden durumunu kontrol etmeli ve devir gerçekleştiğinde gerekli EKAP bildirimlerini yapmalıdır. Bu kayıtlar sonraki ihalelerde veya devir taleplerinde aynı yüklenicinin geçmişinin görülmesini sağlar.

Bu nedenle m.16’daki üç yıllık sınır sadece tarafların beyanına bırakılmaz; kamu ihale kayıt sistemi üzerinden de izlenir.

Devir protokolünde neler açıkça yazılmalıdır?

Devir protokolünde devreden ve devralanın tam kimlik/ticaret sicili bilgileri, dayanak sözleşme, devir tarihi, kalan iş bedeli ve süresi, hakediş durumu, teminat, avans, cezalar, vergi ve diğer borçlar, devam eden talepler ve devir sonrası sorumluluk dağılımı açık olmalıdır. Belirsiz protokol sonradan idare aleyhine risk yaratır.

Protokol, ihale yetkilisinin yazılı izninin sınırlarını aşamaz. İlk sözleşmenin bedeli veya konusu m.16 gerekçesiyle serbestçe değiştirilemez; sözleşmede değişiklik ancak 4735 m.15’teki sınırlı şartlarla mümkündür.

İdare açısından hukuki riskler

İdarenin en önemli riski, yeterlik şartlarını taşımayan bir kişiye işin bırakılmasıdır. İkinci risk, devir görünümü altında sözleşme şartlarının fiilen değiştirilmesidir. Üçüncü risk ise üç yıllık yasak kontrolünün yapılmaması ve kanuna aykırı devre izin verilmesidir.

Bu nedenle devir onayı yalnız teknik bir “olur” yazısı değildir. İhale birimi, hukuk birimi, mali birim ve sözleşmenin teknik sorumluları birlikte dosyayı incelemeli; ihale yetkilisine gerekçeli değerlendirme sunmalıdır.

Yüklenici açısından hukuki riskler

Yüklenici açısından izinsiz fiili devir; sözleşme feshi, teminatın gelir kaydedilmesi ve ihalelere katılmaktan yasaklama sonucuna kadar ilerleyebilir. Devir alan şirket de “ben ihale tarafı değildim” diyerek sonuçlardan kaçınamaz; m.16 devralanı da açıkça yaptırım kapsamına alır.

Bu nedenle devir planı fiili uygulamaya geçirilmeden önce izin süreci tamamlanmalı; işin yönetimi, personel ve hakediş düzeni devralana erken aktarılmamalıdır.

Devir kontrol listesi

1. Zorunlu hal somut belgeyle ispatlandı mı?
2. İhale yetkilisinin yazılı izni mevcut mu?
3. Devralan ilk ihaledeki bütün zorunlu yeterlikleri taşıyor mu?
4. Devralanın yasaklılık kaydı kontrol edildi mi?
5. Devreden ve devralanın son üç yıldaki devir geçmişi kontrol edildi mi?
6. İşlem isim/statü değişikliği istisnasına dayanıyorsa gerçek hukuki niteliği doğrulandı mı?
7. Kalan iş bedeli ve süre tespit edildi mi?
8. Teminat devralanın yükümlülüklerini kapsıyor mu?
9. Önceki gecikme, ceza ve hakediş uyuşmazlıkları kayıt altına alındı mı?
10. Alt yüklenici görünümünde gizli devir riski var mı?
11. Devir protokolü m.15 sınırlarını aşan sözleşme değişikliği içeriyor mu?
12. EKAP teyit/bildirim işlemleri tamamlanacak mı?

Sık Sorulan Sorular

Resmî mevzuat kaynağı

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun güncel değişiklikler işlenmiş metni Kamu İhale Kurumunun Kamu İhale Mevzuatı sayfasından kontrol edilmelidir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →