Kamu İhalelerinde Tasarım Yarışması Nasıl Yapılır? 4734 m.23 Rehberi 2026
Kısa ve net cevap: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.23’e göre idareler; mimarlık, peyzaj mimarlığı, mühendislik, kentsel tasarım, şehir ve bölge planlama ve güzel sanat eserleriyle ilgili bir plan veya tasarım projesi elde etmek amacıyla, ilgili mevzuatta belirlenen usul ve esaslara göre rekabeti sağlayacak şekilde ilan yapmak ve jüri değerlendirmesi gerçekleştirmek suretiyle ödüllü veya ödülsüz yarışma düzenleyebilir. Tasarım yarışması, klasik açık ihale gibi yalnız en düşük fiyatın seçildiği bir satın alma değildir; temel amaç nitelikli, özgün ve kamu yararına uygun proje veya tasarımın jüri tarafından değerlendirilmesidir. Yarışma sonucu elde edilen projenin uygulanması için yapılacak sonraki yapım veya hizmet alımı, 4734 sayılı Kanundaki uygun hukuki yöntemle ayrıca yürütülmelidir.
- 4734 m.23 hukuki dayanak
- Hangi konularda yarışma yapılır?
- İlan ve rekabet
- Yarışma şartnamesi
- Jüri ve değerlendirme
- Anonimlik ve eşitlik
- Ödüllü ve ödülsüz yarışma
- Fikri mülkiyet
- Yarışma sonrası uygulama ihalesi
- Sık sorulan sorular
4734 Sayılı Kanun m.23 Ne Düzenliyor?
Madde 23, kamu idaresinin standart mal veya hizmet satın almak yerine nitelikli bir tasarım fikrine ihtiyaç duyduğu alanlarda yarışma düzenlemesine imkân verir. Mimarlık ve planlama gibi alanlarda yalnız fiyat üzerinden seçim yapmak, kamu yapısının estetik, işlevsel, çevresel ve kentle ilişkili değerini yeterince ölçmeyebilir. Tasarım yarışması bu nedenle ayrı bir yöntemdir.
Yarışmada katılımcılar aynı ihtiyaç programı ve şartname üzerinden proje veya tasarım önerisi geliştirir. Jüri, önceden ilan edilen değerlendirme yaklaşımı ve mesleki kriterler ışığında projeleri inceler. Seçim fiyat pazarlığına değil tasarımın niteliğine dayanır.
Madde 23 idareye yarışma düzenleme yetkisi verir; ancak ayrıntılı usul ikincil mevzuatta belirlenir. İdare yarışmayı duyuru, şartname, jüri, teslim, değerlendirme, ödül ve sonuç ilanı aşamalarıyla hukuka uygun şekilde yürütmelidir.
Hangi Konularda Tasarım Yarışması Yapılabilir?
Kanun mimarlık, peyzaj mimarlığı, mühendislik, kentsel tasarım, şehir ve bölge planlama ile güzel sanat eserlerini açıkça sayar. Kamu binası, meydan, park, kıyı düzenlemesi, kültür yapısı, anıt, kentsel dönüşüm tasarımı veya karmaşık mühendislik projesi yarışma konusu olabilir.
Yarışma konusu somut bir plan veya tasarım projesi elde etmeye elverişli olmalıdır. Rutin temizlik hizmeti, standart masa alımı veya yalnız fiyatla tanımlanabilen alımlar m.23 tasarım yarışmasının konusu değildir.
İdare yarışmaya çıkmadan önce ihtiyacın kapsamını, proje alanını, hukuki ve teknik sınırlamaları, bütçe ölçeğini ve yarışma sonucunda elde edilen projenin nasıl kullanılacağını belirlemelidir.
Yarışma Açık mı, Davetli mi Olabilir?
Yarışma türleri ilgili yönetmelikte düzenlenir. Temel ilke rekabetin sağlanmasıdır. Açık yarışma, mesleki koşulları sağlayan geniş katılımcı kitlesine erişim sağlar; sınırlı veya özel nitelikteki yarışmalarda katılım yöntemi ikincil mevzuata göre belirlenir.
İdare katılımcı çevresini keyfî biçimde daraltamaz. Yarışmanın konusu ve uzmanlık düzeyi hangi katılım modelinin kullanılacağını belirlemelidir. Katılım şartları ilan ve şartnamede açık olmalıdır.
Tasarım Yarışması İlanı Nasıl Yapılır?
m.23 rekabeti sağlayacak şekilde ilan yapılmasını temel şart olarak koyar. İlan, potansiyel katılımcıların yarışmanın konusu, takvimi, başvuru/teslim koşulları, ödüller ve şartnameye erişim hakkında yeterli bilgi edinmesini sağlamalıdır.
İlanın süresi ve yayımlanacağı araçlar yarışma mevzuatına göre belirlenir. İdare geniş katılım hedefliyorsa yalnız zorunlu ilanla yetinmeyip meslek kuruluşları ve ilgili profesyonel kanallarda duyuru yapabilir; ancak resmi süreç her durumda mevzuata uygun yürütülür.
İlan ile yarışma şartnamesi çelişmemelidir. Teslim tarihi, jüri, ödül, yeterlik veya yarışma türü gibi esaslı unsurların sonradan değiştirilmesi eşit muameleyi zedeler.
Yarışma Şartnamesinde Neler Bulunmalıdır?
Şartname yarışmanın hukukunu belirleyen temel belgedir. Yarışmanın amacı, alanı, ihtiyaç programı, tasarım sınırları, teslim formatı, kimlerin katılabileceği, takvim, soru-cevap yöntemi, jüri yapısı, ödül ve mansiyonlar, fikri haklar ve sonuç sonrası süreç açık biçimde yazılmalıdır.
Katılımcının hangi ölçekte çizim, rapor, maket, dijital model veya teknik hesap teslim edeceği belirsiz bırakılmamalıdır. Gereksiz teslim yükü yarışmaya katılımı azaltabilir.
İdare şartnameyi hazırlarken yarışma sonucunda seçilecek tasarımın uygulanabilirliğini de düşünmelidir. Mevzuata, imar planına veya bütçeye açıkça aykırı projelerin üretilmesine neden olacak eksik ihtiyaç programı kamu kaynağını boşa harcar.
Yarışma Sürecinde Soru Sorulabilir mi?
Katılımcıların şartname veya proje alanına ilişkin açıklama ihtiyacı olabilir. Soru-cevap yöntemi ilgili yarışma mevzuatında ve şartnamede düzenlenir. Verilen cevaplar bütün katılımcılara eşit biçimde ulaştırılmalıdır.
Bir katılımcıya özel teknik bilgi verilmesi veya alanla ilgili kritik verinin yalnız belirli kişilere aktarılması eşitlik ilkesini ihlal eder. Tüm açıklamalar resmi kanaldan yayımlanmalıdır.
Jüri Nasıl Oluşturulur?
Yarışmanın en önemli unsuru bağımsız ve yeterli uzmanlığa sahip jüridir. Jüri üyelerinin mesleki niteliği, asil/yedek yapı, danışman üyeler ve raportörlük ilgili mevzuata göre belirlenir.
Jüri yalnız idarenin istediği projeyi seçmek için kurulmuş bir onay makamı değildir. Projeleri mesleki açıdan karşılaştırır, şartnameye uygunluk ve tasarım kalitesini değerlendirir ve gerekçeli sonuç oluşturur.
Çıkar çatışması bulunan jüri üyesinin değerlendirmeye katılması yarışmanın güvenilirliğini zedeler. Katılımcılarla yakın mesleki veya ekonomik ilişki, ortaklık veya başka bağlantılar ilgili etik ve hukuki kurallara göre değerlendirilmelidir.
Jüri Kararı Gerekçeli Olmalı mı?
Sonuçların kamuoyu ve katılımcılar tarafından anlaşılabilmesi için jüri değerlendirmesinin gerekçeli ve tutanaklı olması gerekir. Projelerin güçlü ve zayıf yönleri, seçilen tasarımın neden üstün görüldüğü ve şartnameye aykırılık varsa bunun nedeni kayıt altına alınmalıdır.
Gerekçe, yarışma sonrası olası hukuki denetim ve mesleki şeffaflık bakımından önemlidir. Yalnız “birinci proje seçildi” şeklindeki sonuç, nitelikli yarışma yönetimi için yeterli değildir.
Anonimlik Neden Önemlidir?
Tasarım yarışmalarında proje kalitesinin yarışmacının kimliğinden bağımsız değerlendirilmesi amacıyla anonimlik sistemi uygulanabilir ve ilgili mevzuatın temel ilkelerinden biridir. Proje teslimi rumuz veya kimliği gizleyen sistemle yapılır; kimlik zarfları veya elektronik karşılıkları değerlendirme tamamlandıktan sonra açılır.
Anonimliği bozan işaret, isim, logo veya doğrudan kimlik bağlantısı şartnameye göre eleme sebebi olabilir. Katılımcı teslim dosyasının bütün sayfalarında anonimlik şartını kontrol etmelidir.
İdare personelinin teslim aşamasında yarışmacı kimliği bilgisine gereksiz erişimi de önlenmelidir. Elektronik sistem kullanılıyorsa erişim logları ve yetki ayrımı kurulmalıdır.
Ödüllü veya Ödülsüz Yarışma Ne Demektir?
4734 m.23 yarışmanın ödüllü veya ödülsüz yapılabileceğini açıkça düzenler. Ödüllü yarışmada derece, mansiyon veya satın alma bedelleri şartnamede önceden belirlenir.
Ödül, uygulama sözleşmesi bedeli değildir. Yarışmacının dereceye girmesiyle hak kazandığı ödül ile seçilen tasarımın sonraki proje geliştirme veya uygulama hizmeti hukuken ayrı konulardır.
Ödül ve ödeme takvimi belirsiz bırakılmamalı; vergi ve fikri hak sonuçları şartnamede açıklanmalıdır.
Kazanan Projenin Fikri Mülkiyet Hakları Kime Aittir?
Mimari ve sanatsal projeler 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser niteliği taşıyabilir. Yarışmanın kazanılması, eser sahibinin bütün manevi ve mali haklarının kendiliğinden sınırsız biçimde idareye geçtiği anlamına gelmez.
Şartnamede hangi mali hakların, hangi süre ve kapsamda idareye devredileceği; uygulama, değiştirme, çoğaltma ve yayımlama yetkilerinin nasıl kullanılacağı açıkça düzenlenmelidir. Manevi haklar bakımından FSEK’in emredici hükümleri dikkate alınır.
İdare, kazanan projeyi proje müellifinin haklarını yok sayarak esaslı biçimde değiştiremez. Uygulamada mimari eser sahipliği ve kamu ihale sözleşmesi hükümleri birlikte incelenir.
Yarışma Sonucu Doğrudan Yapım Sözleşmesi Kurulur mu?
Hayır. Tasarım yarışmasının sonucu bir tasarım veya proje seçimidir. Yapım işi için gerekli ihale 4734 sayılı Kanunun uygun ihale usulüyle ayrıca gerçekleştirilir.
Seçilen proje üzerinde uygulama projelerinin hazırlanması veya danışmanlık hizmeti alınması bakımından Kanunda başka bir hukuki dayanak bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir. Yarışma birinciliği, bütün sonraki kamu alımlarını rekabetsiz verme yetkisi değildir.
Uygulama Aşamasında Proje Değiştirilebilir mi?
Yarışma projesi uygulama projesine dönüştürülürken bütçe, teknik mevzuat veya saha şartları nedeniyle geliştirme gerekebilir. Ancak değişiklik tasarımın esasını ve eser sahibinin haklarını etkiliyorsa müellif hakları gözetilmelidir.
İdare yarışma şartnamesinde proje geliştirme sürecini önceden tanımlamalıdır. Yarışmayı kazanmış tasarımın tamamen başka bir projeye dönüştürülmesi, yarışmanın amacı ve fikri haklar bakımından uyuşmazlık yaratır.
Yarışma İptal Edilebilir mi?
Yarışmanın iptali şartname, ikincil mevzuat ve kamu yararı gerekleri çerçevesinde mümkündür. İptal gerekçesi somut olmalı ve katılımcılara duyurulmalıdır.
İdare yarışma sonuçlarını beğenmediği için keyfî biçimde iptal yoluna gitmemelidir. Jüri değerlendirmesi ve şartnameye uygun projeler bulunmasına rağmen gerekçesiz iptal, hukuki denetim doğurabilir.
Yarışma Kararına İtiraz Edilebilir mi?
Başvuru yolu, yarışmanın 4734 kapsamındaki hukuki niteliği, işlem türü ve ilgili ikincil mevzuata göre belirlenir. Katılımcı usul ihlali, eşit muamele ihlali veya şartnameye aykırı jüri işlemi bulunduğunu düşünüyorsa bildirim ve ilan tarihlerini kaydetmelidir.
Tasarımın mesleki beğeni boyutu ile hukuka uygunluk denetimi ayrılmalıdır. Yargı veya idari denetim, jürinin estetik tercihinin yerine kendi tasarım tercihinin konulmasından ziyade sürecin kurallara uygunluğunu inceler.
İdare İçin Yarışma Kontrol Listesi
- Yarışma konusu ihtiyacı ve alanı kesinleştirin.
- m.23 kapsamına uygun mesleki alanı belirleyin.
- İhtiyaç programını ve uygulanabilir bütçe çerçevesini hazırlayın.
- Jüriyi mevzuata uygun ve çıkar çatışmasından uzak oluşturun.
- İlan ve şartnameyi çelişkisiz yayımlayın.
- Soru-cevap bilgilerini bütün katılımcılara eşit ulaştırın.
- Anonimlik sistemini koruyun.
- Jüri kararını gerekçeli ve tutanaklı oluşturun.
- Ödül ve fikri hak hükümlerini açık uygulayın.
- Uygulama işi için ayrıca doğru kamu ihale yöntemini belirleyin.
Sık Sorulan Sorular
4734 m.23 hangi yarışmaları düzenler?
Mimarlık, peyzaj mimarlığı, mühendislik, kentsel tasarım, şehir ve bölge planlama ve güzel sanat eserleriyle ilgili plan/tasarım yarışmalarını.
Tasarım yarışması bir ihale usulü mü?
m.18’de sayılan açık, belli istekliler ve pazarlık usullerinden farklı, m.23’te özel olarak düzenlenen tasarım elde etme yöntemidir.
Yarışmada fiyat mı belirleyici?
Temel amaç tasarım niteliğinin jüri tarafından değerlendirilmesidir; klasik en düşük fiyat seçimi değildir.
Jüri zorunlu mu?
Evet. m.23 yarışma projelerinin jüri tarafından değerlendirilmesini öngörür.
Yarışma ilanı yapılmak zorunda mı?
Evet. Rekabeti sağlayacak şekilde ilan temel şarttır.
Yarışma ödülsüz yapılabilir mi?
Evet. Kanun ödüllü veya ödülsüz yarışmaya izin verir.
Kazanan proje doğrudan yapım işini de alır mı?
Hayır. Yapım işi için 4734’e uygun ayrı alım/ihale süreci gerekir.
Kazanan projenin telif hakkı tamamen idareye geçer mi?
Otomatik olarak değil. FSEK ve yarışma şartnamesindeki hak devri hükümleri uygulanır.
Anonimlik ihlal edilirse ne olur?
Şartname ve yarışma mevzuatına göre değerlendirme dışı bırakma sonucu doğabilir.
Yarışma sonucu iptal edilebilir mi?
Kamu yararı ve mevzuata uygun somut gerekçeyle iptal mümkündür; keyfî iptal hukuki denetime açıktır.
Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler
Güncel 4734 sayılı Kanun ve tasarım yarışmalarına ilişkin ikincil mevzuat için Kamu İhale Kurumu mevzuat sayfası esas alınmalıdır. Kamu ihale usullerinin genel çerçevesi için 4734 m.18 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde 4734 sayılı Kanun m.23 ve yürürlükteki tasarım yarışması mevzuatı esas alınarak hukukçu incelemesinden geçirilmiştir. Yarışmanın türüne göre jüri, katılım, teslim, anonimlik ve fikri hak ayrıntıları ilgili ikincil düzenlemeden ayrıca doğrulanmalıdır.
Sonuç: 4734 m.23, kamu idarelerine nitelikli tasarımı fiyat ihalesi yerine rekabetçi ve jüri esaslı yarışmayla elde etme imkânı verir. Başarılı bir yarışma; açık ihtiyaç programı, tarafsız jüri, eşit bilgi erişimi, anonimlik ve fikri hakların baştan doğru düzenlenmesine bağlıdır.
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut yarışmada ilan, şartname, jüri görevlendirmesi, teslimler, tutanaklar, ödül ve fikri hak hükümleri birlikte incelenmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
