Kesin Teminat Oranı Yüzde Kaçtır? 4734 m.43 ve 4735 m.13 Rehberi

4734 m.43’e Göre Kesin Teminat Yüzde Kaçtır?

Kamu ihale sözleşmesinin imzalanmasından önce alınan kesin teminatın temel amacı, yüklenicinin taahhüdünü sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun şekilde yerine getirmesini güvence altına almaktır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.43, genel kuralı açık biçimde belirler: ihale üzerinde kalan istekliden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle yüzde altı oranında kesin teminat alınır.

Kesin teminat teklif aşamasındaki geçici teminattan farklıdır. Geçici teminat teklif bedelinin en az yüzde üçü üzerinden ve teklif yükümlülüklerini güvence altına almak için verilir. Kesin teminat ise ihale sonuçlanıp sözleşme aşamasına geçildiğinde, işin sözleşmeye uygun ifasının güvencesi olur. Bu nedenle sözleşme imzalandığında geçici teminatın görevi sona erer ve m.44 uyarınca iade edilir.

Yüzde altı oranı genel kuraldır; ancak sınır değerin altında kalan tekliflerde Kanun, Kamu İhale Kurumuna yaklaşık maliyetin yüzde altısından az ve yüzde on beşinden fazla olmamak üzere daha yüksek kesin teminat oranı belirleme yetkisi tanır. Bu nedenle özellikle yapım ve hizmet alımlarında yalnız “ihale bedelinin %6’sı” formülüyle hareket edilmeden ilgili güncel uygulama yönetmeliği ve idari şartname kontrol edilmelidir.

Sınır Değerin Altındaki Teklifte Kesin Teminat Nasıl Hesaplanır?

Aşırı düşük teklif riskinin bulunduğu ihalelerde kesin teminatın daha yüksek tutulması mümkündür. 4734 m.43’te Kuruma verilen düzenleme yetkisi kapsamında uygulama yönetmeliklerinde sınır değerin altında kalan teklifler için farklı hesaplama yöntemleri öngörülmüştür. KİK kararlarında hizmet ve yapım işi ihalelerinde, teklif fiyatı sınır değerin altında kaldığında yaklaşık maliyet üzerinden daha yüksek teminat uygulamasına rastlanır.

Bu nedenle ihale üzerinde kalan isteklinin kesin teminat tutarı belirlenirken önce ihale türü, sonra teklifin sınır değere göre konumu, ardından ilgili uygulama yönetmeliği ve idari şartname kontrol edilir. Teklif fiyatı sınır değere eşit veya üzerinde ise genel yüzde altı kuralı uygulanır. Sınır değerin altındaysa yalnız teklif bedelinin yüzde altısını vermek yetersiz kalabilir.

İdarenin de teminat tutarını keyfî biçimde artırma yetkisi yoktur. Artırılmış teminat, Kanun’un verdiği yetki ve ilgili düzenleyici mevzuatta belirlenen oran/hesap yöntemi çerçevesinde olmalıdır. Yanlış hesaplanan kesin teminat sözleşme imzalama sürecini ve sonradan teminat iadesini etkiler.

Kesin Teminat Ne Zaman Verilir?

4734 m.43 uyarınca kesin teminat sözleşmenin yapılmasından önce verilir. İhale üzerinde kalan istekliye m.42 kapsamında sözleşmeye davet gönderildiğinde, tebliği izleyen on günlük süre içinde kesin teminatın sağlanması ve diğer sözleşme öncesi yükümlülüklerle birlikte sözleşmenin imzalanması gerekir.

Kesin teminat verilmeden sözleşme imzalanması genel kurala aykırıdır. Teminat mektubu kullanılacaksa mektup metni, tutarı, süresi ve standart forma uygunluğu sözleşme imzasından önce kontrol edilmelidir. Nakit veya başka kanuni teminat değerleri kullanılacaksa da idarenin muhasebe ve kayıt işlemleri tamamlanmalıdır.

Sözleşmeye davetin tebliğinden sonra banka teminat limiti oluşturulması zaman alabileceği için şirketlerin ihale sonucu belli olmadan önce finansman planı yapması gerekir. On günlük sözleşme imzalama süresi içinde teminatı yetiştirememek, 4734 m.44 kapsamında sözleşmeyi imzalamama sonucu doğurabilir. Süre ayrıntıları için sözleşmeye davet ve 10 günlük imza süresi rehberi incelenebilir.

Kesin Teminat Olarak Hangi Değerler Kabul Edilir?

4734 m.34’te teminat olarak kabul edilecek değerler düzenlenmiştir. Tedavüldeki Türk Parası, bankalarca verilen teminat mektupları ve mevzuatta kabul edilen diğer teminat değerleri kullanılabilir. Kanundaki tanım kapsamında kefalet sigortası yoluyla düzenlenen kefalet senetleri de belirlenen şartlarla teminat sistemi içinde yer alır.

Teminatın nakit, mektup veya başka kabul edilmiş değer olması hukuki işlevini değiştirmez; ancak iade, paraya çevirme ve banka limitleri bakımından pratik sonuçlar farklıdır. Nakit teminat doğrudan idarenin hesabında tutulurken, teminat mektubu bankanın yükümlülüğü üzerinden güvence sağlar.

İdarenin kabul ettiği teminatın standart formu, lehtar bilgisi, ihale kayıt numarası ve yüklenici unvanı doğru olmalıdır. Özellikle şirket unvanı değişikliği, birleşme veya sözleşme devri gibi durumlarda teminatın güncellenmesi gerekebilir.

Kesin Teminat Mektubunun Süresi Ne Kadar Olmalıdır?

4734 m.35, kesin teminat mektuplarının süresinin ihale konusu işin bitiş tarihi dikkate alınarak idare tarafından belirlenmesini öngörür. Geçici teminatta olduğu gibi sabit “teklif geçerlilik süresi + 30 gün” formülü kesin teminatta yoktur. İşin süresi, kabul işlemleri ve garanti dönemi dikkate alınarak yeterli bir geçerlilik tarihi belirlenir.

Garanti süresi olan işlerde teminatın işin fiili bitiş tarihinden hemen sonra sona ermesi, idarenin garanti ve kabul dönemi risklerini güvencesiz bırakabilir. Bu nedenle tip sözleşme ve uygulama yönetmeliğinde işin niteliğine göre öngörülen süre esas alınmalıdır. Süre uzatımı, iş artışı veya mücbir sebep nedeniyle sözleşme süresi değişirse teminat mektubunun süresinin de uygun biçimde uzatılması gerekir.

Süresi yetersiz teminat mektubunun kabulü hem idare hem yüklenici açısından sonradan uyuşmazlık yaratır. Sözleşme imzalanmadan önce mektubun bitiş tarihi, sözleşme tasarısındaki iş süresi ve varsa garanti dönemi yan yana kontrol edilmelidir.

Danışmanlık Hizmet İhalesinde Kesin Teminat Alınmayabilir mi?

4734 m.43 danışmanlık hizmet ihaleleri bakımından özel düzenleme içerir. İhale dokümanında belirtilmek kaydıyla kesin teminat sözleşme yapılmadan önce alınmayabilir. Bu durumda düzenlenecek her hakedişten yüzde altı oranında kesinti yapılarak teminat oluşturulur.

Bu istisna bütün hizmet ihalelerine uygulanmaz. İhalenin hukuken danışmanlık hizmet alımı niteliğinde olması ve ihale dokümanında bu yöntemin öngörülmüş bulunması gerekir. İdare dokümanda böyle bir düzenleme yokken sözleşme aşamasında tek taraflı olarak kesin teminattan vazgeçemez.

Hakedişten kesinti yönteminde toplam teminatın oluşması işin ilerlemesine bağlıdır. Bu nedenle sözleşme tasarısındaki hakediş ve teminat hükümleri birlikte okunmalıdır.

Yapım İşlerinde Kesin Teminat Ne Zaman İade Edilir?

Kesin teminatın iadesi 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.13’te düzenlenmiştir. Yapım işlerinde taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanına uygun yerine getirildiği ve yüklenicinin idareye bu işten dolayı borcu olmadığı tespit edildikten sonra teminat kademeli olarak iade edilir.

Yapım işlerinde varsa eksik ve kusurlar giderilip geçici kabul tutanağı onaylandıktan sonra kesin teminat ve varsa ek kesin teminatın yarısı yükleniciye iade edilir. Kalan yarısı ise SGK’dan ilişiksiz belgesinin getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra iade edilir.

Geçici kabul yapılmış olsa bile eksik ve kusurlar giderilmemişse veya yüklenicinin iş nedeniyle idareye borcu bulunuyorsa iade koşulları oluşmaz. Kesin kabulden sonra da SGK ilişiksizlik şartı ve kanuni kesintiler kontrol edilir.

Mal ve Hizmet Alımlarında Kesin Teminat Ne Zaman İade Edilir?

4735 m.13 yapım işleri dışındaki işlerde farklı sistem kurar. SGK’dan ilişiksiz belgesinin getirildiğinin saptanmasından sonra, alınan mal veya yapılan iş için garanti süresi öngörülmüşse kesin teminatın yarısı iade edilir; garanti süresi dolduktan sonra kalan yarısı iade edilir.

Garanti süresi öngörülmeyen mal veya hizmet alımında ise gerekli şartlar sağlandığında kesin teminatın tamamı iade edilir. İşin konusu piyasadan hazır hâlde alınıp satılan mal alımı ise kanundaki özel hüküm uyarınca SGK’dan ilişiksiz belgesi getirilmesi şartı aranmaz.

İdarenin sırf iç işlem veya bütçe gerekçesiyle kanuni iade şartları oluştuğu hâlde teminatı belirsiz süre tutması doğru değildir. Yüklenici kabul, garanti, SGK ve borç durumunu gösteren belgelerle iade talebini yazılı olarak takip etmelidir.

Yüklenicinin İdareye veya SGK’ya Borcu Varsa Teminat İade Edilir mi?

4735 m.13, yüklenicinin iş nedeniyle idareye ve sosyal güvenlik kurumuna borçları ile ücret ve ücret sayılan ödemelerden yapılması gereken kanuni vergi kesintileri ödenmemişse kesin teminatın paraya çevrilerek bu borçlara mahsup edilmesini düzenler. Mahsup için protesto çekilmesi ve ayrıca hüküm alınması gerekmez.

Teminatın tamamı borca eşit veya düşükse borç karşılığı kullanılır. Teminat borçtan yüksekse mahsuptan sonra kalan tutar yükleniciye iade edilir. İdarenin mahsup ettiği borcun gerçekten söz konusu işle bağlantılı ve hukuken muaccel olup olmadığı uyuşmazlık hâlinde ayrıca incelenebilir.

Teminatın gelir kaydı ile borca mahsup aynı kavram değildir. Sözleşmenin feshi ve yasak fiil hâllerinde teminat gelir kaydedilebilir; m.13 kapsamındaki borçta ise teminat belirli kamu alacaklarına mahsup edilir. Hukuki sonuç ve dava sebebi bu ayrım üzerinden belirlenmelidir.

Ek Kesin Teminat Nedir?

Kamu ihale sözleşmesinin uygulanması sırasında fiyat farkı ödenmesi veya iş artışı gibi sözleşme bedelini artıran durumlarda mevzuat ek kesin teminat alınmasını öngörebilir. Amaç, başlangıçta verilen teminatın artan sözleşme riskine göre yetersiz kalmasını önlemektir.

Ek kesin teminatın oranı ve hangi tutar üzerinden hesaplanacağı ilgili sözleşme ve 4735 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenir. İş artışı ve fiyat farkı kalemleri birbirinden ayrılmalı; hakedişten kesinti veya teminat mektubu yoluyla ek güvence sağlanabilir.

Ek kesin teminat da asıl kesin teminatla birlikte iade koşullarına tabidir. 4735 m.13 “kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların” geri verilmesini birlikte düzenler. İş tamamlandığında sadece ilk teminatın değil, ek teminatların da iade takvimi kontrol edilmelidir.

Kesin Teminatta En Sık Yapılan Hatalar

Birinci hata, her ihalede kesin teminatın mutlaka teklif bedelinin tam yüzde altısı olduğunu düşünmektir; sınır değer altı tekliflerde özel oranlar uygulanabilir. İkinci hata, kesin teminat ile geçici teminatı aynı hesap ve iade kurallarına tabi sanmaktır. Üçüncü hata, teminat mektubu süresini işin kabul ve garanti dönemini karşılamayacak kadar kısa belirlemektir.

Dördüncü hata, yapım işinde geçici kabul yapılınca teminatın tamamının iade edilmesi gerektiğini düşünmektir; kural olarak yarısı geçici kabul, kalanı SGK ilişiksizlik ve kesin kabul aşamasındadır. Beşinci hata, garanti süresi olan mal/hizmet işinde garanti dolmadan kalan teminatı talep etmektir.

Altıncı hata, SGK ve vergi yükümlülüklerinin teminat iadesine etkisini gözden kaçırmaktır. Yedinci hata, iş artışı veya fiyat farkında ek kesin teminatı güncellememektir. Sekizinci hata ise teminat iadesi ile teminatın gelir kaydını aynı hukuki işlem gibi değerlendirmektir.

Resmî Kaynaklar

4734 ve 4735 sayılı Kanunların güncel metni için Mevzuat Bilgi Sistemi; standart teminat formları, ihale uygulamaları ve Kurul kararları için Kamu İhale Kurumu ile EKAP kullanılmalıdır. Geçici teminatın ayrı kuralları için geçici teminat rehberi incelenebilir.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

4734 m.43 ve 4735 m.13 hükümleri Türkiye genelindeki kamu ihale sözleşmelerinde uygulanır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu’nun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir; kamu ihale teminat, sözleşme ve idari uyuşmazlık dosyaları görev ve yetki kuralları çerçevesinde Mersin ofisinden takip edilir.

Sık Sorulan Sorular

1. Kesin teminat oranı yüzde kaçtır?

Genel kural ihale bedelinin yüzde altısıdır.

2. Sınır değer altındaki teklifte yüzde altı yeterli midir?

Her zaman değil. İhale türüne göre yaklaşık maliyet üzerinden daha yüksek kesin teminat oranı uygulanabilir.

3. Kesin teminat ne zaman verilir?

Sözleşme imzalanmadan önce, sözleşmeye davet süresi içinde.

4. Kesin teminat mektubunun süresi nasıl belirlenir?

İşin bitiş, kabul ve gerektiğinde garanti süresi dikkate alınarak idarece belirlenir.

5. Yapım işinde kesin teminat ne zaman iade edilir?

Geçici kabul ve eksiklerin giderilmesinden sonra yarısı; SGK ilişiksizlik ve kesin kabulden sonra kalanı iade edilir.

6. Garanti süresi olan hizmet veya mal alımında teminat ne olur?

Gerekli koşullarla yarısı iade edilir, kalan yarı garanti süresi sonunda verilir.

7. Garanti süresi yoksa ne olur?

Kanuni koşullar sağlandığında yapım dışındaki işlerde teminatın tamamı iade edilir.

8. Piyasadan hazır mal alımında SGK ilişiksiz belgesi gerekir mi?

4735 m.13’teki özel hükme göre bu tür hazır mal alımında ilişiksizlik şartı aranmaz.

9. İdareye borç varsa teminat iade edilir mi?

Borç teminattan mahsup edilir; varsa kalan tutar yükleniciye verilir.

10. Danışmanlık ihalesinde kesin teminat alınmayabilir mi?

İhale dokümanında belirtilmişse hakedişlerden yüzde altı kesinti yöntemi uygulanabilir.

11. İş artışında ek kesin teminat gerekir mi?

Mevzuatın öngördüğü hâllerde artan sözleşme bedeline bağlı ek kesin teminat alınır.

12. Kesin teminat ve geçici teminat aynı mıdır?

Hayır. Geçici teminat teklif aşamasını, kesin teminat sözleşmenin ifasını güvence altına alır.

Kesin Teminatın Sözleşme Aşamasındaki İşlevi

Kesin teminat, yüklenicinin sözleşme ve ihale dokümanındaki yükümlülüklerini yerine getirmesine karşı idarenin mali güvencesidir. 4734 m.43 genel olarak ihale bedeli üzerinden yüzde altı oranını esas alır; sınır değerin altında teklif verilen bazı yapım ihalelerinde kanundaki farklı hesap yöntemi uygulanır. Bu nedenle kesin teminat tutarı yalnız teklif bedeline yüzde altı uygulanarak her dosyada mekanik şekilde hesaplanmaz; ihale türü ve m.43’ün güncel metni kontrol edilir.

Sözleşmeye davet edilen yüklenici kesin teminatı süresinde vermeli, teminat mektubunun tutar, süre, standart form ve banka yetkisi şartlarını eksiksiz sağlamalıdır. Geçici teminatın yeterli olması kesin teminat yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Kesin Teminatın İadesinde Borç ve Kabul Kontrolü

4735 sayılı Kanun m.13 kesin teminat ve varsa ek kesin teminatın iadesini işin kabulü, sözleşme yükümlülüklerinin yerine getirilmesi ve yüklenicinin ilgili idareye borç durumuyla bağlantılı şekilde düzenler. Yapım işlerinde sosyal güvenlik ve vergi borcu kontrolleri ile kesin kabul aşaması, diğer iş türlerinde kabul ve sözleşmenin niteliğine göre farklı iade zamanları bulunur.

İade talebinde geçici kabul, kesin kabul, iş bitirme, ilişiksizlik ve idarenin alacak kayıtları aynı dosyada incelenmelidir. Teminatın süresinden önce iadesi idarenin güvencesini ortadan kaldırır; şartları oluştuğu hâlde gereksiz tutulması ise yüklenicinin mali kaynaklarını etkiler.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →