Kooperatif Yönetim Kurulu Üyelik Şartları ve Yasaklar Nelerdir? | 1163 m.56 (2026)
Kısa ve net cevap: 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.56 uyarınca yönetim kurulu üyesinin Türk vatandaşı olması, amacı ve esas faaliyet konusu aynı olan başka bir kooperatifin yönetim kurulu üyesi olmaması ve maddede sayılan ağır suçlardan veya 1163 sayılı Kanun hükümlerine göre mahkûm olmaması gerekir. Bu şartları denetçiler araştırır. Şartları taşımadığı hâlde seçilen veya şartları sonradan kaybeden kişinin görevine yönetim kurulunca son verilir. Sayılan suçlarla ilgili kamu davası açılan yönetim kurulu üyesi ilk genel kurula kadar görevine devam eder; yönetim kurulu ilk genel kurul gündemine bu kişinin azli veya görevine devamı hakkında karar maddesi koymak zorundadır. Yönetim kurulu üyelerine genel kurulca belirlenen aylık ücret, huzur hakkı, risturn ve yolluk dışında başka ad altında ödeme yapılamaz.
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.56 ne düzenliyor?
m.56, kooperatif yönetim kurulu üyeliğinin yalnız genel kurul tarafından seçilmeye bağlı olmadığını gösterir. Seçilen kişinin Kanunda öngörülen kişisel şartları taşıması, görev süresince bu şartları koruması ve ödeme rejimine uyması gerekir. Madde ayrıca şartların denetimini, kamu davası açılması hâlindeki geçici durumu, yedek üyelerin çağrılmasını ve murahhas üyeyi düzenler.
Yönetim kurulunun temel statüsü m.55’te kurulmuştur. Buna göre kurul en az üç üyeden oluşur ve asıl ile yedek üyelerin kooperatif ortağı olması gerekir. m.56 ise bu genel ortaklık şartının üzerine vatandaşlık, görev çakışması ve mahkûmiyet engellerini ekler.
Güncel 1163 sayılı Kanun metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden; kooperatif organlarına ilişkin güncel ikincil düzenlemeler ve Bakanlık duyuruları Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik sayfasından izlenebilir.
Yönetim kurulu üyesi Türk vatandaşı olmak zorunda mı?
Evet. m.56’nın birinci şartı Türk vatandaşı olmaktır. Genel kurul adayların bu şartı taşıyıp taşımadığını seçimden önce kontrol etmelidir. Yabancı uyruklu bir ortak, ortaklık bakımından başka hükümler çerçevesinde kooperatife üye olabilse dahi m.56’daki açık vatandaşlık şartı nedeniyle yönetim kurulu üyeliğine seçilemez.
Çifte vatandaşlık sahibi kişinin Türk vatandaşlığını da taşıması hâlinde vatandaşlık şartı sağlanır. Esas olan seçim tarihinde Türk vatandaşlığının mevcut olmasıdır. Vatandaşlığın görev süresi içinde kaybedilmesi üyelik şartının sonradan kaybı sonucunu doğurur ve maddenin görev sona erdirme mekanizması uygulanır.
Kimlik ve vatandaşlık bilgisi seçim dosyasında doğrulanmalı; özellikle tüzel kişi yönetim kurulu üyesinin gerçek kişi temsilcisi bakımından da ilgili şartların nasıl uygulanacağı m.55 ve m.56 hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.
Aynı amacı ve esas faaliyet konusu olan başka kooperatifte yönetim kurulu üyeliği yasak mı?
Evet. m.56’ya göre kişinin amacı ve esas faaliyet konusu aynı olan başka bir kooperatifin yönetim kurulu üyesi olmaması gerekir. Kanun burada yalnız “başka bir kooperatifte görev” dememiş; iki kooperatifin amacı ve esas faaliyet konusunun aynı olmasını ölçüt kabul etmiştir.
Bu yasağın amacı çıkar çatışmasını ve aynı faaliyet alanındaki kooperatiflerin yönetim bilgilerinin iç içe geçmesini önlemektir. Faaliyet konusu farklı kooperatiflerde görev durumu m.56’nın lafzına göre ayrıca değerlendirilmelidir. Bunun yanında Ek m.3’teki bağdaşmayan görevler ve diğer özel yasaklar da uygulanabilir.
Adayın başka kooperatiflerdeki görevleri ticaret sicili ve KOOPBİS kayıtlarından kontrol edilebilir. “Diğer kooperatifte fiilen toplantılara katılmıyorum” açıklaması, sicilde veya hukuken devam eden yönetim kurulu üyeliğini kendiliğinden sona erdirmez.
Hangi mahkûmiyetler yönetim kurulu üyeliğine engeldir?
m.56, belirli suçlardan mahkûmiyeti açık engel olarak sayar. Bunlar devletin güvenliğine karşı suçlar; anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar; zimmet; irtikâp; rüşvet; hırsızlık; dolandırıcılık; sahtecilik; güveni kötüye kullanma; hileli iflas; ihaleye fesat karıştırma; edimin ifasına fesat karıştırma; suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama; kaçakçılık suçları ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu hükümlerine göre mahkûmiyettir.
Kanunun kullandığı ölçüt mahkûmiyettir. Bu nedenle salt soruşturma bulunması veya henüz hüküm verilmemiş olması, m.56’nın mahkûmiyet bendindeki durumla aynı değildir. Bununla birlikte aynı maddede bu suçlarla ilgili kamu davası açılması hâli ayrıca düzenlenmiştir ve ilk genel kurulda azil veya devam kararı gündeme alınmalıdır.
Adli sicil kaydının değerlendirilmesi, mahkûmiyetin kesinleşmesi ve yasaklanmış hakların geri verilmesi gibi konular ceza ve infaz mevzuatıyla birlikte ele alınabilir. Kooperatif organları mahkeme kararını yorumlarken söylentiye veya eksik bilgiye dayanmamalıdır.
Yönetim kurulu üyelik şartlarını kim araştırır?
m.56 açıkça üyelik şartlarının denetçiler tarafından araştırılacağını düzenler. Denetim organı aday veya mevcut üye bakımından vatandaşlık, başka kooperatifte yönetim kurulu üyeliği ve mahkûmiyet engeli gibi hususları kontrol etmelidir.
Bu görev yalnız seçim günü yapılacak tek seferlik inceleme değildir. Şartların görev süresinde kaybedilmesi mümkün olduğundan denetçiler yeni bir durum öğrendiğinde bunu değerlendirmelidir. Özellikle ticaret sicili değişiklikleri, ceza davası ve ortaklık statüsündeki değişiklikler denetim konusu olabilir.
Denetçi raporunda tespit edilen eksiklik somut belgeye dayanmalı; yönetim kuruluna ve gerektiğinde genel kurula açık biçimde bildirilmelidir. Denetçinin raporlama ve sır saklama yükümlülükleri m.67–68 ile birlikte uygulanır.
Üyelik şartı sonradan kaybedilirse ne olur?
m.56’ya göre gerekli şartları taşımadığı hâlde seçilenler ile şartları sonradan kaybedenlerin görevlerine yönetim kurulunca son verilir. Bu hüküm genel kurulun hatalı seçiminin görev süresi sonuna kadar korunacağı anlamına gelmez.
Örneğin yönetim kurulu üyesi görev süresinde Türk vatandaşlığını kaybederse veya amacı ve esas faaliyet konusu aynı başka bir kooperatifin yönetim kuruluna girerse kanuni şartlardan biri artık bulunmaz. Durum belgelendikten sonra yönetim kurulu görev sona erdirme işlemini geciktirmemelidir.
Görev sona erdirildiğinde boşalan üyelik için anasözleşme ve Kanunun yedek üye hükümleri uygulanır. Ticaret siciline tescil edilmiş görevlerde değişiklik ayrıca tescil ve ilan edilmeli; yetkisi sona eren kişinin imza ve temsil kayıtları güncellenmelidir.
Yönetim kurulu üyesi hakkında kamu davası açılırsa görev otomatik biter mi?
Hayır. m.56 bu durum için özel bir geçiş kuralı getirir. Maddede sayılan suçlarla ilgili olarak kamu davası açılmış olanların görevleri ilk genel kurul toplantısına kadar devam eder. Yönetim kurulu, bu üyelerin genel kurulca azli veya göreve devamı hakkında karar alınmak üzere yapılacak ilk genel kurul gündemine madde koymak zorundadır.
Bu düzenleme “hakkında dava açılan kişi kesin suçludur” sonucu doğurmaz. Mahkûmiyet oluşmadan m.56’nın mahkûmiyet engeli gerçekleşmiş sayılmaz; ancak Kanun kamu davasının varlığını ortakların değerlendirmesine sunar. Genel kurul ilk toplantıda azil veya devam konusunda karar verir.
Gündem maddesi açık yazılmalı; hangi üye hakkında hangi kanuni sebeple değerlendirme yapılacağı ortakların anlayabileceği şekilde belirtilmelidir. Kişisel veriler ve masumiyet karinesi korunmalı; gereksiz ayrıntılı ceza dosyası bilgileri ilan metinlerinde ifşa edilmemelidir.
Yönetim kurulu toplantı nisabını kaybederse yedekler nasıl çağrılır?
m.56, Kanunda veya anasözleşmede gösterilen sebeple yönetim kurulunun toplantı nisabını kaybetmesi hâlinde boşalan yönetim kurulu üyeliklerine denetim kurulu üyeleri tarafından gecikilmeksizin yeteri kadar yedek üyenin çağrılacağını düzenler.
Bu hüküm organın işlevsiz kalmasını önler. Yönetim kurulu kendi toplantı nisabını artık oluşturamıyorsa yedek çağrısını kendisinin yapması mümkün olmayabilir; bu nedenle görev denetçilere verilmiştir. Denetçiler yedek listesi ve seçim sırası doğrultusunda yeterli sayıda kişiyi göreve davet etmelidir.
Çağrı yazılı ve ispatlanabilir biçimde yapılmalı; göreve başlayan yedek üyenin ortaklık, m.56 şartları ve varsa eğitim yükümlülüğü kontrol edilmelidir. Yedek çağrısı sonrası sicil ve imza yetkisi kayıtları da güncellenmelidir.
Murahhas üye nedir ve nasıl seçilir?
m.56, yönetim kurulu üyelerinden bir veya birkaçının kooperatifi temsil yetkisine sahip murahhas üye olarak seçilebileceğini düzenler. Murahhas üye, yönetim kurulunun kendi içinden belirlediği ve temsil konusunda özel yetki verdiği üyedir.
Murahhas üyelerin seçilmesi ve değiştirilmesi ticaret siciline tescil ettirilir. Bu tescil üçüncü kişilerin kooperatifi kimin temsil ettiğini görebilmesi bakımından önemlidir. Murahhas üyeye verilen yetkinin kapsamı m.58–61 hükümleriyle ve imza yetkisi düzeniyle uyumlu olmalıdır.
Murahhas üyelik yönetim kurulunun kolektif sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz. Devredilemez görevler ve gözetim yükümlülüğü devam eder. Yetki devri yapıldığı için diğer üyelerin bütün sorumluluklarının sona erdiği varsayılamaz.
Yönetim kurulu üyelerine hangi ödemeler yapılabilir?
m.56, yönetim kurulu üyelerine genel kurulca belirlenen aylık ücret, huzur hakkı, risturn ve yolluk dışında hiçbir ad altında başka ödeme yapılamayacağını düzenler. Bu hüküm ücret politikasının genel kurul denetiminde kalmasını ve farklı adlar altında ek menfaat sağlanmasını önler.
Prim, ikramiye, danışmanlık bedeli, başarı ödemesi veya benzeri başka ad altında yönetim kurulu üyesine ödeme yapılması, Kanunda izin verilen ödeme türleri içinde değerlendirilmediği sürece m.56 ile bağdaşmaz. Ödemenin adı değil gerçek niteliği esas alınır.
Kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefil olan kooperatifler ile kamu kaynaklı tarımsal desteklemelere aracılık yapan kooperatiflerin yönetim kurulu üyeleri, bunların ortağı olduğu üst kuruluşlarda görev alsalar dahi yalnızca bir ücret veya huzur hakkı alabilirler. Aynı kişi için kooperatif ve üst kuruluş üzerinden birden fazla ücret/huzur hakkı yaratılması bu özel sınırlamaya aykırıdır.
Yönetim kurulu üyeliği öncesi kontrol listesi
- Adayın kooperatif ortağı olduğunu doğrulayın.
- Türk vatandaşlığı şartını kontrol edin.
- Aynı amaç ve esas faaliyet konulu başka kooperatifte yönetim kurulu üyeliği bulunup bulunmadığını araştırın.
- m.56’da sayılan mahkûmiyet engellerini güvenilir belgelerle kontrol edin.
- Kooperatif eğitim kapsamındaysa m.55’teki dokuz aylık eğitim yükümlülüğünü hatırlatın.
- Tüzel kişi aday varsa temsilcisinin adını ve şartlarını belirleyin.
- Asıl ve yedek adayları ayrı listede gösterin.
- Görev süresini m.57 ve anasözleşmeyle uyumlu belirleyin.
- Ücret ve huzur hakkını genel kurul kararında açık rakam veya belirlenebilir usulle karara bağlayın.
- Seçim sonrası ticaret sicili ve imza yetkisi işlemlerini tamamlayın.
Sık Sorulan Sorular
Yabancı uyruklu ortak yönetim kurulu üyesi olabilir mi?
m.56 Türk vatandaşı olma şartı getirdiği için Türk vatandaşlığı bulunmayan kişi yönetim kurulu üyesi olamaz.
Başka bir kooperatifin yönetim kurulunda olan kişi aday olabilir mi?
Diğer kooperatifin amacı ve esas faaliyet konusu aynıysa m.56 buna engeldir.
Dolandırıcılık mahkûmiyeti yönetim kurulu üyeliğine engel mi?
Evet. Dolandırıcılık m.56’da açıkça sayılan mahkûmiyet engellerindendir.
Hakkında soruşturma olan kişinin görevi sona erer mi?
Salt soruşturma mahkûmiyetle aynı değildir. m.56 kamu davası açılması hâlini ayrıca düzenler.
Kamu davası açılınca görev hemen biter mi?
Hayır. Görev ilk genel kurula kadar devam eder; ilk genel kurul gündemine azil veya göreve devam hakkında madde konur.
Üyelik şartlarını kim araştırır?
Kanun bu görevi denetçilere verir.
Şartını sonradan kaybeden üyenin görevine kim son verir?
m.56’ya göre yönetim kurulu görevine son verir.
Nisap kaybolursa yedek üyeyi kim çağırır?
Denetim kurulu üyeleri gecikilmeksizin yeteri kadar yedek üyeyi çağırır.
Murahhas üye seçimi tescil edilir mi?
Evet. Murahhas üyelerin seçimi ve değiştirilmesi ticaret siciline tescil ettirilir.
Yönetim kurulu üyesine prim ödenebilir mi?
m.56 aylık ücret, huzur hakkı, risturn ve yolluk dışında başka ad altında ödeme yapılmasına izin vermez.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
