MAPEG Maden Denetimi: Heyet, Belgeler ve Denetim Yetkisi | Maden Yönetmeliği m.74 (2026)
Maden Yönetmeliği m.74 denetimin kapsamını nasıl belirler?
M.74 denetimi yalnız ocak sahasında yapılan teknik gözlemden ibaret değildir. Maden Kanunu gereğince düzenlenen teknik ve mali belgeler, bu belgelerin dayandığı kayıtlar, ruhsat sahasındaki fiilî faaliyet, ihbar ve şikâyetler ile madencilik faaliyetini etkileyen diğer hususlar denetim kapsamındadır. Bu geniş yetki, MAPEG’in ruhsat dosyasındaki beyanı sahadaki gerçek üretim ve ticari kayıtlarla karşılaştırabilmesine imkân verir.
Denetimin konusu ruhsatın dönemine ve tespit edilmek istenen hususa göre değişir. Arama ruhsatında arama faaliyetleri, sondaj ve teknik raporlar; işletme ruhsatında üretim yöntemi, miktar, sevkiyat, satış, proje uygulaması ve çevreyle uyum ön plana çıkar. Mali denetimde fatura, sevk, satış ve muhasebe kayıtları; teknik denetimde harita, proje, rezerv ve imalat verileri birlikte değerlendirilebilir.
MAPEG denetimi için mutlaka şikâyet gerekir mi?
Hayır. M.74, ihbar ve şikâyetleri denetim sebeplerinden biri olarak sayar; denetim yetkisini bunlara bağlamaz. Genel Müdürlük ruhsat dosyasındaki beyanların kontrolü, olağan denetim planı, başka kurumdan gelen bilgi, üretim-sevkiyat verisindeki uyumsuzluk veya mevzuatın gerektirdiği başka bir nedenle inceleme yapabilir. Ruhsat sahibi, şikâyet bulunmadığı gerekçesiyle denetimin yapılmasına itiraz ederek sahaya erişimi engelleyemez.
İhbar veya şikâyet bulunması da ileri sürülen hususun otomatik olarak doğru kabul edileceği anlamına gelmez. Denetim heyeti iddiayı teknik ve mali belgelerle, saha gözlemiyle ve gerektiğinde ölçüm/analizle doğrular. İdari yaptırım somut tespit ve mevzuat dayanağına bağlanmalıdır.
Denetim heyeti kaç kişiden oluşur?
M.74’ün açık kuralına göre inceleme ve denetimler, denetimin niteliğine göre maden ve jeoloji mühendislerini içeren en az üç kişilik heyet marifetiyle yapılır. ‘En az üç’ asgari sayıdır; denetimin özelliği daha geniş ekip kurulmasını gerektirebilir. Heyet yapısı incelenen faaliyetin teknik niteliğine uygun olmalıdır.
Bir denetimde yalnız mühendislik değil, mali, çevresel, harita veya başka uzmanlık konusu bulunabilir. Yönetmelik bu durumda diğer meslek grubu mensuplarının katılımına izin verir. Örneğin üretim miktarının topoğrafik ölçümü veya mali kayıtların ayrıntılı incelenmesi için ilgili uzmanlıkların heyete veya çalışma sürecine dahil edilmesi mümkündür.
Arama ruhsatı denetiminde maden mühendisi zorunlu mudur?
Hayır. M.74, arama ruhsatlarına ilişkin inceleme ve denetim heyetinde maden mühendisi bulunmasını zorunlu tutmaz. Bunun nedeni arama dönemindeki faaliyetin jeolojik ve kaynak belirlemeye yönelik niteliğidir. Bununla birlikte incelemenin konusu maden mühendisliği uzmanlığı gerektiriyorsa Genel Müdürlük maden mühendisi görevlendirebilir.
Bu istisna, arama ruhsatının denetimsiz olduğu anlamına gelmez. Arama faaliyetlerinin programa uygun yürütülüp yürütülmediği, sondaj ve numune kayıtları, teknik raporların doğruluğu, izinler ve arama döneminde yapılabilecek üretim/numune sınırları denetlenir. Arama adı altında izinsiz üretim yapılması ayrıca Maden Kanununun yaptırım hükümlerini gündeme getirir.
Kamu kurumları ve üniversitelerden uzman görevlendirilebilir mi?
Evet. Genel Müdürlük, ihtisaslaşmış kamu kurum ve kuruluşları ile üniversitelerden, inceleme ve denetimin gerektirdiği mesleki tecrübeye sahip personeli görevlendirebilir. Bu yetki özellikle özel teknik bilgi, laboratuvar değerlendirmesi, karmaşık jeoloji, jeoteknik, çevre veya başka uzmanlık gerektiren dosyalarda önemlidir.
Dış uzman görevlendirilmesi MAPEG’in idari yetkisini devretmesi anlamına gelmez. Uzman teknik katkı sağlar; denetim ve idari işlem Maden Kanunu ve Yönetmelik çerçevesinde yetkili idare tarafından yürütülür. Ruhsat sahibi uzman görüşüne karşı teknik belge ve açıklama sunabilir.
Denetim heyetinin görevlendirmesi neden önemlidir?
Denetimi yapan kişilerin Genel Müdürlükçe görevlendirilmiş olması işlemin yetki unsuruyla ilgilidir. Ruhsat sahibi denetim başlangıcında heyetin görevlendirme kapsamını ve incelemenin hangi ruhsat/faaliyet için yapıldığını görmelidir. Bu, denetimin engellenmesi için değil, işlemin kayıtlı ve doğru dosya üzerinden yürütülmesi için gereklidir.
Görevlendirme kapsamı dışında başka bir teknik husus sahada görülürse heyet bunu tutanağa alabilir ve Genel Müdürlük gerekli yeni incelemeyi başlatabilir. Ruhsat sahibinin açık mevzuat aykırılığının görülmesini sırf ilk görevlendirmede başka başlık yazdığı için yok saydırması mümkün değildir.
Ruhsat sahibi hangi belgelerin aslını göstermek zorundadır?
M.74/4 açık biçimde, ruhsat sahibinin Genel Müdürlüğe verdiği teknik ve mali belgelerin hazırlanmasına esas olan bütün belgelerin asıllarını heyet üyelerine ibraz etmek zorunda olduğunu düzenler. Amaç, MAPEG’e sunulan özet veya beyanların gerçekte hangi kayıt ve ölçümlere dayandığını doğrulamaktır. Fatura, sevk fişi, kantar, analiz, ölçüm, sözleşme, muhasebe defteri, harita ve teknik saha kayıtları somut dosyaya göre incelenebilir.
Belgenin elektronik asıl niteliğinde düzenlendiği durumlarda doğrulanabilir elektronik kayıt ve imza yapısı esas alınır. Fiziki aslı bulunan belgenin yalnız sonradan hazırlanmış Excel özetiyle sunulması yeterli değildir. Heyet gerektiğinde beyanın dayandığı kaynağı görmelidir.
Belge ibrazı denetim gününde mi yapılmalıdır?
Denetim heyetinin talep ettiği ve sahada bulunması gereken belgeler denetim sırasında hazır edilmelidir. Bazı ayrıntılı mali veya merkez arşiv belgeleri için idarece ek süre veya yazılı istem söz konusu olabilir; ancak ruhsat sahibi zorunlu kayıtları bilerek sahadan uzak tutamaz. Denetim organizasyonu, belge asıllarına veya doğrulanabilir kayıtlarına erişim sağlanacak biçimde kurulmalıdır.
Şirket merkezinin başka ilde bulunması mazeret olarak kullanılmamalıdır. Güncel proje, izin, imalat haritası, nezaretçi kayıtları ve sevk/üretim kayıtlarının saha veya güvenli dijital sistem üzerinden erişilebilir olması denetim uyumunun temelidir.
MAPEG hangi mali kayıtları inceleyebilir?
M.74 teknik ve mali belgeleri birlikte kapsar. Devlet hakkının, üretim ve satış beyanının, ocak başı satış fiyatının veya sevkiyat miktarının doğrulanması için fatura, irsaliye, sevk fişi, kantar, satış sözleşmesi, muhasebe hesapları ve ilgili mali kayıtlar incelenebilir. Yönetmelik kapsamındaki beyanın kaynağı bu kayıtlarla doğrulanır.
Ruhsat sahibinin ticari sır itirazı, kanuni denetim için zorunlu belgenin hiç sunulmamasını haklı kılmaz. İdare denetim yetkisini amaçla sınırlı kullanmalı; şirket de ilgili kayıtların doğrulanabilir örneklerini hazır bulundurmalıdır. Mali kayıtların üretim ve sevk verisiyle tutarlı olması gerekir.
Teknik kayıt ile mali kayıt çelişirse ne olur?
İmalat haritasında görülen üretim, kantar toplamı, sevk fişi, fatura ve faaliyet raporundaki miktarlar aynı üretim zincirini göstermelidir. Büyük fark bulunması hâlinde heyet bunun nedenini araştırır. Stok değişimi, nem, yoğunluk veya ölçüm yöntemi gibi teknik açıklamalar belgeyle gösterilebilir; açıklanamayan fark üretim/sevkiyat beyanının doğruluğu bakımından incelemeyi derinleştirir.
Ruhsat sahibi aylık iç mutabakat yaparak teknik ve mali kayıtları denetimden önce değil, faaliyet sırasında eşleştirmelidir. Sonradan belge üretmek veya kayıtları geriye dönük uyarlamak yanlış beyan riskini artırır.
İhbar ve şikâyet denetimi nasıl yürütülür?
İhbar veya şikâyet belirli bir sahada izinsiz üretim, sınır aşımı, çevre zararı, sevkiyat veya başka mevzuat ihlali iddiası içerebilir. Heyet iddianın kapsamına göre saha ölçümü, belge incelemesi, fotoğraf, numune veya başka teknik yöntem kullanır. Şikâyetin varlığı yaptırımın kendisi değildir; fiil somut olarak tespit edilmelidir.
Ruhsat sahibi şikâyetçinin kimliğine odaklanmak yerine denetlenen fiile ilişkin teknik delili sunmalıdır. İdari işlemin dayanağı şikâyetçinin yorumu değil, idarenin denetim sonucu ve mevzuat hükmüdür. Gerçek dışı şikâyet tespit edilse bile sahada ayrıca görülen başka açık aykırılıklar yetkili idarece değerlendirilir.
Numune ve laboratuvar incelemesi yapılabilir mi?
Denetimin konusu maden cinsi, tenör, ürün niteliği veya beyan edilen cevherin doğruluğuysa numune ve analiz gerekebilir. Numunenin nereden, hangi miktarda ve hangi usulle alındığı kayıt altına alınmalı; mühürleme ve teslim zinciri korunmalıdır. Kullanılan laboratuvarın mevzuat ve denetim amacına uygun nitelikte olması gerekir.
Ruhsat sahibi numune alma işlemindeki teknik itirazını tutanağa yazdırabilir ve elindeki karşı analizleri sunabilir. Ancak denetimi fiziksel olarak engellemek yerine ölçüm/numune usulüne ilişkin somut itiraz kayda geçirilmelidir.
Maden işletmesi MAPEG denetimine nasıl hazırlanmalıdır?
Denetim hazırlığı bir gün öncesi dosya toplama faaliyeti olmamalıdır. Ruhsat, işletme izni, m.7 izinleri, onaylı proje, imalat haritası, daimî nezaretçi kayıtları, YTK raporları, sevk fişi ve kantar verileri, faturalar, Devlet hakkı hesapları, çevreyle uyum planı ve rehabilitasyon kayıtları sürekli güncel tutulmalıdır. Teknik ve mali birim aynı üretim rakamları üzerinden çalışmalıdır.
Şirket içinde ‘denetim veri odası’ mantığı kurulabilir. Her belgenin aslı, dijital sürümü, tarihi, sorumlu birimi ve MAPEG’e hangi beyanın dayanağı olduğu belirlenirse denetimde yanlış belge sunma riski azalır. Bu sistem özellikle çok sahalı şirketlerde önemlidir.
Denetim günü kim hazır bulunmalıdır?
Ruhsat sahibi veya yetkili temsilcisi ile faaliyeti açıklayabilecek teknik personel sahada hazır bulunmalıdır. Daimî nezaretçi, YTK temsilcisi, muhasebe veya ölçüm personeli incelemenin konusuna göre erişilebilir olmalıdır. Yetkisiz personelin heyete kesin hukukî taahhüt vermesi yerine doğru birimden doğrulanmış bilgi sunulmalıdır.
Temsilcinin görevi denetimi yönlendirmek değil, heyetin sahaya ve belgelere erişimini sağlamak ve şirket açıklamalarını kayıtlı biçimde sunmaktır. Tutanak aşamasında katılınmayan hususlar m.75 uyarınca şerh edilebilir.
Ruhsat sahibi denetimde hangi haklara sahiptir?
Ruhsat sahibi denetim tutanağının bir örneğini alma, katılmadığı hususlara şerh koyma, teknik belge sunma ve sonradan tesis edilen idari işleme karşı kanuni başvuru yollarını kullanma hakkına sahiptir. Bu haklar denetimi engelleme yetkisi vermez. En etkili hukuki koruma, maddi tespitlerin sahada doğru yazılmasını sağlamaktır.
Ölçüm, koordinat veya miktar konusunda uyuşmazlık varsa ‘kabul etmiyoruz’ şeklinde genel şerh yerine doğru olduğu ileri sürülen veri ve dayanak açıkça yazılmalıdır. Sonraki idari veya yargısal incelemede somut teknik itiraz daha değerlidir.
Denetim öncesi 12 maddelik kontrol listesi
- Ruhsat ve işletme izni güncel mi?
- Maden Kanunu m.7 izinleri tamam mı?
- Onaylı işletme projesinin son sürümü sahada mı?
- Güncel imalat haritası fiilî üretimle uyumlu mu?
- Daimî nezaretçi/YTK kayıtları geçerli mi?
- Üretim, kantar ve sevk fişi toplamları mutabık mı?
- Fatura ve satış kayıtları sevkiyatla uyumlu mu?
- Devlet hakkı hesapları dayanak belgelerle eşleşiyor mu?
- Çevreyle uyum planı uygulanıyor mu?
- Belge asılları veya doğrulanabilir elektronik asıllar erişilebilir mi?
- Önceki denetim talimatları kapatıldı mı?
- Yetkili temsilci ve teknik personel görevlendirildi mi?
Sık Sorulan Sorular
1. MAPEG denetim heyeti en az kaç kişidir?
M.74’e göre incelemenin niteliğine göre maden ve jeoloji mühendislerini içeren en az üç kişilik heyet kurulur.
2. Arama ruhsatı denetiminde maden mühendisi şart mı?
Hayır. Yönetmelik arama ruhsatı denetim heyetinde maden mühendisi bulunmasını zorunlu tutmaz.
3. Üniversiteden uzman denetime katılabilir mi?
Evet. MAPEG gerekli mesleki tecrübeye sahip üniversite veya ihtisaslaşmış kamu kurumu personeli görevlendirebilir.
4. MAPEG şikâyet olmadan denetim yapabilir mi?
Evet. Denetim yetkisi ihbar ve şikâyete bağlı değildir.
5. Belge fotokopisi yeterli midir?
M.74, beyanların hazırlanmasına esas belgelerin asıllarının heyete ibrazını öngörür; elektronik asıllar doğrulanabilir biçimde sunulmalıdır.
6. Mali kayıtlar incelenebilir mi?
Evet. Teknik ve mali belgeler ile bunların dayanakları denetim kapsamındadır.
7. Ruhsat sahibi denetime katılmak zorunda mı?
Denetim sürecinde ruhsat sahibi veya yetkili temsilcisinin hazır bulunması ve belge erişimini sağlaması gerekir; tutanak m.75 usulüne göre düzenlenir.
8. Denetim tutanağına itiraz edilebilir mi?
Evet. Katılınmayan tespitlere somut şerh konulabilir.
9. Denetimde başka bir aykırılık görülürse işlem yapılabilir mi?
Yetkili idare sahada tespit edilen mevzuat aykırılıklarını ilgili kanuni dayanağa göre değerlendirebilir.
10. Şikâyet doğru çıkmazsa denetim geçersiz mi olur?
Hayır. Denetim idarenin kanuni yetkisine dayanır; sonuç somut saha ve belge tespitlerine göre belirlenir.
Denetim heyeti teknik belge ile saha arasında fark bulursa nasıl hareket edilir?
Onaylı proje veya imalat haritası ile fiilî saha arasında fark tespit edildiğinde heyet önce farkın niteliğini ve ölçüsünü belirlemelidir. Koordinat kayması, proje dışı üretim cephesi, farklı işletme yöntemi veya beyan edilenden farklı stok miktarı gibi hususlar ölçüm ve belgeyle somutlaştırılır. Ruhsat sahibinin sözlü açıklaması tek başına yeterli değildir; proje revizyonu, ölçüm tutanağı, üretim kaydı veya başka doğrulanabilir belgeyle açıklama desteklenmelidir.
Fark maddi hata düzeyindeyse kayıt düzeltilir; mevzuata aykırılık oluşturuyorsa ilgili Maden Kanunu ve Yönetmelik hükmü uygulanır. Denetim heyeti yaptırımın miktarını varsayımla değil, sahadaki ölçüm ve dosya verisi üzerinden kurmalıdır. Ruhsat sahibi de itirazını hangi koordinatın, miktarın veya projenin yanlış değerlendirildiğini belirterek yapmalıdır.
Çok sahalı şirketlerde denetim uyum sistemi nasıl kurulmalıdır?
Birden fazla ruhsat işleten şirketlerde her saha için ayrı teknik ve mali dosya tutulmalı; sevk, kantar, fatura ve üretim kayıtları ruhsat bazında ayrıştırılmalıdır. Merkez muhasebesinde farklı ruhsatların satışlarının tek hesapta tutulması, MAPEG denetiminde hangi üretimin hangi saha ve Devlet hakkı hesabına ait olduğunun tespitini zorlaştırır. Ruhsat numarası, üretim yılı ve maden cinsi bütün kayıt zincirinde ortak anahtar olarak kullanılmalıdır.
Şirket ayrıca periyodik iç denetim yaparak m.74 kapsamındaki belge asıllarının erişilebilirliğini test etmelidir. Ruhsat, izin, proje, imalat haritası, YTK/nezaretçi kayıtları, sevk ve mali belgelerde sürüm/tarih kontrolü yapılmalı; eski belge yeni belgeyle karıştırılmamalıdır. Bu düzen, resen veya ihbar üzerine yapılacak denetimde sonradan belge üretme riskini ortadan kaldırır.
Denetim görevlendirmesinin konusu mali kayıtları da içeriyorsa kim hazırlanmalıdır?
Mali denetim söz konusuysa yalnız saha mühendisiyle yetinilmemelidir. Muhasebe sorumlusu, satış/sevkiyat kayıtlarını bilen personel ve gerektiğinde mali müşavir erişilebilir olmalıdır. Heyetin sorduğu üretim-satış zinciri teknik miktarla mali belgeyi aynı anda ilgilendirir. Birimin diğerine yönlendirdiği fakat kimsenin açıklayamadığı farklar denetim riskini büyütür.
Hazırlık, heyete yorum öğretmek değil, kayıtların mevzuata uygun ve birbirini doğrular durumda olmasını sağlamaktır. Fatura, irsaliye, kantar ve sevk fişi arasındaki bağlantı önceden kontrol edilmeli; iptal/iade gibi istisnai işlemlerin dayanakları ayrı dosyalanmalıdır.
Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler
- Maden Yönetmeliği
- 3213 sayılı Maden Kanunu
- MAPEG
- Hammadde üretim izin sahası denetimi
- Maden Hukuku rehberleri
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
MAPEG denetimleri, maden ruhsatları ve idari yaptırım uyuşmazlıkları.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
