Komşunun Arsasından Su Borusu, Elektrik Hattı veya Kablo Geçirmek İçin Mecra Hakkı Nasıl Alınır? TMK 744-746 (2026)
Mecra hakkı nedir?
Mecra hakkı; su, gaz, elektrik, kanal, kablo ve benzeri altyapının bir taşınmaza ulaştırılması için başka bir taşınmazın altından, üstünden veya içinden geçirilmesine ilişkin irtifak hakkıdır. Türk Medeni Kanunu m.744, belirli şartlarda komşu taşınmaz malikine bu geçişe katlanma yükümlülüğü getirir.
Bu hak, taşınmaza yol erişimi sağlayan zorunlu geçit hakkından farklıdır. Zorunlu geçit insan ve araç ulaşımını; mecra hakkı ise altyapı hattını konu alır. Su borusu, elektrik kablosu, gaz borusu veya kurutma kanalı geçirmek isteyen kişi TMK m.744 şartlarını kanıtlamalıdır.
Mecra hakkı mülkiyeti devretmez. Borunun geçtiği toprak parçası yine yükümlü taşınmaz malikine aittir. Hak sahibi yalnız belirlenen teknik koridor içinde mecrayı kurma, kullanma ve hakkın kapsamına göre bakım-onarım yapma yetkisine sahip olur.
TMK m.744’e göre zorunlu mecra hakkının şartları nelerdir?
Kanun iki temel koşulu birlikte arar. Birincisi, ilgili mecranın başka yerden geçirilmesinin olanaksız veya aşırı ölçüde masraflı olmasıdır. İkincisi, yükümlü taşınmaz malikinin uğrayacağı zararın tamamının önceden ödenmesidir. Bu iki şart oluşmadan komşunun arazisine tek taraflı boru veya kablo döşenemez.
Hakkın kapsamına su yolu, kurutma kanalı, gaz ve benzeri borular ile elektrik hat ve kabloları girer. “Ve benzerleri” ifadesi, teknik gelişmelere uygun başka altyapı tesislerini de kapsayabilecek esneklik sağlar. Ancak her kablo veya hat için otomatik zorunluluk doğmaz; gerçek zorunluluk ve alternatif maliyet araştırılmalıdır.
Mecra kamu hizmeti ve kamulaştırma kurallarına tabi bir altyapıya ilişkinse TMK m.744’ün özel komşuluk rejimi uygulanmaz. Kanun açıkça, mecra geçirilmesinin kamulaştırma kurallarına bağlı olduğu hâllerde bu komşuluk hükümlerinin uygulanmayacağını düzenler.
“Başka yerden geçirmek olanaksız veya aşırı ölçüde masraflı” ne anlama gelir?
Zorunlu mecra hakkı, en ucuz güzergâhı seçme hakkı değildir. Önce hattın hak sahibinin kendi taşınmazından veya başka uygun güzergâhtan geçirilip geçirilemeyeceği teknik olarak araştırılır. Alternatif fiziksel olarak mümkünse, yalnız birkaç metre daha uzun olması komşuyu zorunlu mecra yüküne sokmak için yeterli değildir.
Alternatif güzergâh teknik olarak imkânsız olabilir; örneğin ciddi kot farkı, yapı, dere, yol veya altyapı engeli bulunabilir. Fiziksel olarak mümkün fakat proje maliyetini olağan dışı artıran bir seçenek de “aşırı ölçüde masraflı” sayılabilir. Aşırılık, projenin tüm ekonomik değerine ve alternatifler arasındaki farkın objektif büyüklüğüne göre değerlendirilir.
Mahkeme bu nedenle tek bir proje krokisiyle yetinmemelidir. Harita, elektrik, inşaat, makine veya ilgili teknik uzmanlar alternatif güzergâhları karşılaştırmalı; uzunluk, kot, güvenlik, yapım maliyeti ve komşu taşınmazda doğacak zarar ayrı ayrı hesaplanmalıdır.
“Zararın tamamının önceden ödenmesi” nasıl uygulanır?
TMK m.744, yükümlü taşınmaz malikinin uğrayacağı zararın tamamının önceden ödenmesini şart koşar. Bu bedel yalnız mecranın kapladığı birkaç metrekare toprağın değeri değildir. Taşınmazın kullanımında oluşan sürekli sınırlama, ürün kaybı, inşaat engeli, bakım koridoru ve ekonomik değer kaybı da somut olaya göre hesaba katılır.
Örneğin yer altından geçen boru, tarım arazisinin yüzey kullanımını çok az etkileyebilirken, yüksek gerilim hattı veya yüzey kanalının kullanıma etkisi daha ağır olabilir. Güzergâh bina yapılabilecek alanı kısıtlıyorsa bunun değeri de ayrıca incelenir.
Bedel irtifak kurulmadan önce ödenmeli veya mahkemenin belirlediği şekilde güvence altına alınmalıdır. Kanunun “önceden ödeme” şartı, komşu malikin zarara katlanıp yıllarca alacağını takip etmek zorunda bırakılmaması amacını taşır.
Mecra güzergâhı nasıl seçilir?
Güzergâh seçiminde iki menfaat birlikte korunur: Hak isteyen taşınmazın altyapı ihtiyacı gerçekten karşılanmalı; yükümlü taşınmaza en az ve ölçülü zarar verilmelidir. En kısa çizgi her zaman en doğru güzergâh değildir. Parselin kenarından geçen biraz daha uzun hat, tarlanın ortasından geçen kısa hatta göre komşuya çok daha az zarar verebilir.
Mevcut yapı, ağaç, sulama sistemi, seralar, yol, kuyu, tesis, imar hakkı ve gelecekteki makul kullanım dikkate alınmalıdır. Hattın güvenlik mesafeleri ve bakım için erişim gereksinimi de irtifak alanını genişletebilir.
Güzergâh teknik krokide koordinatlarıyla belirlenmelidir. “Parselin uygun yerinden” gibi belirsiz bir hüküm ileride mecranın nereye döşeneceği ve bakım sırasında hangi alana girileceği konusunda yeni dava yaratır.
Mecra hakkı tapuya tescil edilir mi?
Evet. TMK m.744/3’e göre mecrayı geçirme hakkı, hak sahibinin istemi üzerine ve giderleri ödemesi koşuluyla tapu kütüğüne tescil edilir. Tescil, hakkın yükümlü taşınmazın sonraki maliklerine karşı da ileri sürülebilmesini sağlar.
Tapu kaydında lehine ve aleyhine taşınmazlar, hakkın türü ve mümkün olduğunca güzergâhı belirli olmalıdır. Teknik krokinin resmi işleme dayanak yapılması, ileride sınır tartışmasını azaltır.
Tarafların anlaşmasıyla kurulan mecra hakkı da resmi şekilde tescil edilmelidir. Sözlü “boruyu buradan geçir” izni, mülkiyet değiştiğinde veya komşuluk ilişkisi bozulduğunda ayni hak güvencesi sağlamaz.
Yükümlü taşınmaz maliki hangi haklara sahiptir?
TMK m.745, yükümlü taşınmaz malikinin menfaatinin hakkaniyete uygun biçimde gözetilmesini açıkça isteme hakkı verir. Yani mecra hakkı kuruldu diye hak sahibi istediği güzergâhta ve istediği yöntemle çalışma yapamaz. Kurulum ve kullanım yükümlü taşınmazı mümkün olan en az ölçüde etkilemelidir.
Arazinin üzerinden geçecek mecralarda olağanüstü durumlar varsa malik, mecranın geçeceği arazi parçasının uygun bir kısmının zararını tam karşılayacak bedelle satın alınmasını isteyebilir. Bu özel hak, yüzeydeki mecranın taşınmaz kullanımını olağanüstü ölçüde ağırlaştırdığı durumlar içindir.
Yükümlü malik ayrıca bakım sırasında gereksiz zarar verilmemesini, çalışma sonrası toprağın eski hale getirilmesini ve kullanım koridorunun resmi senetteki sınırlar içinde tutulmasını isteyebilir. Mecra hakkı sahibinin taşınmazın geri kalanında genel kullanım yetkisi yoktur.
Mecranın yeri sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. TMK m.746’ya göre durum değişirse yükümlü taşınmaz maliki, mecranın kendi yararına olacak şekilde başka yere nakledilmesini isteyebilir. Bu düzenleme, irtifakın onlarca yıl aynı noktada kalmasının taşınmazın gelişimini gereksiz yere kilitlemesini önler.
Örneğin parselde sonradan hukuka uygun bir yapı projesi geliştirilmiş ve mevcut boru hattı bina alanının ortasında kalmışsa, yeni uygun güzergâh teknik olarak mümkün olabilir. Ancak yer değişikliği mecra hakkı sahibinin altyapı ihtiyacını kesintiye uğratmamalı ve yeni güzergâh işlevsel olmalıdır.
Yer değiştirme giderleri kural olarak mecra hakkı sahibine aittir. Bununla birlikte özel durumlar haklı gösterirse yükümlü taşınmaz maliki de giderlerin uygun kısmına katılmakla yükümlü tutulabilir. Masraf dağılımı somut menfaat değişikliğine göre belirlenir.
Mecra hakkı davası nasıl açılır?
Taraflar anlaşamazsa zorunlu mecra hakkı kurulması için dava açılır. Talep taşınmaz üzerinde irtifak kurulmasına ilişkin olduğundan kural olarak asliye hukuk mahkemesi görevlidir. HMK m.12 uyarınca taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.
Dava dilekçesinde altyapı ihtiyacı, mevcut bağlantı noktası, alternatif güzergâhlar ve neden başka yerden geçirmenin imkânsız veya aşırı masraflı olduğu açıklanmalıdır. Yalnız “elektrik lazım” veya “su borusu geçirmek istiyorum” demek kanuni şartları karşılamaz.
Mahkeme keşfinde ilgili teknik uzmanlarla alternatifler incelenir, yükümlü taşınmazdaki zarar hesaplanır ve en uygun güzergâh belirlenir. Hüküm, tapuda uygulanabilir teknik kroki ve irtifak alanını içermelidir.
Mecra hakkı davasında hangi deliller gerekir?
- Lehine mecra istenen taşınmazın güncel tapu kaydı,
- Yükümlü ve alternatif komşu taşınmazların tapu kayıtları,
- Kadastro paftası ve aplikasyon,
- Elektrik, su, gaz veya ilgili kurumun bağlantı noktası yazısı,
- Alternatif güzergâh projeleri,
- Maliyet hesapları ve teknik raporlar,
- Yükümlü taşınmazda oluşacak değer kaybı/zarar incelemesi,
- Fotoğraf, uydu görüntüsü ve saha ölçümleri,
- Taraflar arasındaki teklif ve yazışmalar.
Elektrik bağlantısı için dağıtım şirketinin teknik bağlantı görüşü, su hattı için mevcut şebeke ve kot bilgisi özellikle önemlidir. Mahkemenin hukuki zorunluluğu değerlendirebilmesi için teknik alternatiflerin gerçek verilerle ortaya konulması gerekir.
Mecra hakkı, zorunlu geçit hakkı ve kaynak hakkı arasındaki fark nedir?
TMK 747 zorunlu geçit hakkı, genel yola yeterli erişimi olmayan taşınmaza insan ve araç geçişi sağlar. Mecra hakkı ise su, elektrik, gaz ve benzeri altyapının geçirilmesini sağlar. Kanuni şartları ve bedel hesapları farklıdır.
TMK 837 kaynak hakkı, başkasının arazisindeki doğal kaynaktan su alma ve akıtma yetkisi verir. Kaynak ile kendi taşınmazınız arasında üçüncü parseller varsa suyu boruyla geçirmek için ayrıca mecra hakkı gerekebilir.
Üst hakkı ise altyapı geçişi değil, başkasının arazisinde yapı yapma veya mevcut yapıyı muhafaza etme yetkisidir. Aynı projede farklı irtifak hakları birlikte kurulabilir.
Komşunun boruyu kesmesi veya hattı engellemesi halinde ne yapılır?
Tapuda tescilli mecra hakkına rağmen yükümlü malik hattı kapatır, kabloyu keser veya bakım erişimini engellerse ayni hakkın korunması için müdahalenin önlenmesi talep edilebilir. Acil su veya elektrik kesintisi ciddi zarar doğuruyorsa HMK m.389 şartlarıyla ihtiyati tedbir değerlendirilebilir.
Hak sahibinin de yükümlülükleri vardır. Hattın arızalanmasıyla komşu taşınmaza su basması, gaz sızıntısı veya elektrik tehlikesi doğması halinde bakım sorumluluğu ve zarar tazmini gündeme gelir. İrtifak hakkı, güvenlik yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
TMK m.744-746 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de kırsal parsellerde sulama borusu ve elektrik hattı, sera ve tarım tesislerinde enerji-su bağlantısı, yeni yapılaşan alanlarda kanal ve altyapı güzergâhı uyuşmazlıkları mecra hakkını önemli hale getirir. Tarsus, Erdemli, Silifke, Anamur, Mut ve Toroslar’daki dağınık parsel yapısı özellikle teknik güzergâh sorunlarına yol açabilir.
Akdeniz, Yenişehir ve Mezitli gibi yoğun yapılaşan ilçelerde ise altyapı hattının yapılaşma hakkına etkisi ve sonradan güzergâh değişikliği daha önemlidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki taşınmaz ve irtifak uyuşmazlıkları görev ve yetki kuralları çerçevesinde Mersin’den takip edilir.
Resmî kaynaklar
Sık Sorulan Sorular
Komşunun arsasından su borusu geçirebilir miyim?
Başka güzergâh olanaksız veya aşırı masraflıysa ve komşunun zararının tamamı önceden ödenirse TMK m.744 şartlarıyla zorunlu mecra hakkı kurulabilir.
Komşu izin vermezse elektrik hattı geçirilebilir mi?
TMK m.744 şartları oluşuyorsa mahkeme kararıyla irtifak kurulabilir. Ancak kamulaştırma rejimine tabi kamu hatlarında özel mevzuat uygulanır.
Mecra hakkı ücretsiz midir?
Hayır. Zorunlu mecra hakkı için yükümlü taşınmaz malikinin uğrayacağı zararın tamamı önceden ödenmelidir.
En kısa güzergâh seçilmek zorunda mı?
Hayır. Hak sahibinin ihtiyacını karşılayan ve yükümlü taşınmaza en az zarar veren teknik güzergâh esas alınır.
Mecra hakkı tapuya yazılır mı?
Evet. Hak sahibinin istemi ve giderleri ödemesiyle tapu kütüğüne tescil edilir.
Boru hattının yerini sonradan değiştirebilir miyim?
TMK m.746 şartları varsa yükümlü malik kendi yararına mecranın başka yere naklini isteyebilir.
Yer değiştirme masrafını kim öder?
Kural olarak mecra hakkı sahibi öder. Özel durumlar haklı gösterirse yükümlü taşınmaz maliki uygun bir kısma katılabilir.
Yüzeyden geçen hat arazimi kullanılamaz hale getirirse ne olur?
TMK m.745’teki olağanüstü durum şartları varsa malik, hattın geçtiği uygun arazi parçasının tam zarar bedeliyle satın alınmasını isteyebilir.
Zorunlu geçit ile mecra hakkı aynı mıdır?
Hayır. Geçit hakkı yol erişimini; mecra hakkı su, gaz, elektrik ve benzeri altyapı geçişini düzenler.
Kaynak hakkım varsa mecra hakkına gerek yok mu?
Kaynak hakkı suyu alma yetkisini verir. Su üçüncü parsellerden geçirilecekse bu parseller için ayrıca mecra hakkı gerekebilir.
Dava hangi mahkemede açılır?
Kural olarak asliye hukuk mahkemesinde; HMK m.12 gereğince taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır.
Hat kamu kurumu tarafından geçirilecekse TMK 744 uygulanır mı?
Geçirme işlemi kamulaştırma kurallarına tabi ise TMK m.744’teki komşuluk hükümleri uygulanmaz; ilgili özel kamu hukuku rejimi esas alınır.
Telefon: +90 552 224 43 66
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
