Memur Refakat İzni Kaç Ay? 657 m.105: 3+3 Ay ve Rapor Şartları 2026
Refakat izni, memurun kendi hastalığı nedeniyle kullandığı hastalık izninden farklıdır. Burada sağlık sorunu memurun yakınındadır; izin verilmesinin nedeni ise memurun bakım veya refakatinin tıbben gerekli olmasıdır. Bu nedenle yalnız “annem hastanede”, “eşim ameliyat oldu” veya “kardeşim tedavi görüyor” beyanı tek başına m.105 refakat izni için yeterli değildir. Kanunun aradığı şartlar sağlık kurulu raporunda ortaya konulmalıdır.
Refakat izninin en kritik noktaları yakınlık kapsamı, ağır kaza veya uzun tedavi gerektiren hastalık, memurun refakatinin gerekliliği, sağlık kurulu raporu, ilk üç aylık süre ve gerektiğinde bir defalık uzatmadır. Bunlardan biri eksikse personel birimi başvuruyu başka izin türleri açısından değerlendirebilir; ancak m.105 refakat izni koşulları oluşmamış sayılır.
Memur hangi yakınları için refakat izni kullanabilir?
657 m.105 yakınları sınırlı biçimde sayar: ana, baba, eş, çocuk ve kardeş. İzin, bu kişilerden birinin ağır bir kaza geçirmesi veya tedavisi uzun süren hastalığının bulunması hâlinde gündeme gelir. Kanun ayrıca yakınlığın iki alternatif bağla kurulmasını kabul eder: kişi memurun bakmakla yükümlü olduğu biri olabilir veya memur refakat etmezse kişinin hayatı tehlikeye girebilir.
Bu nedenle dede, nine, amca, dayı, hala, teyze, kayınbirader veya başka bir akraba doğrudan m.105 listesinin içinde değildir. Bu kişiler yönünden genel mazeret izni veya yıllık izin gibi başka haklar değerlendirilebilir; fakat kanunda sayılmayan akrabalık m.105 refakat izni kapsamına varsayımla eklenemez.
Eşin ana ve babası da m.105 metninde açıkça sayılan “ana, baba” kavramının memurun kendi ana-babası olarak uygulanır. Kayınvalide veya kayınpeder için ölüm hâlinde m.104/B’de özel yedi günlük izin vardır; refakat iznindeki yakınlık listesi ise ayrı hükme tabidir.
Refakat izni için hangi şartların birlikte bulunması gerekir?
Birincisi, sağlık sorunu kanunda sayılan yakınlardan birinde bulunmalıdır. İkincisi, ağır kaza veya tedavisi uzun süren hastalık söz konusu olmalıdır. Üçüncüsü, memurun refakatinin gerekli olduğu kanuni bağ kurulmalıdır. Dördüncüsü, bu şartlar sağlık kurulu raporuyla belgelenmelidir.
Normal kontrol randevusu, kısa süreli basit rahatsızlık veya hastanın günlük işlerini kolaylaştırma ihtiyacı tek başına üç aylık refakat izni doğurmaz. M.105 uzun ve ciddi bakım ihtiyacına yönelik özel bir izin mekanizmasıdır.
İdare sağlık kurulunun tıbbi değerlendirmesinin yerine geçerek “bizce refakat gerekmez” diyemez. Ancak raporun mevzuatta aranan şekil ve içeriğe sahip olup olmadığını denetleyebilir. Eksik rapor varsa ilgili sağlık kuruluşundan usulüne uygun belge tamamlanmalıdır.
Refakat izni sağlık kurulu raporunda hangi hususlar bulunmalıdır?
657 m.105 refakat iznini sağlık kurulu raporu şartına bağlar. İkincil mevzuat uyarınca raporda refakati gerektiren tıbbi durumun, refakat edilmediğinde doğabilecek hayati riskin veya sürekli/yakın bakım ihtiyacının ve gerekli refakat süresinin açık şekilde değerlendirilmesi gerekir.
Rapor yalnız tanıyı yazıp “istirahat uygundur” dememelidir; bu ifade hastanın kendi raporuyla ilgilidir. Refakat izni için memurun bakım/refakat gerekliliğini ortaya koyan sağlık kurulu değerlendirmesi bulunmalıdır. Personel birimi raporu özlük dosyasına işler.
Tek hekim raporu ile sağlık kurulu raporu aynı değildir. Kanunun uzun süreli refakat izni için açıkça sağlık kurulu raporu aradığı durumda tek hekim belgesiyle üç aylık izin kurulamaz. Gerekirse sağlık kuruluşundan kurul raporu alınmalıdır.
İlk refakat izni en fazla kaç aydır?
İlk izin üç aya kadardır. “Üç aya kadar” ifadesi her başvuruda otomatik üç ay verilmesi anlamına gelmez; sağlık kurulu raporunda tıbben gerekli görülen süre esas alınır. İhtiyaç bir ay ise bir ay, üç ay ise üç aya kadar izin uygulanır.
İzin başlangıç ve bitiş tarihleri resmi onayda gösterilmelidir. Hastanede yatış, evde bakım veya başka tedavi modeli refakat ihtiyacının niteliğine göre sağlık raporunda açıklanabilir. Memurun fiilen göreve gelmediği dönem izin kaydında refakat izni olarak gösterilir.
Refakat izni yıllık izin bakiyesinden düşülmez. M.105 özel bir ücretli izin hükmüdür.
Refakat izni ikinci kez 3 ay uzatılabilir mi?
Evet. Kanun, gerektiğinde ilk üç aya kadar olan sürenin bir katına kadar uzatılmasına izin verir. Böylece aynı refakat ihtiyacı bakımından toplam azami süre altı aya ulaşabilir.
Uzatma için refakat ihtiyacının devam ettiğinin tıbben belgelenmesi gerekir. İlk raporun “altı ay refakat gerekir” demesi uygulamada izin onayının doğrudan altı ay yapılacağı anlamına gelmez; kanuni yapı ilk üç aylık dönem ve gerektiğinde uzatma üzerinden yürütülmelidir.
Uzatma talebi ilk izin bitmeden sunulmalı, yeni veya devamı gösteren sağlık kurulu raporu kuruma verilmelidir. İzin arasında belgesiz boşluk bırakılması devamsızlık tartışması yaratır.
Refakat izninde memurun maaşı kesilir mi?
Hayır. M.105, refakat izninin aylık ve özlük hakları korunarak verilmesini düzenler. Bu nedenle üç veya altı aylık refakat izni aylıksız izin değildir.
Ancak fiilen çalışmaya, nöbete, ek derse veya özel hizmetin gerçekleştirilmesine bağlı ödeme unsurları kendi mevzuatına göre ayrıca incelenir. Temel aylık ile performans veya fiili hizmet karşılığı ödeme aynı hukuki nitelikte değildir.
Bordroda kesinti varsa memur hangi kalemin hangi hükme dayanılarak kesildiğini yazılı istemelidir. Refakat izni nedeniyle temel statü haklarının ortadan kaldırılması mümkün değildir.
“Bakmakla yükümlü olma” şartı nasıl anlaşılır?
M.105 iki alternatif kullanır. Yakın ya memurun bakmakla yükümlü olduğu kişidir ya da memur refakat etmezse kişinin hayatı tehlikeye girecektir. Dolayısıyla her olayda sosyal güvenlik bakımından bakmakla yükümlülük koşulunun tek başına bulunması zorunlu değildir; ikinci alternatif sağlık kurulu raporuyla ortaya konulabilir.
Bu ayrım özellikle yetişkin çocuk, anne-baba veya kardeş bakımından önemlidir. Personel birimi yalnız SGK müstehaklık kaydına bakarak başvuruyu reddetmemeli; maddenin ikinci alternatifini de değerlendirmelidir.
Hayati tehlike veya refakat gerekliliği tıbbi bir konudur. Sağlık kurulu raporunda bu bağ açıkça gösterilmelidir.
Kardeş için memur refakat izni alabilir mi?
Evet. Kardeş m.105’te açıkça sayılmıştır. Ancak sırf kardeşlik bağı izin için yeterli değildir. Ağır kaza veya uzun süreli tedavi gerektiren hastalık ve memurun refakatinin kanuni şartı sağlık kurulu raporuyla belgelenmelidir.
Kardeşin başka bir şehirde yaşaması, tek başına izni engellemez. İzin hakkının dayanağı coğrafi mesafe değil, sağlık durumudur. Memur görev yerinden ayrılacaksa izin onayı ve yol planı resmi kayıtlarla uyumlu olmalıdır.
Aynı hasta için iki memur aynı anda refakat izni kullanabilir mi?
Refakat izninin amacı gerekli bakımı sağlayacak memura izin vermektir. İkincil mevzuat, aynı kişi ve aynı vaka bakımından birden fazla memurun eş zamanlı olarak aynı refakat izninden yararlanmasını sınırlar. Sağlık kurulu raporunda birden fazla refakatçinin zorunluluğu tıbben gösterilmedikçe aynı hasta için paralel izin talepleri otomatik kabul edilmez.
Ailede birden fazla memur varsa hangi kişinin fiilen refakat edeceği başvuruda açıkça belirtilmelidir. Kurumlar arasında bilgi ve belge teyidi gerekebilir.
Farklı yakın veya farklı hastalık için yeni refakat izni mümkün mü?
Refakat iznindeki altı aylık üst sınır somut refakat ihtiyacına göre uygulanır. Farklı bir yakının bağımsız ağır kaza veya uzun süreli hastalığı için yeni bir sağlık kurulu raporu ve yeni olay bulunması hâlinde başvuru ayrıca değerlendirilir. Eski izindeki rapor yeni kişi için kullanılamaz.
Aynı hastalığın nüksetmesi veya devam eden aynı vaka bakımından ise ilk izin ve uzatma süreleri birlikte dikkate alınmalıdır. İzin sistemini yeni rapor başlıklarıyla sınırsız şekilde baştan başlatmak m.105’in süre sistemine aykırıdır.
Altı aylık refakat izninden sonra aylıksız izin alınabilir mi?
Evet. 657 m.108/A, m.105’in son fıkrası uyarınca verilen refakat izninin bitiminden itibaren, sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla memurun isteği üzerine on sekiz aya kadar aylıksız izin verilebileceğini düzenler. Bu hak, refakat ihtiyacının altı aylık ücretli dönemden sonra da devam ettiği hâller için ayrı bir mekanizmadır.
Burada statü değişir: m.105 döneminde aylık ve özlük hakları korunurken m.108/A dönemi aylıksız izindir. Başvuru ve bordro kaydı doğru madde üzerinden yapılmalıdır.
Doğum, evlat edinme ve diğer aylıksız izin türleri m.108’in başka bentlerinde düzenlenir; refakat sonrası 18 aylık izin bunlarla karıştırılmamalıdır.
Refakat izni başvurusu nasıl yapılır?
Memur sağlık kurulu raporunu ekleyerek kurumuna yazılı başvuru yapmalıdır. Başvuruda refakat edilecek kişinin adı ve yakınlığı, rapor tarihi, talep edilen başlangıç-bitiş dönemi ve varsa daha önce kullanılan refakat izni açıkça yazılmalıdır.
Belge örneği için sitedeki memur refakat izni dilekçesi kullanılabilir. O sayfa Word formatına odaklanır; bu rehber ise 657 m.105’teki maddi şartları açıklar.
Başvuru EBYS üzerinden yapılıyorsa kayıt numarası saklanmalıdır. Sağlık kurulu raporunun aslı veya doğrulanabilir elektronik kaydı personel birimine sunulur.
Refakat izni reddedilirse ne yapılır?
Kanuni şartları taşıyan ve usulüne uygun sağlık kurulu raporu sunan memurun talebi reddedilirse işlemin yazılı gerekçesi istenmelidir. Ret gerekçesi yakınlık, rapor içeriği, süre veya başka hukuki nedene dayanabilir; itiraz buna göre kurulmalıdır.
İdari başvuru yapılacaksa 2577 sayılı İYUK m.11’in dava süresine etkisi dikkate alınır. İYUK 11 rehberi başvuru sürelerini ayrı olarak açıklar.
İzin kullanılmadan göreve gelmeme yoluna gidilmemelidir. Refakat ihtiyacı tıbben ağır olsa bile personel statüsü bakımından resmi izin kaydı tamamlanmalıdır.
Memur refakat izni özet tablosu
| Başlık | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yakınlar | Ana, baba, eş, çocuk, kardeş | 657 m.105 |
| İlk izin | 3 aya kadar | 657 m.105 |
| Uzatma | Gerektiğinde bir katına kadar; toplam 6 ay | 657 m.105 |
| Belge | Sağlık kurulu raporu | 657 m.105 |
| Refakat sonrası | Şartlarıyla 18 aya kadar aylıksız izin | 657 m.108/A |
Refakat izni ile engelli çocuk mazeret izni arasındaki fark
657 m.104/E, en az yüzde 70 engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun hastalanması hâlinde sağlık raporuna dayanarak ebeveynlerden birine yılda on güne kadar mazeret izni verir. M.105 refakat izni ise ana, baba, eş, çocuk ve kardeş için ağır kaza veya uzun tedavi ve sağlık kurulu raporu şartıyla üç aya kadar, uzatmayla altı aya kadar uygulanır.
On günlük mazeret izni ile üç-altı aylık refakat izni süre, rapor ve olayın ağırlığı bakımından farklıdır. Bir başvuruda doğru madde seçilmelidir.
Refakat izninde yıllık izin birikmeye devam eder mi?
Refakat izni yıllık izin bakiyesinden mahsup edilmez. Yıllık izin hakkı 657 m.102-103’e göre hizmet süresine ve takvim yılına bağlı olarak yürür. Ancak m.103’teki cari yıl ve bir önceki yıl dışındaki eski izinlerin düşmesi kuralı ayrıca geçerliliğini korur.
Uzun refakat süresinde personel birimi izin bakiyelerini doğru yıl üzerinden göstermelidir. Yıllık izin rejimi için memur yıllık izin rehberi incelenebilir.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
657 m.105’in 3+3 aylık refakat izni Türkiye genelindeki 657’ye tabi memurlar için aynıdır. Mersin’deki kurumun personel yoğunluğu kanuni süreyi azaltmaz; rapor ve yakınlık şartları her yerde aynı uygulanır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu kamu personeli izin uyuşmazlıklarında sağlık kurulu raporu, kurum işlemi ve idari dava süresini birlikte değerlendirir. Türkiye geneli dosyalar Mersin’den takip edilir.
Sık Sorulan Sorular
Memur refakat izni kaç aydır?
İlk olarak 3 aya kadar verilir; gerektiğinde bir katına kadar uzatılarak toplam 6 aya ulaşabilir.
Anne için refakat izni alınabilir mi?
Evet. Anne m.105’te sayılan yakınlardandır; diğer sağlık ve rapor şartları da bulunmalıdır.
Kardeş için refakat izni var mı?
Evet. Kardeş açıkça kapsam içindedir; ağır kaza veya uzun tedavi ve sağlık kurulu raporu şarttır.
Kayınvalide için 657 m.105 refakat izni alınır mı?
M.105’te sayılan yakınlar ana, baba, eş, çocuk ve kardeştir; eşin ana-babası refakat izni listesinde ayrıca sayılmamıştır.
Refakat izninde maaş kesilir mi?
M.105 uyarınca aylık ve özlük hakları korunur; fiilî çalışmaya bağlı özel ödeme kalemleri kendi mevzuatına tabidir.
Refakat izni yıllık izinden düşer mi?
Hayır. Refakat izni m.105’e dayanan ayrı bir izin hakkıdır.
Refakat izni için tek hekim raporu yeterli mi?
Kanun uzun süreli refakat izni için sağlık kurulu raporu arar.
6 aylık refakat izninden sonra ne yapılabilir?
M.108/A şartları varsa sağlık kurulu raporuyla 18 aya kadar aylıksız izin talep edilebilir.
Resmî kaynak: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu – T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
