Navlun Sözleşmesi Yolculuk Başlamadan Feshedilirse Tazminat Ödenir mi? TTK m.1225 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.1225’e göre navlun sözleşmesi, yolculuk başlamadan önce bu ayırımda düzenlenen sebeplerle feshedilirse taraflar birbirine fesih nedeniyle tazminat ödemek zorunda değildir. Ancak fesih anına kadar doğmuş borçlar ortadan kalkmaz; taraflar o ana kadar doğmuş bulunan borçlarını ifa etmek zorundadır. Bu hüküm her türlü erken feshi tazminatsız hâle getirmez; yalnız TTK’nın yolculuğa engel sebepler bölümünde öngördüğü fesih hâlleri için uygulanır.
TTK m.1225, fesih hakkının doğum sebebini değil yolculuk başlamadan önce kullanılan kanuni fesih hakkının mali sonucunu düzenler. Önce m.1218–1223 arasındaki hükümlerden fesih sebebi ve hakkın sahibi tespit edilir, sonra bildirim m.1224’e göre yazılı yapılır; fesih anında yolculuk henüz başlamamışsa m.1225 uygulanır.
Bu aşamalı sistem önemlidir. Sözleşmede keyfi veya sözleşmesel başka bir erken fesih hakkı kullanılmışsa m.1225’in tazminatsız sonuç kuralı otomatik olarak devreye girmez. Hüküm, “bu Ayırımda öngörülen sebepler” ifadesiyle kapsamını açıkça sınırlar.
TTK m.1225 hangi fesihlerde uygulanır?
Madde; kamu tasarrufu, savaş riski veya ilgili ayırımda düzenlenen diğer fesih sebeplerinden biri mevcutken, yolculuk başlamadan önce kanuna uygun fesih yapılması durumunda uygulanır. Fesih sebebinin koşulları ilgili maddeden ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Örneğin m.1218’de yolculuk başlamadan önce engelin kısa zamanda kalkmayacağının anlaşılması gerekir.
Yükün yalnız bir kısmına ilişkin engelde m.1219’un özel düzenlemesi ve yarım navlunla fesih seçeneği bulunduğundan, m.1225 genel sonucu ilgili özel hükümle birlikte okunmalıdır. Aynı şekilde fesih hakkını kimin kullanacağı m.1223’e, bildirimin şekli m.1224’e tabidir.
Yolculuğun başlaması nasıl belirlenir?
M.1225 ile m.1226 arasındaki sınır yolculuğun başlayıp başlamamasıdır. Bu nedenle fesih bildiriminin tarihi ve geminin sefer başlangıcı kesinleştirilmelidir. Liman çıkış kaydı, gemi jurnali, pilot/römorkör hizmet kayıtları, AIS hareketi ve acente belgeleri birlikte değerlendirilebilir.
Yükleme tamamlanmış olsa dahi geminin hâlen yükleme limanında bulunması ile geminin sefer için hareket etmiş olması aynı değildir. Somut seferin teknik ve hukuki başlangıcı kayıtlarla belirlenmelidir. Özellikle fesih e-postası ile gemi hareketi aynı günse saat bilgisi kritiktir.
Yolculuk öncesi kanuni fesihte neden tazminat ödenmez?
TTK m.1225 açık bir risk dağılımı yapar: kanunun tanıdığı fesih sebebi gerçekleştiğinde ve yolculuk başlamadan fesih kullanıldığında taraflar sırf sözleşmenin sona ermesi nedeniyle birbirine tazminat ödemez. Böylece kusurdan kaynaklanmayan dış engellerde taraflardan biri diğerinin beklenen sözleşme kârını karşılamak zorunda bırakılmaz.
Bu sonuç, fesih öncesinde işlenmiş bağımsız bir sözleşme ihlalinin tazminatını otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Örneğin fesih sebebinden önce yükte bağımsız bir hasar doğmuşsa veya taraflardan biri başka bir borcunu ihlal etmişse o olayın hukuki sonucu ayrıca değerlendirilir. M.1225 yalnız kanuni fesih sonucu bakımından tazminatsızlık getirir.
“O ana kadar doğmuş borçlar” ne demektir?
Fesih sözleşmeyi ileriye etkili sona erdirirken fesih anına kadar doğmuş edimleri silmez. Taraflardan biri sözleşme gereği ödemesi gereken ve doğumu tamamlanmış bir ücret, masraf veya başka borca sahipse bunu ifa etmek zorundadır. Hangi borcun doğduğu, navlun sözleşmesinin içeriği ve ilgili kanun hükümlerine göre belirlenir.
Bu nedenle hesap cetveli hazırlanırken “fesih var, hiçbir şey ödenmez” yaklaşımı yanlıştır. Önce fesih tarihine kadar gerçekleşmiş hizmetler ve giderler saptanmalı; sonra bunların sözleşmeye göre kimin borcu olduğu gösterilmelidir. Henüz doğmamış gelecekteki edimler ayrı tutulur.
Hazırlık ve liman masrafları nasıl ele alınır?
Taşıyanın gemiyi yükleme limanına getirmesi, terminal hazırlıkları veya özel operasyonlar belirli giderler yaratmış olabilir. Bunların doğmuş borç sayılıp sayılmayacağı doğrudan m.1225’in tek cümlesinden değil, navlun sözleşmesi ve ilgili diğer hükümlerden çıkarılır. Her masraf faturalanmış olması nedeniyle otomatik olarak karşı tarafa yüklenemez.
Masraf talep eden taraf hukuki dayanağı, tutarı ve fesih anından önce doğduğunu göstermelidir. Terminal faturası, acente disbursement account, liman hizmet faturaları ve sözleşmedeki masraf paylaşım hükümleri birlikte değerlendirilir.
Ödenmiş navlun avansı ne olur?
Fesih öncesinde navlun veya gider avansı ödenmiş olabilir. Tasfiye hesabında önce hangi borçların doğduğu belirlenir, sonra avans bu borçlara mahsup edilir. Avansın doğmamış navlun kısmını karşılayan bölümü için sözleşme ve kanuni tasfiye sonucu esas alınır.
Taşıyan avansı tamamen kendisinde tutmak istiyorsa bunun hukuki dayanağını göstermelidir. Taşıtan da iade talebinde bulunuyorsa fesih tarihindeki doğmuş alacakların düşülmesini dikkate almalıdır. Banka transferleri ve proforma/final disbursement kayıtları birlikte tutulmalıdır.
TTK m.1225 ile m.1226 arasındaki temel fark nedir?
M.1225 yolculuk başlamadan önceki feshi düzenler ve yalnız doğmuş borçların ifasını öngörür. M.1226 ise yolculuk başladıktan sonraki fesihte taşıyana doğmuş alacakların yanında m.1210/2 uyarınca mesafe navlunu da ödenmesini açıkça düzenler. Ayrıca yükün nerede boşaltılacağı ve kaptanın yükü koruma borçları m.1226’da ayrıca ele alınır.
Bu yüzden fesih anının birkaç saatlik farkı dahi önemli mali sonuç yaratabilir. Sefer başlangıcı ve bildirimin ulaştığı zaman objektif kayıtlarla sabitlenmelidir.
İspat ve hesap cetveli nasıl hazırlanmalıdır?
Dosyada fesih sebebini gösteren belge, yazılı fesih bildirimi, bildirimin ulaşma kaydı ve geminin hareket zamanı ilk dört temel kalemdir. Ardından fesih anına kadar doğduğu ileri sürülen her borç için sözleşme maddesi, fatura ve ifa belgesi eklenir.
Hesap cetvelinde “doğmuş borç”, “henüz doğmamış borç”, “avans/ödeme” ve “tartışmalı kalem” sütunları kullanılması incelemeyi kolaylaştırır. Tazminat talebi varsa bunun m.1225’in fesih tazminatsızlığına mı yoksa fesih dışındaki bağımsız ihlale mi dayandığı ayrıca yazılmalıdır.
Talep ve savunmada sık yapılan hatalar
Birinci hata, her yolculuk öncesi feshi m.1225 kapsamında tazminatsız kabul etmektir. İkinci hata, kanuni fesih olsa dahi doğmuş borçları yok saymaktır. Üçüncü hata, yolculuğun başlamış olduğu olayda m.1225 yerine uygulanması gereken m.1226’yı gözden kaçırmaktır.
Dördüncü hata, fesih bildiriminin yazılı olup olmadığını ve yetkili kişiden gelip gelmediğini incelemeden mali hesap yapmaktır. M.1223 ve m.1224 koşulları sağlanmadan m.1225 sonucuna geçilmemelidir.
Mersin Limanı uygulaması
Mersin’de yükleme tamamlanmadan veya gemi henüz sefer için hareket etmeden ambargo/ithalat yasağı gibi kanuni sebep doğarsa m.1225 gündeme gelebilir. Liman ve terminal masrafları, gate-in/gate-out işlemleri ve geminin geliş giderleri doğmuş borç iddialarının önemli kısmını oluşturabilir.
Fesih e-postasının saati ile geminin Mersin Limanı’ndan hareket saati karşılaştırılmalıdır. Acentenin SOF, liman çıkış belgesi ve AIS kayıtları bu ayrımı destekler. Türkiye geneli dosyalar Mersin’den yönetilebilir.
Kontrol listesi
- Fesih sebebini ilgili maddeden doğrulayın.
- Fesih hakkının sahibini belirleyin.
- Yazılı bildirimi ve ulaşma zamanını tespit edin.
- Geminin yolculuğa başlama zamanını belirleyin.
- M.1225 mi m.1226 mı uygulanacağını ayırın.
- Fesih anına kadar doğmuş borçları listeleyin.
- Her borcun sözleşmesel/kanuni dayanağını gösterin.
- Avans ve ödemeleri mahsup edin.
- Fesih tazminatı ile bağımsız zarar iddialarını ayırın.
- Belgeleri tek kronolojiye bağlayın.
Sık Sorulan Sorular
Yolculuk başlamadan kanuni fesihte tazminat var mı?
TTK m.1225’e göre taraflar birbirine fesih nedeniyle tazminat ödemez.
Hiçbir ödeme yapılmaz mı?
Hayır. Fesih anına kadar doğmuş borçlar ifa edilir.
Her erken fesih m.1225 kapsamına girer mi?
Hayır; ayırımda öngörülen kanuni fesih sebeplerine dayanmalıdır.
Geminin hareket saati neden önemli?
Yolculuk başlamışsa m.1226 ve mesafe navlunu gündeme gelir.
Navlun avansı otomatik yanar mı?
Hayır; doğmuş alacaklar ve ödeme hesabına göre tasfiye edilir.
Liman masrafı istenebilir mi?
Doğmuş borç olup olmadığı sözleşme ve ilgili hükümlere göre belirlenir.
Fesih e-posta ile yapılabilir mi?
Evet; TTK m.1224 yazılı e-postayı kabul eder.
Taşıtan yetkisizse kim fesheder?
TTK m.1223 gereği tasarruf yetkili kişi.
Bağımsız yük hasarı tazminatı m.1225 ile silinir mi?
Hayır; fesih sonucu tazminatsızlık ile bağımsız ihlal ayrı değerlendirilir.
Yolculuk başlamadıysa mesafe navlunu var mı?
M.1225 mesafe navlunu öngörmez; m.1226 yolculuk sonrası fesihte bunu düzenler.
Doğmuş borç ile beklenen kâr neden ayrılmalıdır?
M.1225’in “o ana kadar doğmuş bulunan borçlar” ifadesi, ifası gereken mevcut edimlerle sözleşme devam etseydi gelecekte doğacak ekonomik beklentileri ayırır. Kanuni fesih nedeniyle taraflar birbirinden gelecekte elde edeceği kârı veya kalan sözleşme süresine ilişkin tazminatı talep edemez. Buna karşılık fesih öncesinde doğumu tamamlanmış bir borç, sözleşme sona erdi diye ortadan kalkmaz.
Hesaplamada önce alacağın hukuki doğum anı belirlenmelidir. Faturanın daha sonra kesilmiş olması, borcun mutlaka fatura tarihinde doğduğu anlamına gelmez; hizmet veya masrafın hangi tarihte gerçekleştiği ve sözleşmede ödeme borcunun hangi şartta doğduğu incelenir. Aynı şekilde önceden kesilen proforma fatura da tek başına borcun tamamının doğduğunu kanıtlamaz.
Yükleme hazırlığı için yapılan giderlerin tamamı taşıtana yüklenebilir mi?
Taşıyanın sefer öncesi yaptığı her gider otomatik olarak taşıtanın borcu değildir. Gemi personeli, genel işletme, yakıt veya olağan hazırlık giderlerinin navlun bedeli içinde mi yoksa ayrı karşılanacak kalem mi olduğu sözleşmeye göre belirlenir. Terminal, özel ekipman, survey veya yük için özel hazırlık masrafı ayrıca kararlaştırılmışsa ve fesih öncesinde doğmuşsa farklı değerlendirme yapılabilir.
Bu nedenle masraf talebinde “harcandı” demek yeterli değildir. Masrafın navlun sözleşmesiyle bağlantısı, kimin hesabına yapıldığı, fatura ve ödeme kaydı ile fesih anından önce doğduğu gösterilmelidir. Taşıtan, sözleşmede kendisine yüklenmeyen taşıyanın genel işletme giderlerine itiraz edebilir.
Fesih öncesi yükleme başlamış fakat yolculuk başlamamışsa ne olur?
M.1225’in ölçütü yolculuğun başlamasıdır; yükleme işleminin başlamış veya tamamlanmış olması tek başına m.1226’ya geçiş sağlamaz. Gemi hâlen yükleme limanında ve sefer başlamamışsa, diğer şartlar da mevcutsa m.1225 uygulanabilir. Ancak yükleme ve boşaltma sırasında doğmuş somut borçlar tasfiye hesabına girer.
Yük gemiye alınmış ve fesih sonrası tekrar terminale boşaltılmışsa elleçleme, depolama, gümrük veya survey masraflarının kime ait olduğu ilgili sözleşme ve kanun hükümlerine göre belirlenir. M.1225 yalnız “tazminat yok” demekle bu operasyon giderlerinin aidiyetini çözmez.
Kısmi engelde m.1219 ile m.1225 nasıl birlikte uygulanır?
Yükün yalnız bir kısmına ilişkin engelde m.1219 özel bir sistem kurar. Yolculuk başlamadan önce taşıtan, taşıyanın durumunu ağırlaştırmamak şartıyla başka yük koyabilir veya kararlaştırılan navlunun yarısını ödeyerek feshedebilir. Bu nedenle kısmi engelde doğrudan m.1225’e gidip “hiç fesih tazminatı yok, yalnız doğmuş borçlar” demek özel hükmü gözden kaçırır.
Kanun maddeleri hiyerarşik olarak birlikte okunmalıdır: önce olayın tam engel mi kısmi engel mi olduğu, sonra hangi fesih seçeneğinin bulunduğu ve en son fesih sonucunun nasıl hesaplanacağı belirlenir. Böylece yarım navlun kuralı ile genel tazminatsızlık karıştırılmaz.
Vergi, kur farkı ve banka giderleri tasfiye hesabında nasıl ele alınır?
Doğmuş borç yabancı para cinsindeyse ödeme tarihi, sözleşmedeki kur kaydı ve uygulanacak genel para borcu kuralları ayrıca incelenir. Banka transfer masrafı, vergi veya stopaj gibi kalemlerin hangi tarafa ait olduğu navlun sözleşmesi ve ilgili mali mevzuata bağlıdır. M.1225 bu teknik ödeme ayrıntılarını özel olarak düzenlemez.
Hesap cetvelinde ana alacak, para birimi, doğum tarihi, varsa vergi, yapılan ödeme ve bakiye ayrı sütunlarda gösterilmelidir. Böyle bir düzen hem ticari mutabakatı hem yargısal bilirkişi incelemesini kolaylaştırır.
Fesih sonrası yük ve belgeler nasıl tasfiye edilmelidir?
Yolculuk başlamadan fesih gerçekleştiğinde yük terminalde veya gemide olabilir. Yükün kime teslim edileceği, konişmento düzenlenmişse belgenin iptali/iadesi, gümrük beyannamesinin durumu ve terminal kayıtlarının düzeltilmesi operasyonel olarak tamamlanmalıdır. Hukuki fesih, yükün kendiliğinden fiziken taşıtana geçmiş sayılması anlamına gelmez.
Taşıma belgesinde iptal veya “void” işlemi yapılacaksa tüm orijinallerin kontrolü ve elektronik sistemlerde kayıtların eşleştirilmesi önemlidir. Aksi hâlde sona ermiş sözleşmeye rağmen dolaşımda görünen taşıma belgesi yeni teslim uyuşmazlığı yaratabilir.
Bağımsız sözleşme ihlali iddiası nasıl ayrılır?
Taraflardan biri fesih öncesinde diğerinin kusurlu davranışı nedeniyle zarar gördüğünü ileri sürüyorsa bu talep m.1225’teki fesih tazminatsızlığından ayrı hukuki sebebe dayanmalıdır. Zarar doğuran eylem, kusur, illiyet ve zarar miktarı somutlaştırılmalıdır. Sırf kanuni fesih nedeniyle elde edilemeyen gelecekteki kârın “önceki ihlal” etiketiyle talep edilmesi maddenin amacını aşar.
Mahkeme veya tahkim dosyasında talepler ayrı başlıklarla kurulursa hangi kısmın m.1225 tarafından engellendiği, hangi kısmın bağımsız sözleşme ihlaline dayandığı denetlenebilir hâle gelir.
Mutabakat ve ibra metni hazırlanacaksa nelere dikkat edilmelidir?
Kanuni fesih sonrasında taraflar doğmuş borçları bir mutabakatla tasfiye edebilir. Mutabakat metninde fesih tarihi, dayanak madde, kabul edilen alacaklar, tartışmalı kalemler, avans mahsupları ve kalan ödeme açık yazılmalıdır. “Tarafların hiçbir alacağı yoktur” şeklindeki geniş ibra ifadesi, bağımsız hasar veya üçüncü kişiye ait talepler bakımından istenmeyen sonuç yaratabileceğinden kapsamı somutlaştırılmalıdır.
Ödeme para birimi ve son ödeme tarihi de yazılılaştırılmalı; tasfiye mutabakatı m.1225 kapsamındaki kanuni sonucu değiştirecek yeni ve belirsiz yükümlülükler doğurmamalıdır.
Son kontrol: Yolculuk öncesi fesih tasfiyesinde her talep için “fesih tazminatı mı, doğmuş borç mu, bağımsız ihlal zararı mı?” sorusu cevaplanmalıdır. Bu sınıflandırma yapılmadan tek toplam rakam üzerinden talep kurulması m.1225’in tazminatsızlık kuralı ile doğmuş borçların ifası kuralını birbirine karıştırır.
Özellikle taşıyanın beklenen navlun kârı ile gerçekten doğmuş liman veya operasyon alacağı aynı kalem değildir. Hesap cetveli bu farkı açıkça göstermeli, her kalemin doğum tarihi ve sözleşmesel dayanağı ayrı yazılmalıdır.
Tasfiye kaydı: Fesih sonrası mutabakat tamamlandığında taraflar; ödenen tutar, iade edilen avans, teslim edilen yük ve belgeler ile açık bırakılan uyuşmazlık kalemlerini aynı tutanakta gösterebilir. Böylece m.1225 kapsamındaki hesap, sonradan yeni bir navlun veya masraf uyuşmazlığına dönüşmeden kapanır.
Son hesapta, fesih tarihinden sonra doğan yeni masraflar da ayrıca sınıflandırılmalı; bunların fesih öncesinde doğmuş borç gibi gösterilmemesine dikkat edilmelidir.
Resmî kaynak ve bağlantılı hükümler
Güncel 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Genel yapı için Navlun Sözleşmesi Rehberi ayrıca incelenebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
