Numuneye Aykırı Seri Mal Teslimi: Ticari Alıcının Hakları
Satışın belirli bir numuneye uygun yapılacağı kararlaştırılmışsa satıcı, seri teslimde o numuneye uygun mal vermekle yükümlüdür. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.247, bu ilişkiyi örnek üzerine satış olarak düzenler. Numunenin korunması ve hangi malın referans kabul edildiği, TBK m.248 nedeniyle yalnız teknik bir kalite konusu değildir; uyuşmazlıkta ispat yükünü doğrudan etkiler. Tacirler arasındaki satışta alıcı ayrıca 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.23/1-c kapsamındaki inceleme ve ayıp bildirimi kurallarına uymalıdır.
Bu yazı, Türkiye içindeki ticari mal satışında onaylanan numune ile toplu teslim arasındaki farklılığı ele alır. İnceleme; seri malın karantinaya alınması, numunenin laboratuvarda tüketilmesi, farklı partilerin ayrılması, bedel indirimi ile iade seçimi ve teknik tespitin kurulması üzerinde yoğunlaşır. Uluslararası satışın CISG kuralları ve tüketici işlemlerinin özel hükümleri ayrı değerlendirilir.
Numune hangi durumda bağlayıcı kalite ölçütüdür?
TBK m.247 uyarınca örnek üzerine satış, sözleşme konusu malın alıcıya veya üçüncü kişiye bırakılan örneğe ya da tarafların belirlediği mala uygun olması konusunda anlaşılmasıdır. Dolayısıyla her tanıtım ürünü, kendiliğinden sözleşmenin bütün özelliklerini belirleyen bağlayıcı numune sayılmaz. Sipariş formu, onay yazışması ve teknik şartname birlikte incelenerek hangi parçanın hangi özelliklerinin esas alındığı belirlenir.
Onayın yalnız renge mi, yüzey görünümüne mi, malzeme bileşimine mi yoksa bütün teknik özelliklere mi ilişkin olduğu açık olmalıdır. Satıcı, ölçü ve dayanım konusunda ayrıca yazılı taahhütte bulunmuşsa numuneye benzer görünüm bu taahhüdün yerine geçmez. TBK m.219, satıcının bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmamasını da ayıp sorumluluğu kapsamında tutar. Bu nedenle numune kaydı ile teknik ekler birbirinin yerine konulmamalıdır.
Siparişe bağlanan numunenin kodu, onay tarihi ve sürümü kayıt altına alınmalıdır. Önceki geliştirme örneğiyle son onaylı parçanın aynı dosyada karışması, hukuki karşılaştırmayı yanlış mal üzerinden başlatır. Numuneyi alıcıda, satıcıda veya bağımsız bir saklayıcıda tutma tercihi sözleşmede açıklanabilir. Asıl mesele, teslim edilen serinin hangi fiziksel referansla karşılaştırılacağının sonradan değiştirilememesidir.
Numuneye göre satış ile beğenme koşuluyla satış farklıdır
Numune üzerinden sipariş veren ticari alıcı, sırf teslim edilen ürün artık hoşuna gitmediği için gerekçesiz iade hakkı kazanmaz. TBK m.247’deki ilişki, kararlaştırılan ölçüte uygun ifayı gerektirir. Buna karşılık TBK m.249 ve m.250’deki beğenme koşuluyla satışta kabul, alıcının deneyerek veya gözden geçirerek beğenmesine bağlanmıştır; kanun bu alıcıya kabul veya geri verme serbestisi tanır. İki sözleşmenin kuruluş mantığı farklıdır.
Sözleşmede “numune onayından sonra seri üretim” yazması, bütün seri mal için sınırsız deneme ve gerekçesiz ret hakkı verildiğini göstermez. Onay, üretimin hangi niteliğe göre yapılacağını belirleyebilir. Teslim sonrası deneme süresi ayrıca kararlaştırılmışsa bu hükmün hangi partiyi kapsadığı, denemenin yöntemi ve kabul açıklamasının şekli de incelenir. Satışın niteliği, yalnız teklif başlığında kullanılan ifadeye göre belirlenmez.
Uluslararası mal satışı ayrı bir kapsam incelemesi gerektirir. İşyerleri farklı ülkelerde bulunan tarafların sözleşmesinde uygulanacak rejim belirlenmeden Türk iç satışının süreleri doğrudan kullanılmamalıdır. Sitedeki CISG m.35 kapsamında numune ve sözleşmeye uygunluk açıklaması bu ayrımı tamamlar. Buradaki TBK m.248 ispat düzeni, uluslararası rejime kendiliğinden aktarılmaz.
Tolerans, bilinen fark ve sorumsuzluk kaydı neyi değiştirir?
Üretim toleransı sözleşmede kabul edilmişse karşılaştırma, bu aralığı dikkate almalıdır. Numune ile seri mal arasında ölçülebilen her fark, aynı ağırlıkta ayıp değildir. Ancak satıcı, anlaşmada bulunmayan bir toleransı teslimden sonra tek taraflı olarak kabul edilmiş sayamaz. Teknik şartnamede belirtilen aralık, birim ve ölçüm koşulu birlikte okunmalıdır. İki rapor farklı sıcaklık veya nem koşullarında hazırlanmışsa önce ölçümlerin karşılaştırılabilirliği açıklanmalıdır.
TBK m.222, satış sözleşmesi kurulurken alıcının bildiği ayıplardan satıcının sorumlu olmadığını düzenler. Alıcının yeterli gözden geçirmeyle görebileceği ayıplarda ise satıcının ayıbın bulunmadığını ayrıca üstlenip üstlenmediği önem taşır. Bu nedenle numunedeki açık bir özelliğin kabulü ile seri teslimde sonradan oluşan sapma ayrılmalıdır. Alıcının belirli bir yüzey izini kabul etmesi, farklı malzeme kullanılmasına veya yazılı dayanım taahhüdünün düşürülmesine genel onay değildir.
Satıcının standart satış koşullarında “numune bağlayıcı değildir” yazması da sözleşme incelemesini bitirmez. Bu kaydın taraflar arasındaki anlaşmaya girip girmediği ve özel onay belgeleriyle ilişkisi belirlenir. Ayrıca TBK m.221, satılanı ayıplı devretmekte ağır kusurlu satıcının ayıp sorumluluğunu kaldıran veya sınırlayan anlaşmayı kesin hükümsüz sayar. Kayıtların hukuki etkisi, ürünün teknik aykırılığı kadar dosyanın somut sözleşme içeriğine bağlıdır. Sonradan düzenlenmiş bir kalite belgesi, daha önce kabul edilen sözleşme özelliğinin değiştiğini tek başına göstermez.
İnceleme raporunda yalnız ölçülen değer değil, sözleşmenin izin verdiği alt ve üst sınır da gösterilmelidir. Rapor tolerans dışındaki miktarı veya oranı belirleyebiliyorsa bu veri, değişim talebinin kapsamını ve bedel indiriminin hesaplanmasını doğrudan etkiler. Böylece bütün stok hakkında tek bir genel niteleme yapılması yerine, talebin hangi teslimlere dayandığı açıklığa kavuşur.
Numune eldeyse TBK 248 hangi ispat kolaylığını sağlar?
TBK m.248, kendisine örnek verilen tarafı, elindeki örneğin kendisine teslim edilmiş örnek olduğunu ayrıca ispat yükünden kurtarır. Hüküm, numunenin kimliği konusunda özel bir ispat düzeni getirir. Satıcı karşı ispat hakkını korur; farklı bir ürünün numune gibi sunulduğunu veya örneğin sonradan değiştirildiğini somut delille ileri sürebilir. Bu düzenleme alıcının her ayıp iddiasının tartışmasız doğru sayılması anlamına gelmez.
Karinenin uygulanabilmesi için önce örnek üzerine satış ilişkisinin ve numunenin ilgili tarafa bırakıldığının dayanağı bulunmalıdır. HMK m.190/2, kanuni karineye dayanan tarafın karinenin temelindeki vakıayı ispat etmesini düzenler. İmzalı numune teslim formu, onay e-postası, paket mührü ve ürün kodu bu başlangıç bağını kurmaya yardım eder. Teknik inceleme ise teslim edilen seri ile bu referans arasındaki farklılığı ortaya koyar.
Numune üzerinde kesit alma veya dayanım deneyi yapılması, bazı incelemelerde parçanın biçimini değiştirir. TBK m.248, biçim değişikliğinin gözden geçirmenin zorunlu sonucu olduğu durumu ayrıca korur; karşı tarafın aksini ispat hakkı devam eder. Bu nedenle hangi testin neden yapıldığı, test öncesi durum ve kullanılan parça miktarı laboratuvar kaydında gösterilmelidir. Gereksiz müdahale ile zorunlu inceleme aynı hukuki konumda değildir.
Numune kaybolur veya bozulursa dosya nasıl etkilenir?
Örnek alıcının elindeyken bozulmuş veya yok olmuşsa TBK m.248 açık bir sonuç bağlar: Alıcının kusuru bulunmasa bile satılanın örneğe uygun olmadığını ispat yükü alıcıya geçer. “Depoda kendiliğinden bozuldu” açıklaması bu sonucu kaldırmaz. Numunenin ortadan kalkması doğrudan bütün hakların kaybı değildir; ancak kanunun sağladığı özel ispat avantajı yerine aykırılığı başka delillerle ortaya koyma gereği doğar.
Fotoğraf, ölçüm raporu ve teknik çizim, kalan delillerin kapsamına göre değerlendirilir. Fotoğraf renk veya yüzey farkını gösterebilir; kimyasal bileşimi, iç yapıdaki çatlağı veya dayanımı tek başına ispatlamaz. Dosyada her delilin hangi özelliği gösterebildiği açıkça ayrılmalıdır. Numunenin daha önce incelendiği laboratuvarın ham ölçüm verileri ve numune kabul kaydı, yalnız sonuç sayfasından daha geniş bir karşılaştırma imkânı sağlar.
Saklama şartları ürünün özelliğine göre belirlenmelidir. Neme, sıcaklığa veya ışığa duyarlı referansın kontrolsüz ortamda tutulması, sonradan yapılan karşılaştırmanın güvenilirliğini bozar. Kullanılan kabın, mühürlerin ve saklama yerinin kaydı korunmalıdır. Test numuneyi tamamen tüketecekse karşılaştırmanın önce belgelendirilmesi, kalan parçaların ayrılması ve uyuşmazlık başlamışsa mahkeme yoluyla tespitin değerlendirilmesi gerekir.
Bir partideki fark bütün seri teslimi kapsar mı?
Seri siparişte üretim partisi, teslim partisi ve örnek alınan parti birbirinden ayrılmalıdır. Tek kolide görülen farklılığın bütün sevkiyette bulunduğu, teknik inceleme yapılmadan kabul edilemez. Buna karşılık farklılık üretim reçetesinden veya bütün partiyi etkileyen ortak süreçten kaynaklanıyorsa inceleme yalnız ilk açılan koliyle sınırlandırılmamalıdır. Uyuşmazlığın kapsamı, stok kodu yanında üretim ve teslim kayıtlarıyla kurulmalıdır.
Ayıp bildirimi için bütün stok üzerinde uzun bir laboratuvar çalışmasının bitmesi beklenmemelidir. Bilinen farklılık, etkilendiği belirlenen parti ve incelemenin devam ettiği hususu satıcıya açıkça bildirilir. Sonraki teknik bulgular ayrıca iletilir. İlk bildirimin “ürünler sorunlu” gibi belirsiz bir cümleyle bırakılması, neyin hangi tarihte bildirildiği konusunda gereksiz ispat tartışması yaratır. Satıcı incelemeye çağrıldığında hangi malları inceleyeceği de anlaşılmalıdır.
TBK m.230, birlikte satılmış mallardan yalnız bazıları ayıplıysa dönme hakkını kural olarak ayıplı kısımla sınırlar. Ayıplı parçanın ayrılması taraflardan birine önemli zarar vermeden mümkün değilse dönme bütün satılanı kapsar. Bu nedenle ticari alıcı, bütün sevkiyatın iadesini isterken partilerin teknik ve ekonomik bağlantısını da açıklamalıdır. Adet, kalite ve bütünlük incelemesi aynı raporda birbirine karıştırılmamalıdır.
Ticari alıcı numune farkını hangi sürede bildirmelidir?
TTK m.23/1-c, tacirler arasındaki satışta teslim sırasında açıkça belli ayıp için iki gün içinde ihbar öngörür. Ayıp açıkça belli değilse alıcı, teslimden sonra sekiz gün içinde malı incelemek veya incelettirmek ve bu incelemede ayıp ortaya çıkarsa aynı süre içinde satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Sekiz gün yalnız rapor siparişi verme süresi değildir; maddede inceleme ile bildirim birlikte düzenlenmiştir.
Olağan incelemeyle ortaya çıkarılamayan ve sonradan anlaşılan ayıpta TBK m.223/2 uygulanır. Bu ayıp öğrenildiğinde hemen bildirilmelidir. Numuneyle ilk bakışta görülen renk farkı ile kullanım sırasında ortaya çıkan dayanım farkı, tespit zamanları bakımından ayrı incelenir. Ayıbın gizli olduğu, yalnız alıcının onu geç fark etmiş olmasına dayanılarak söylenemez. Olağan incelemenin neyi ortaya çıkaracağı teknik özelliklere göre belirlenir.
Ayrıntılı süre ayrımı için ticari satışta iki ve sekiz günlük ayıp ihbarı rehberi incelenebilir. TBK m.225’te ağır kusurlu satıcı ve satıcılığı meslek edinmiş kişinin bilmesi gereken ayıplar için süresinde ihbar savunmasını sınırlayan hüküm bulunur. Bu istisnayı ileri süren alıcı, satıcının bilgisi veya bilmesi gereken teknik hususlara ilişkin somut dayanakları göstermelidir.
Ayıp bildirimi ile sözleşmeden dönme aynı açıklama değildir
Ayıp bildirimi, teslim edilen maldaki farklılığın satıcıya açıklanmasıdır. Sözleşmeden dönme ise belirli bir seçimlik hakkın kullanılmasıdır. Bildirimde numune kodu, teslim belgesi, etkilenen miktar ve saptanan fark yazılmalı; inceleme kayıtları eklenmelidir. Yalnız faturaya itiraz edilmesi, numune farklılığının içeriğini göstermeyebilir. Muhasebe kaydıyla ürünün teknik durumuna ilişkin ihbar ayrı amaçlara hizmet eder.
TTK m.18/3, tacirler arasında temerrüt, fesih ve dönme açıklamaları için noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta yöntemlerini düzenler. Bu hükmün kapsamı ile sırf ayıp bildiriminin ispatı ayrılmalıdır. Dönme kararı içeren açıklama hazırlanırken maddede gösterilen yöntem kullanılmalı; muhatap şirket ve ulaşma kaydı dikkatle belirlenmelidir. Sadece satış temsilcisinin telefonuna gönderilen mesajla yetinmek ciddi ispat sorunu yaratır.
Satıcı inceleme istediğinde, bu talep kayda alınarak erişim ve numune alma usulü belirlenir. Malın satıcıya gönderilmesi, haklardan vazgeçildiği veya yalnız onarım hakkının seçildiği anlamına gelecek şekilde belirsiz bırakılmamalıdır. Sevk belgesinde işlemin inceleme, değişim veya iade amacı açıklanmalıdır. Teknik görüşmelerin sürmesi, kanuni bildirim ve zamanaşımı düzeninin kendiliğinden durduğu anlamına gelmez.
Seri mal geri gönderilmeden önce ne korunmalıdır?
TBK m.226, başka yerden gönderilen ayıplı mal bakımından özel koruma yükümlülükleri getirir. Alıcının bulunduğu yerde satıcının temsilcisi yoksa alıcı, malı koruyacak geçici önlemleri almalıdır. Gerekli önlemleri almadan malı geri gönderemez. Ayrıca satılanın durumunu gecikmeksizin usulüne uygun tespit ettirmelidir; bunu yaptırmazsa ayıbın mal kendisine ulaştığında mevcut olduğunu ispat yükü alıcıya düşer.
Ürünler, uygun mallarla karışmayacak biçimde ayrılmalı; yeniden paketleme yapılacaksa önceki paket bilgisi korunmalıdır. Bu işlem, ticari stok yönetiminin ötesinde hangi malın dava konusu olduğunu belirler. Korunmayan mallarda sonradan nem, darbe veya yanlış depolama hasarı oluşması, ilk teslimdeki numune aykırılığıyla sonraki zarar arasında ayrım yapmayı güçleştirir. Alıcı kendi kullanım ve saklama kayıtlarını da incelemeye açık tutmalıdır.
TBK m.228, alıcının malı başkasına devretmesi veya biçimini değiştirmesi hâlinde dönme yerine değer eksikliğine karşılık bedel indirimi sınırını düzenler. Bu nedenle ayıp tespit edildikten sonra malın işlenerek başka ürüne dönüştürülmesi, seçimlik hak üzerinde sonuç doğurur. İşletmenin üretim programı ile hukuki hak tercihi birlikte ele alınmalı; üretime devam kararı verilmeden önce mevcut partinin durumu ve kullanım miktarı belirlenmelidir.
Bilirkişi karşılaştırması hangi soruları çözmelidir?
Numuneye aykırılık davasında raporun yalnız “kalite düşüktür” demesi yeterli açıklık sağlamaz. İnceleme; bağlayıcı numunenin tanımını, sözleşmedeki toleransı, teslim malının ölçülen özelliğini ve farkın kullanım üzerindeki etkisini ayrı göstermelidir. Ölçüm yöntemi, cihaz ve inceleme koşulları rapordan anlaşılmalıdır. Teknik sonuç, tarafların kararlaştırdığı standarda bağlanmadığında hukuki uyuşmazlığın merkezi sorusu cevapsız kalır.
HMK m.266 uyarınca özel veya teknik bilgi gerektiren konularda bilirkişi incelemesi yapılır. Bilirkişi, teknik farklılığı ve bunun nedenini değerlendirir; sözleşmeden dönmenin hukuken geçerli olup olmadığına mahkeme karar verir. Tarafın kendi laboratuvar raporu da dosyaya sunulabilir; raporun kimin talebiyle, hangi ürün üzerinde ve hangi zincirle hazırlandığı açıklanmalıdır. Numune teslimi ile sonuç belgesi arasındaki bağlantı korunmalıdır.
Malın bozulması, tüketilmesi veya üretime girmesi nedeniyle delilin kaybolma tehlikesi varsa HMK m.400 uyarınca delil tespiti istenebilir. Hukuki yarar şartı somut tehlikeyle gösterilir. Dava açılmadan önce görev ve yetki HMK m.401’e göre belirlenir; esas dava açıldıktan sonra tespit, davanın görüldüğü mahkemeden istenir. Tespit başvurusu, satıcıya yapılacak süresindeki ayıp bildiriminin yerine geçmez.
Değişim, indirim, dönme ve üretim zararı nasıl ayrılır?
TBK m.227, ayıp sorumluluğu doğduğunda dönme, ayıp oranında bedel indirimi, aşırı masraf gerektirmeyen ücretsiz onarım ve imkân varsa ayıpsız benzeriyle değişim haklarını düzenler. Seri malın numuneden farklı olması, her dosyada aynı hakkın kullanılmasını zorunlu kılmaz. Teknik uygunluğun sonradan sağlanıp sağlanamayacağı, malın hâlen mevcut olup olmadığı ve farklılığın ticari kullanım üzerindeki ağırlığı birlikte incelenir.
Kanunda satıcının ayıpsız benzeri hemen teslim ederek ve zararın tamamını gidererek alıcının seçimlik haklarını kullanmasını önlemesine ilişkin hüküm de vardır. Alıcının dönme talebini durum haklı göstermiyorsa hâkim onarıma veya indirime karar verebilir. Bu sınırlamalar nedeniyle “numune farklıysa koşulsuz tam iade” ifadesi doğru değildir. Bedel indirimi isteyen alıcı ise yalnız değiştirme maliyetini değil, ayıbın mal değerine etkisini ortaya koymalıdır.
Üretim durması, ayıklama gideri ve müşteri siparişinin kaybı ayrı zarar kalemleridir. Her birinin ayıplı teslimle bağlantısı ve tutarı belgelenmelidir. TBK m.227 genel hükümlere göre tazminat hakkını saklı tutar; dönmenin sonuçlarında TBK m.229 doğrudan zarar ile diğer zararları farklı düzenler. Aynı kaybın hem bedel indirimi hem tazminat içinde iki kez hesaplanmaması gerekir. Satış cirosu doğrudan net kâr kaybı olarak yazılamaz.
Zamanaşımı ve ticari dava hazırlığı
TBK m.231 uyarınca satıcı daha uzun süre üstlenmemişse taşınır satışındaki ayıp sorumluluğu davaları, ayıp sonradan ortaya çıksa da malın alıcıya devrinden itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar. Alıcının bu iki yıl içinde bildirdiği ayıptan doğan def’i hakkı sürenin geçmesiyle ortadan kalkmaz. Satılanı ayıplı devretmekte ağır kusurlu satıcı, iki yıllık zamanaşımından yararlanamaz. Bildirim süresi ile dava zamanaşımı birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Tarafların ticari işletmeleriyle ilgili satıştan doğan uyuşmazlık TTK m.4 çerçevesinde ticari dava niteliği taşır. Aksine özel hüküm bulunmadıkça görevli mahkeme TTK m.5 uyarınca asliye ticaret mahkemesidir; mahkemenin bulunmadığı yerde aynı maddenin dördüncü fıkrası dikkate alınır. Bedel iadesi, indirim nedeniyle para alacağı veya tazminat talebinde TTK m.5/A’daki dava öncesi arabuluculuk şartı incelenir.
Başvuruda siparişin tamamı, onaylı numune, parti listesi, teslim tarihleri, bildirimlerin ulaşma kayıtları ve seçilen hak birbirini doğrulamalıdır. Numune aykırılığının hangi partide bulunduğu açıklanmadan bütün faturaların iadesini istemek, talep kapsamını belirsizleştirir. Arabuluculuk anlaşması yapılacaksa iade edilecek miktar, nakliye, kalan stok, değişim takvimi ve zarar kalemleri açık yazılmalıdır. Anlaşmanın teknik ekleri, uyuşmazlığı doğuran eski belirsizliği tekrar üretmemelidir.
Sık sorulan sorular
Numuneye benzeyen fakat daha düşük dayanımlı mal uygun teslim sayılır mı?
Görünüm benzerliği tek başına yeterli değildir. Bağlayıcı numunenin dayanımı veya ayrıca kararlaştırılan teknik değer teslimde bulunmalıdır. TBK m.219 ve m.247 uyarınca hangi niteliklerin taahhüt edildiği belirlenir; uygunluk aynı koşullarda yapılan teknik karşılaştırmayla incelenir. Yalnız fotoğraf bu soruyu çözmez.
Numunenin üzerinde satıcının imzası yoksa haklar kaybolur mu?
TBK m.247, numunenin mutlaka imzalanmasını şart koşmaz. Ancak örnek üzerine satış anlaşması ve hangi parçanın bırakıldığı ispatlanmalıdır. Onay yazışması, ürün kodu ve teslim kaydı bu bağı kurabilir. TBK m.248’in karinesi, sözleşmeyle hiçbir bağlantısı gösterilemeyen herhangi bir parça için uygulanmaz.
Laboratuvar testi numuneyi keserse ispat kolaylığı sona erer mi?
Her biçim değişikliği aynı sonucu doğurmaz. TBK m.248, değişikliğin gözden geçirmenin zorunlu sonucu olduğu durumu özel olarak düzenler ve karşı tarafın aksini ispat hakkını saklı tutar. Testin amacı, yöntemi, önceki görüntüler ve kalan parçalar kayıt altına alınmalıdır.
Numune kusurum olmadan yok olduysa kim ispat yapar?
Örnek alıcının elindeyken bozulmuş veya yok olmuşsa, TBK m.248 gereği alıcı kusursuz olsa da teslimin örneğe uygun olmadığını ispatlar. Bu sonuç tüm hakların kendiliğinden kaybı değildir. Önceki ölçümler, teknik şartname ve başka elverişli delillerin hangi farklılığı gösterdiği değerlendirilir.
Seri malı incelemek için laboratuvar randevusunu bekleyebilir miyim?
Randevu beklemek kanuni bildirim süresini kendiliğinden uzatmaz. Tacirler arası satışta TTK m.23/1-c uygulanır; belirlenen aykırılık zamanında bildirilmelidir. Sonradan anlaşılan gizli ayıpta TBK m.223/2 uyarınca hemen bildirim gerekir. Teknik incelemenin sürdüğü ayrıca açıklanarak yeni bulgular iletilebilir.
Bir kolinin farklı çıkması bütün siparişi iade hakkı verir mi?
Bütün siparişin ayıplı olduğu teknik olarak belirlenmelidir. TBK m.230, kural olarak dönmeyi ayıplı kısımla sınırlar. Ayıplı kısmın önemli zarar doğurmadan ayrılması mümkün değilse dönme tamamını kapsar. Parti kayıtları ve malların birlikte kullanım ilişkisi bu değerlendirmede belirleyicidir.
Ayıplı malları üretimde kullanırsam dönme hakkım etkilenir mi?
Evet, kullanımın niteliği önemlidir. TBK m.228, alıcının malın biçimini değiştirmesi veya üçüncü kişiye devretmesi durumunda değer eksikliğine karşılık bedel indirimi düzenler. İşleme başlamadan önce mevcut mal, ayıp ve kullanım miktarı belirlenmeli; tercih edilen hakkın bu işlemle uyumu değerlendirilmelidir.
Numune farklılığı için yalnız fatura itirazı yeterli midir?
Faturaya itiraz ile ayıp bildirimi farklı konulardır. Bildirimde hangi teslimin, hangi numuneye ve hangi özellik yönünden aykırı olduğu anlaşılmalıdır. Muhasebe itirazı bu içeriği taşımıyorsa teknik aykırılığın bildirildiğini göstermeyebilir. Dönme açıklaması ayrıca yapılacaksa TTK m.18/3 yöntemleri dikkate alınır.
Delil tespiti yaptırınca satıcıya ayrıca ihbar gerekir mi?
Delil tespiti, malın teknik durumunun korunmasına hizmet eder; süresinde ayıp bildiriminin yerini kendiliğinden almaz. HMK m.400 kapsamında tespit başvurusu ile TTK m.23 ve TBK m.223 kapsamındaki bildirim birlikte yönetilmelidir. Satıcının hangi tarihte hangi ayıbı öğrendiği ayrıca kayıtla gösterilmelidir.
Numuneye uygun olmayan teslim yüzünden kaçırılan sipariş bedeli istenebilir mi?
Tazminatta siparişin toplam tutarı doğrudan zarar sayılmaz. TBK m.227 ve m.229 çerçevesinde aykırı teslimle zarar arasındaki bağ, kaybın niteliği ve tutarı açıklanmalıdır. Tasarruf edilen giderler ve aynı zararın başka kalemde karşılanması hesaba katılır; net kayıp belgelerle ortaya konur.
Başvuru ve dosya hazırlığı
Numune uyuşmazlığında ilk inceleme, onaylı referansın kimliğini ve teslim partilerini eşleştirmeye dayanır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İstanbul ve Mersin ofisleriyle Mersin merkezli Türkiye geneli dosya yönetiminde sipariş eklerini, teknik raporları, ayıp bildirimlerini ve hak tercihini birlikte değerlendirir. Görüşme için numune kodu, teslim ve bildirim tarihleri ile mevcut stok durumunu belirterek iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar ve mevzuat
- 6098 sayılı TBK m.219, 221–223, 225–231 ve 247–252
- 6102 sayılı TTK m.4, 5, 5/A, 18/3 ve 23/1-c
- 6100 sayılı HMK m.190, 266, 400 ve 401
Mevzuat kontrol tarihi: 24 Ekim 2026.
İlgili hukuk rehberleri
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
