Okuma Yazma Bilmeyen Kişi Konsoloslukta Vekâletname Verebilir mi? Noterlik Kanunu m.87 | 2026
Kısa ve Net Cevap
Evet. Okuma yazma bilmeyen kişi Türk büyükelçiliği veya başkonsolosluğunda vekâletname verebilir. İşlem yapılamaz diye bir yasak yoktur. 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.87 uyarınca ilgili okuyup yazamıyorsa iradesini noterlik görevlisine açıklar; işlem iki tanık huzurunda düzenlenir, metin ilgiliye okunur ve iradesine uygun olduğu teyit edildikten sonra imza/parmak izi ve tanık imzalarıyla tamamlanır.
Okuma yazma bilmeme ile imza atamama aynı hukuki durum değildir. İmza atamayan kişide Noterlik Kanunu m.75’in imza yerine işaret/parmak izi kuralları; Türkçe bilmeyen kişide ise m.74’ün tercüman kuralı ayrıca uygulanır. Bir kişi hem okuma yazma bilmiyor hem Türkçe bilmiyorsa iki prosedür birlikte gündeme gelir.
Noterlik Kanunu m.87 Okuma Yazma Bilmeyen Kişi İçin Ne Düzenler?
Noterlik Kanunu m.87, ilgilinin okuma ve yazma imkânına sahip olmadığı noterlik işlemlerinde iradenin güvenli biçimde tespit edilmesini düzenler. İlgili, hukuki işlemle ne yapmak istediğini görevliye açıklar. Belge iki tanık huzurunda hazırlanır ve kendisine okunur.
Okunan metnin kişinin gerçek isteğine uygun olduğu teyit edilmeden işlem tamamlanamaz. Tanıklar da bu sürece katılarak ilgili kişinin beyanının doğru şekilde belgeye geçirildiğine tanıklık eder. Amaç okuma yazma bilmeyen kişinin dezavantajını gidermek ve sonradan “metni bilmiyordum” uyuşmazlığını azaltmaktır.
Bu prosedür kişinin işlem yapma ehliyetinin bulunmadığı anlamına gelmez. Okuma yazma bilmemek, ayırt etme gücünün yokluğu veya hukuki ehliyetsizlik değildir. Kişi yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayabiliyorsa vekâletname verebilir.
Neden İki Tanık Gereklidir?
İki tanık, ilgilinin açıkladığı irade ile düzenlenen belge arasında uyum bulunduğuna yönelik ek güvence sağlar. Kişi metni bizzat okuyamadığı için belgenin içeriği sesli olarak aktarılır ve tanıkların huzurunda kabul edilir.
Tanıkların görevi vekâletnamenin hukuki içeriğine karar vermek değil, işlemin usulüne uygun yürütüldüğüne tanıklık etmektir. Vekâlet verenin yerine karar veremez, onun adına hangi yetkilerin verileceğini seçemezler.
Tanıkların tarafsız ve işlem ehliyetine sahip kişiler olması gerekir. Vekâletnameden doğrudan menfaat sağlayan veya mevzuat gereği tanıklık yapamayacak kişiler tanık olarak kullanılmamalıdır.
Vekâletname Metni Nasıl Okunur ve Teyit Edilir?
Belge hazırlandıktan sonra ilgiliye anlaşılır biçimde okunur. Özellikle taşınmaz satışı, banka hesabından para çekme, sulh, feragat, ibra veya miras payı işlemleri gibi önemli yetkiler tek tek anlaşılır olmalıdır.
İlgili metnin kendi iradesini yansıttığını tanıklar huzurunda kabul eder. Metinde yanlışlık varsa imza aşamasından önce düzeltilir. Okuma yazma bilmeyen kişinin önüne yalnızca imza veya parmak izi atacağı hazır bir kâğıt konulması m.87’nin koruma amacına aykırıdır.
Bu nedenle randevu öncesinde vekâletnamenin amacı netleştirilmelidir. “Her şeyi yapmaya yetkili genel vekâlet” yerine ihtiyaç duyulan işlemleri açık ve sınırlı yazmak, kişinin neye izin verdiğini anlamasını kolaylaştırır.
Okuma Yazma Bilmeyen Kişi İmza Atabiliyorsa Ne Olur?
Okuma yazma bilmeme ile imza atamama aynı değildir. Kişi kendi imzasını atabiliyorsa m.87’nin iki tanıklı okuma usulü içinde imzasını kullanabilir. İmza atamıyorsa Noterlik Kanunu m.75’in imza yerine işaret, mühür veya parmak izi kullanımına ilişkin hükümleri ayrıca uygulanır.
Parmak izi, yalnız kişinin kimliğini güçlendiren mekanik bir unsur değildir; mevzuatta öngörülen usulle imza yerine kullanılan işarettir. Hangi parmağın kullanıldığı ve işlemin nasıl gerçekleştirildiği belgeye uygun biçimde kaydedilir.
İmza atamayan kişiler için mevcut Noterlik Kanunu m.75 parmak izi rehberi bu farklı konuyu ayrıntılı ele almaktadır.
Kişi Hem Okuma Yazma Bilmiyor Hem Türkçe Bilmiyorsa Ne Olur?
Bu durumda m.87’nin iki tanık ve okuma usulüne ek olarak Noterlik Kanunu m.74 uyarınca tercüman gerekir. Türk dış temsilciliklerindeki noterlik işlemleri Türkçe yürütüldüğünden, Türkçe bilmeyen kişinin işlem iradesi uygun tercüman aracılığıyla aktarılır.
Tercüman belgenin içeriğini ve hukuki anlamını kişinin anlayacağı dile çevirir. İki tanık ise m.87 kapsamındaki usule katılır. Tercüman ile tanıkların rolleri farklıdır; biri dil engelini, diğerleri okuma-yazma engeline ilişkin usul güvencesini karşılar.
Türkçe bilmeyen noterlik işlemleri için Noterlik Kanunu m.74 tercüman rehberi ayrıca incelenebilir.
Yurt Dışındaki Türk Konsolosluğunda İşlem Nasıl Yürür?
Okuma yazma bilmeyen kişi bulunduğu ülkedeki yetkili Türk büyükelçiliği veya başkonsolosluğundan noterlik randevusu alır. İşlemin vekâletname olduğu ve kişinin okuma yazma bilmediği randevu öncesinde temsilciliğe bildirilmelidir. Böylece tanık ve gerekiyorsa tercüman şartları önceden planlanabilir.
Berlin, Köln, Frankfurt, Paris, Amsterdam, Rotterdam, Viyana, Zürih, Londra, New York, Toronto veya diğer dış temsilcilikler Noterlik Kanunundaki temel usullere tabidir. Temsilcilik kendi görev bölgesi, randevu ve belge listesine ilişkin ek pratik kurallar belirleyebilir.
Kişinin kimliği, vekilin doğru kimlik bilgileri ve işlem konusu hazırlanmalıdır. Tapu, banka, miras veya dava işlemi için vekâlet metninin amacı baştan doğru belirlenmelidir.
Okuma Yazma Bilmeyen Kişi Tapu Satış Vekâleti Verebilir mi?
Evet, işlem ehliyeti varsa verebilir. Ancak taşınmaz devri gibi tapu sicilinde işlem yapılmasını gerektiren vekâletnameler Noterlik Kanunu m.89 uyarınca düzenleme şeklinde yapılmalıdır. Okuma yazma bilmeyen kişi bakımından m.87’nin iki tanıklı usulü de birlikte uygulanır.
Taşınmazın satışı, bağışı, ipoteği veya başka tasarruf işlemi vekâlet metninde açıkça gösterilmelidir. İşlemin ciddi ekonomik sonuçları nedeniyle görevli gerçek iradeyi özellikle dikkatle tespit eder.
Yabancı ülke noterinde düzenlenen tapu vekâletinin Türkiye’de kullanılabilirliği ayrıca şekil, apostil ve m.89 bakımından değerlendirilmelidir. Türk dış temsilciliğinde düzenleme yapmak bu şekil tartışmalarını azaltabilir.
Avukata Dava Vekâleti Verilebilir mi?
Evet. Okuma yazma bilmeyen kişi avukata dava ve icra takibi için vekâletname verebilir. Ancak sulh, feragat, ibra, tahkim, yemin teklifi veya kabulü gibi bazı işlemler için HMK m.74 uyarınca özel yetki gerekir.
Vekâletnamenin bu özel yetkileri içerip içermediği vekil avukatla randevu öncesinde belirlenmelidir. Okuma yazma bilmeyen kişiye her özel yetkinin anlamı açıklanmalı ve yalnız gerçekten istenen yetkiler metne eklenmelidir.
“Her yetkiyi verelim” yaklaşımı m.87’nin bilinçli irade korumasına uygun değildir. Yetkinin amacı ve kapsamı kişinin anlayacağı şekilde açıklanmalıdır.
Tanık Kim Olabilir, Kim Olmamalıdır?
Tanıkların ergin ve işlem ehliyetine sahip olması, kimliklerini resmî belgeyle ispatlamaları gerekir. İşlemden doğrudan menfaat elde edecek kişiler tanıklık için uygun değildir. Noterlik mevzuatındaki tanıklık engelleri ayrıca uygulanır.
Vekil olacak kişinin aynı zamanda tanık olarak kullanılması işlem güvenliği bakımından sakıncalıdır. Vekilin eşi, işlemden menfaat sağlayan mirasçı veya doğrudan alıcı gibi kişiler de tarafsızlık açısından tercih edilmemelidir.
Temsilcilik, tanıkların kimlik belgelerini ve kişisel bilgilerini randevudan önce isteyebilir. Tanıkların işlem boyunca hazır bulunması gerekir.
Okuma Yazma Bilmeme İşlem Ehliyeti Eksikliği midir?
Hayır. İşlem ehliyeti kişinin yaptığı hukuki işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayabilmesiyle ilgilidir. Okuma yazma bilmemek eğitim düzeyine ilişkin bir durumdur ve tek başına ayırt etme gücünü ortadan kaldırmaz.
Görevli Noterlik Kanunu m.72 uyarınca yine kimlik, ehliyet ve gerçek iradeyi kontrol eder. Kişi işlemi anlayamıyorsa veya bilişsel bir sorun varsa bu, okuma yazma bilmeme prosedüründen ayrı bir ehliyet sorunudur.
65 yaş ve üzerindeki kişilerde sağlık raporu meselesi için 65 yaş üstü konsolosluk vekâletnamesi rehberi incelenebilir.
Konsolosluk Randevusuna Gitmeden Önce Hazırlanacaklar
- Geçerli kimlik veya pasaport.
- Vekil olacak kişinin eksiksiz kimlik bilgileri.
- İşlemin açık amacı ve gerekiyorsa vekâlet taslağı.
- İki uygun tanığın kimlik belgeleri.
- Türkçe bilinmiyorsa uygun tercüman.
- Tapu işlemi varsa taşınmaz bilgileri.
- Dava işlemi varsa avukat ve özel yetki bilgileri.
- Temsilciliğin randevu, fotoğraf ve ücret şartlarının kontrolü.
- Kişinin işlem ehliyeti konusunda özel durum varsa ilgili belgeler.
- Belgenin Türkiye’de kullanılacağı kurumun istediği özel bilgilerin teyidi.
En Sık Yapılan Hatalar
Birinci hata okuma yazma bilmeyen kişinin vekâlet veremeyeceğini sanmaktır. İkinci hata m.87’nin iki tanıklı usulünü atlamaktır. Üçüncü hata imza atamama ile okuma yazma bilmeme durumlarını aynı kabul etmektir.
Dördüncü hata Türkçe bilmeyen kişinin yalnız tanıkla işlem yapabileceğini düşünmektir; dil engelinde ayrıca m.74 kapsamında tercüman gerekir. Beşinci hata tapu gibi m.89 kapsamındaki işlemlerde basit onaylama şekliyle yetinmektir.
Doğru işlem için m.72 ehliyet kontrolü, m.74 tercüman, m.75 imza yerine işaret, m.87 okuma-yazma bilmeme ve m.89 düzenleme şekli gerektiği ölçüde birlikte uygulanır.
Resmî ve İlgili Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.72, 74, 75, 87 ve 89
- T.C. Dışişleri Bakanlığı – Konsolosluk Noterlik İşlemleri
- e-Devlet – Konsolosluk ve resmî belge hizmetleri
Sık Sorulan Sorular
Okuma yazma bilmeyen kişi vekâletname verebilir mi?
Evet. Noterlik Kanunu m.87’deki iki tanıklı usul uygulanır.
İki tanık zorunlu mu?
Okuma yazma bilmeyen kişinin m.87 kapsamındaki işleminde iki tanık usulün temel unsurudur.
Belge kişiye okunmak zorunda mı?
Evet. Metin okunur ve iradesine uygun olduğu teyit edilir.
Parmak izi yeterli mi?
İmza atamıyorsa m.75 uygulanır; okuma yazma bilmeme nedeniyle m.87’nin tanık ve okuma usulü ayrıca devam eder.
Türkçe bilmiyorsa tanık yeterli olur mu?
Hayır. Noterlik Kanunu m.74 uyarınca tercüman da gerekir.
Tapu satış vekâleti verebilir mi?
Evet. İşlem ehliyeti varsa m.89 düzenleme şekli ve m.87 usulü birlikte uygulanır.
Avukata dava vekâleti verebilir mi?
Evet. Gerekli özel yetkiler açıkça anlatılarak vekâletname düzenlenebilir.
Okuma yazma bilmemek ehliyetsizlik midir?
Hayır. Okuma yazma bilmeme tek başına ayırt etme gücünü veya işlem ehliyetini ortadan kaldırmaz.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Bu rehber 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.72, 74, 75, 87 ve 89 ile Dışişleri Bakanlığının konsolosluk noterlik uygulama açıklamaları esas alınarak hazırlanmıştır.
Yurt dışındaki vekâletname ve Türkiye’de temsil işlemleri Mersin’den Türkiye genelindeki dosyalar bakımından takip edilmektedir.
Vekâletname İşlemleri İçin İletişim
Son mevzuat ve resmî uygulama kontrolü: 12 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
