Pilotun Son 90 Gün Uçuş Tecrübesi Nasıl Hesaplanır? | SHT-FCL FCL.060
Bir pilotun toplam uçuş saatinin yüksek olması, her operasyon için güncel tecrübe şartını otomatik olarak karşılamaz. SHT-FCL, özellikle yolcu ve ticari hava taşımacılığında pilotun yakın dönemde ilgili hava aracı tip veya sınıfıyla fiilen temasını korumasını ister. Bu sebeple FCL.060 “son dönem tecrübesi” başlığı altında 90 günlük ayrı bir güncellik kuralı getirir.
Bu kuralın amacı pilotun geçmiş kariyerini ölçmek değildir. Pilotun bugün yapacağı görev bakımından son dönemde ilgili tip/sınıfta kalkış, yaklaşma ve iniş prosedürlerini gerçekleştirmiş olmasını güvence altına alır. On binlerce saatlik kariyer tecrübesi bulunan bir kaptan için de 90 günlük güncellik şartı ayrıca kontrol edilir.
Hukuki Dayanak: SHT-FCL FCL.060
FCL.060(b), uçaklar, helikopterler, dikey kalkışlı hava araçları, hava gemileri ve düzenlemede belirtilen diğer kategoriler için son dönem tecrübesini düzenler. Pilot, belirlenen şartları karşılamadığı takdirde ilgili hava aracını ticari hava taşımacılığı veya yolcu taşımacılığı amacıyla kullanamaz. Böylece güncellik şartı doğrudan operasyonun yapılabilirliğine bağlanmıştır.
PIC veya ikinci pilot için temel şart, son 90 gün içinde aynı tip/sınıf hava aracında veya söz konusu tip/sınıfın tam uçuş simülatöründe en az üç kalkış, yaklaşma ve iniştir. Bu üç hareket, pilotun sahip olduğu imtiyazlara bağlı olarak tek pilotlu veya çok pilotlu operasyonlarda gerçekleştirilebilir.
Son 90 Günde 3 Kalkış, Yaklaşma ve İniş Nasıl Hesaplanır?
Hesaplama takvim yılı veya ay üzerinden değil, görev yapılacak tarihten geriye doğru 90 günlük dönem üzerinden yapılır. Bu dönemde aynı tip/sınıf hava aracında veya kabul edilen FFS’de en az üç kalkış, üç yaklaşma ve üç iniş tamamlanmış olmalıdır. Kayıtların tarihleri bu nedenle kritik önem taşır. Bir uçuşun 91 gün önce yapılmış olması güncellik penceresinin dışında kalmasına neden olur.
Şart yalnız “üç uçuş sektörü” şeklinde okunmamalıdır; metin kalkış, yaklaşma ve iniş icrasını esas alır. Uçuş görevinin pilotun hangi imtiyazı kapsamında yapıldığı, tek/çok pilotlu operasyon niteliği ve hangi tip/sınıfta gerçekleştirildiği kayıtlarla doğrulanmalıdır. İşletme, planlama sisteminde bu detayları otomatik kontrol edecek veri yapısına sahip olmalıdır.
Tam Uçuş Simülatörü (FFS) Son 90 Gün Şartında Kullanılabilir mi?
Evet. FCL.060(b)(1), üç kalkış, yaklaşma ve inişin aynı tip/sınıf hava aracında veya ilgili hava aracı tipinin/sınıfının tam uçuş simülatöründe (FFS) gerçekleştirilebilmesine izin verir. Bu nedenle uygun FFS üzerinde yapılan ve mevzuat şartlarını karşılayan çalışma, son dönem tecrübesinin korunmasında hukuken kullanılabilir.
Ancak herhangi bir simülatör oturumu otomatik olarak bu koşulu karşılamaz. Kullanılan cihazın ilgili tip/sınıf için kabul edilen FFS niteliğinde olması ve oturum kaydının hangi kalkış, yaklaşma ve inişlerin kim tarafından yapıldığını göstermesi gerekir. Genel eğitim cihazı veya prosedür çalışmasının FCL.060 şartına sayılıp sayılmayacağı cihazın mevzuat statüsü ve eğitimin içeriği üzerinden değerlendirilir.
Gece Şartlarında PIC Olarak Uçuş İçin Ek Kural
FCL.060(b)(2), gece şartlarında PIC olarak görev için ek güncellik şartı getirir. Pilot, son 90 gün içinde aynı tip/sınıf hava aracında veya ilgili FFS’de pilot olarak gece şartlarında en az bir kalkış, yaklaşma ve iniş gerçekleştirmiş olmalı veya aletli uçuş yetkisine (IR) sahip olmalıdır. Bu düzenleme gündüz güncellik şartından ayrı kontrol edilmelidir.
Bu nedenle son 90 gün içinde üç gündüz kalkış ve iniş yapan pilotun gece PIC görevi için şartları otomatik olarak tamamladığı söylenemez. Gece tecrübesi veya IR statüsü ayrıca kontrol edilir. Pilotun gece yetkisi bulunması ile son dönem gece güncellik şartı da birbirinden farklı konulardır.
Seyir Safhası İkinci Pilot İçin Özel Güncellik
FCL.060(b)(3), seyir safhası ikinci pilot görevine ilişkin özel seçenekler getirir. Pilot son 90 gün içinde ilgili tipte en az üç sektör seyir safhası ikinci pilot olarak uçmuş; veya ilgili tip FSTD’sinde operatörün belirlediği içerikle en az üç sektör içeren eğitim almış; ya da SHT-OPS Ek 3’e göre yenileme eğitimi tamamlamış; yahut Ek 1.9’a göre seyir safhası ikinci pilot yeterlilik kontrolünden geçmiş olmalıdır.
Bu seçenekler aynı amacı farklı yollarla karşılar: seyir safhası ikinci pilotun görev prosedürlerine güncel kalmasını sağlamak. İşletme hangi seçeneğin kullanıldığını personel kayıtlarında açıkça göstermeli, yalnız genel “recurrent completed” kaydıyla yetinmemelidir.
90 Günlük Süre 120 Güne Uzatılabilir mi?
FCL.060(c), ticari hava taşımacılığına özgü belirli koşullarda 90 günlük dönemin azami 120 güne uzatılabilmesine ilişkin düzenleme içerir. Uzatma, pilotun bir tip yetkisi öğretmeni veya kontrol pilotunun nezareti altında hat uçuşu gerçekleştirmesi koşuluna bağlanmıştır. Bu bir genel “30 gün tolerans” değildir.
Dolayısıyla şirket, 90 günlük süre dolduktan sonra pilotu normal ekip planında doğrudan 120 güne kadar kullanamaz. Uzatma mekanizmasının koşulları ve nezaretli hat uçuşu şartı uygulanmalıdır. Bu koşul da karşılanamazsa FCL.060(c)(2) uyarınca ilgili hava aracı tipi için uygun öğretmenle eğitim uçuşu tamamlanması gerekir; pilot imtiyazlarını yeniden kullanmadan önce eğitim gerekli unsurları içermelidir.
Son Dönem Tecrübesi Nasıl İspatlanır?
FCL.050 uyarınca pilot tüm uçuşlarının ayrıntılarına ilişkin güvenilir kayıt tutmak zorundadır. Son 90 gün hesabında bu kayıtların tarihi, tip/sınıf, görev statüsü ve kalkış-iniş ayrıntıları önem taşır. FCL.045(c) gereğince yetkili denetimde uçuş süreleri kaydı da derhal sunulabilmelidir.
Havayolu işletmesinin crew tracking sistemi, pilotun kişisel logbook kaydı, FFS oturum raporları ve eğitim kayıtları birbirini doğrulamalıdır. Sistemlerden birinde üç iniş görünürken diğerinde farklı veri bulunması halinde fark giderilmeden pilotun güncelliği varsayımla kabul edilmemelidir.
Havayolu Planlama Sistemi FCL.060’ı Nasıl Uygulamalıdır?
Operasyon kontrolü, pilotun toplam saatine veya son uçuş tarihine bakmakla yetinmemelidir. Sistem, görev tarihinden geriye 90 günlük pencereyi dinamik hesaplamalı, ilgili tip/sınıfta üç kalkış-yaklaşma-inişi doğrulamalı ve gece PIC görevi varsa gece/IR şartını ayrıca kontrol etmelidir. Seyir safhası ikinci pilotlar için de özel seçenekler ayrı parametre olarak izlenmelidir.
Güncellik kaybedilmek üzereyse eğitim veya FFS planlaması son güne bırakılmamalıdır. Operasyon yoğunluğu, cihaz müsaitliği veya eğitmen planlaması mevzuattaki koşulları ortadan kaldırmaz. Uçuş görevlendirmesi ancak gerekli güncellik şartları somut kayıtla karşılandığında yapılmalıdır.
90 Günlük Güncellik Kaybedilirse Ne Yapılır?
Şartın kaybedilmesi pilotun lisansının otomatik iptal olduğu anlamına gelmez. Sonuç, FCL.060 kapsamındaki ticari hava taşımacılığı veya yolcu taşıma imtiyazının gerekli güncellik yeniden sağlanıncaya kadar kullanılamamasıdır. Mevzuattaki FFS, nezaretli hat uçuşu veya uygun eğitim seçenekleri somut duruma göre uygulanır.
Güncellik yeniden kazanılırken yapılan eğitim ve kontroller açıkça kaydedilmelidir. Pilotun yalnız sistemde “active” statüsüne getirilmesi yeterli değildir; hangi tarihli FFS veya uçuşla hangi FCL.060 şartının yeniden sağlandığı denetlenebilir olmalıdır.
Son 90 Gün Kontrol Listesi
- Görev tarihinden geriye doğru 90 günü hesaplayın.
- Aynı tip/sınıfta veya uygun FFS’de en az üç kalkış, yaklaşma ve inişi doğrulayın.
- Gece PIC için gece şartındaki bir kalkış-yaklaşma-iniş veya IR durumunu ayrıca kontrol edin.
- Seyir safhası ikinci pilot için FCL.060(b)(3) seçeneklerinden birinin karşılandığını doğrulayın.
- 120 günlük mekanizmayı genel tolerans olarak uygulamayın.
- FFS ve eğitim kayıtlarını pilot logbookuyla eşleştirin.
Sık Sorulan Sorular
Son 90 günde kaç iniş gerekir?
PIC veya ikinci pilot için aynı tip/sınıfta ya da ilgili FFS’de en az 3 kalkış, yaklaşma ve iniş gerekir.
Simülatörde yapılan iniş sayılır mı?
FCL.060 ilgili tip/sınıfın tam uçuş simülatöründe (FFS) yapılan uygun işlemleri kabul eder.
Toplam uçuş saati yüksekse 90 gün şartı aranmaz mı?
Aranır. Kariyer toplamı son dönem güncellik şartının yerine geçmez.
Gece uçuşunda ek şart var mı?
Evet. Gece PIC için son 90 günde gece şartında en az bir kalkış-yaklaşma-iniş veya IR şartı uygulanır.
90 gün otomatik 120 gün sayılabilir mi?
Hayır. FCL.060(c)’deki uzatma belirli şartlara ve öğretmen/kontrol pilotu nezaretindeki hat uçuşuna bağlıdır.
Güncellik kaybı lisansı iptal eder mi?
Hayır. Ancak gerekli güncellik sağlanmadan ilgili ticari/yolcu taşıma imtiyazı kullanılamaz.
Uçuş kaydı şartın ispatında önemli mi?
Evet. FCL.050 ve FCL.045(c) uyarınca güvenilir ve ibraz edilebilir kayıt tutulmalıdır.
Seyir safhası ikinci pilot için ayrı şart var mı?
Evet. FCL.060(b)(3) dört alternatif yoldan biriyle güncellik gösterilmesini düzenler.
İlgili İçerikler ve Resmî Kaynaklar
- Pilot Uçuş Kayıt Defteri Nasıl Tutulur?
- Pilot Lisansı ve Yeterlik Belgesi
- Pilot Uçuş Kayıt Defteri
- Sivil Havacılık Hukuku
- SHGM – SHT-FCL Rev.01
- SHGM – SHT-FCL resmî sayfası
İçerik yürürlükteki SHT-FCL Rev.01 ve bağlantılı Türk sivil havacılık mevzuatı esas alınarak hazırlanmıştır. Yazar: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472. İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507. Son mevzuat kontrolü: 3 Ekim 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
