Serbest Bölge ile Türkiye Arasındaki Ticaret Hangi Rejime Tabi? 3218 m.8 | 2026
3218 sayılı Kanun m.8 neyi kesin olarak düzenler?
Serbest bölge ile Türkiye arasındaki ticari ilişkinin temel normu 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu m.8’dir. Madde, serbest bölge ile Türkiye’nin diğer yerleri arasında yapılacak ticaretin dış ticaret rejimine tabi olduğunu açık şekilde söyler. Bu hüküm, işlemin taraflarının aynı şirket grubunda olması, malın Türkiye menşeli bulunması veya serbest bölgede uzun süredir depolanması nedeniyle ortadan kalkmaz. Belirleyici olan malın serbest bölge ile Türkiye’nin diğer yerleri arasında hareket etmesidir.
Hükmün ikinci bölümü ise serbest bölgelerin uluslararası ticaret fonksiyonunu kolaylaştırır. Serbest bölge ile diğer ülkeler ve diğer serbest bölgeler arasındaki ticarette Türkiye’nin dış ticaret rejimi uygulanmaz. Böylece örneğin Mersin Serbest Bölge’deki bir kullanıcı ile Almanya’daki alıcı arasındaki mal hareketi, serbest bölgeden Türkiye iç piyasasına satıştan farklı hukuki zeminde yürütülür.
Madde 8’in uygulanmasında 3218 m.6’daki gümrük statüsü de birlikte okunmalıdır. Serbest bölgeler Türkiye Gümrük Bölgesinin parçasıdır; ancak ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve kambiyo bakımından özel rejime tabidir. Bu statü ayrımını Serbest Bölge Türkiye Gümrük Bölgesinin Parçası mı? yazımızda ayrıntılı açıkladık.
Türkiye’den serbest bölgeye mal gönderildiğinde ne olur?
Türkiye’nin diğer yerlerinden serbest bölgeye mal gönderilmesi dış ticaret rejimine tabi bir harekettir. Malın serbest bölgeye girişinde ihracat işlemine ilişkin kurallar, ilgili gümrük beyanı ve serbest bölge işlem kayıtları birlikte yürütülür. Satıcı ile serbest bölge kullanıcısının aynı gerçek faydalanıcıya ait olması veya grup şirketi olması işlemin dış ticaret niteliğini değiştirmez.
İşlem öncesinde malın GTİP’i, ihracata bağlı yasak veya izin şartları, varsa özel teknik düzenleme, ihracat bedeli ve taşıma belgesi kontrol edilmelidir. Serbest bölge kullanıcısının faaliyet ruhsatındaki faaliyet konusu da alınan malla uyumlu olmalıdır. Örneğin yalnızca belirli bir üretim faaliyeti için ruhsatlı işletmenin ruhsat kapsamı dışında bağımsız ticari alım-satım operasyonuna geçmesi faaliyet ruhsatı yönünden ayrıca değerlendirilir.
3218 m.8 küçük bedelli Türkiye mahreçli mallar için özel bir kolaylık da getirir. Bedeli 5.000 ABD doları veya karşılığı Türk Lirasını geçmeyen Türkiye mahreçli mallar isteğe bağlı olarak ihracat işlemine tabi tutulmayabilir. Bu istisna, söz konusu malların faturasız veya kayıtsız hareket edebileceği anlamına gelmez. Muhasebe, stok, taşıma ve bölge giriş kayıtları yine mevcut olmalıdır.
Serbest bölgeden Türkiye’ye mal satıldığında ithalat mı yapılır?
Serbest bölgeden Türkiye’nin diğer yerlerine mal sokulması dış ticaret rejimine tabidir ve malın statüsüne göre ithalat işlemleri gündeme gelir. Eşyanın serbest dolaşımda olup olmaması, menşei, gümrük kıymeti ve tabi olduğu ticaret politikası önlemleri bu aşamada belirleyicidir. Serbest bölgede bulunmak, malın Türkiye iç piyasasına vergisiz ve denetimsiz girebileceği anlamına gelmez.
Yurt dışından serbest bölgeye getirilen serbest dolaşımda olmayan bir mal, bölgede bekletildikten sonra Türkiye’ye satılıyorsa Türkiye’ye giriş aşamasında gümrük yükümlülükleri doğabilir. Mal serbest bölgede üretime tabi tutulmuşsa ortaya çıkan ürünün tarife sınıflandırması, menşei ve kıymeti ayrıca analiz edilir. Üretimde kullanılan yabancı girdilerin hukuki statüsü de vergi hesabını etkileyebilir.
Türkiye’ye ithal edilecek ürünün teknik düzenleme, ürün güvenliği, gözetim, izin, kota veya uygunluk denetimine tabi olması halinde ilgili mevzuat yerine getirilmeden sırf serbest bölge çıkış belgesiyle malın iç piyasaya girişi mümkün değildir. Bu nedenle satış sözleşmesi imzalanmadan önce ithalat maliyeti ve ithalatın hukuken mümkün olup olmadığı teyit edilmelidir.
Madde 6 ile madde 8 birlikte nasıl okunmalıdır?
3218 m.6 serbest bölgenin gümrük statüsünü, m.8 ise ticaret yönünü düzenler. Madde 6’ya göre serbest bölgeler Türkiye Gümrük Bölgesinin parçalarıdır; ancak ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve kambiyo uygulamasında özel statüye sahiptir. Madde 8 ise Türkiye-serbest bölge arasındaki ticareti dış ticaret rejimine bağlar.
Bu nedenle yalnızca ‘serbest bölge Türkiye Gümrük Bölgesi içindedir’ denilerek yurt içi mal hareketi sonucu çıkarılamaz. Tersi şekilde ‘serbest bölge gümrük bölgesi dışıdır’ denilip her işlemin ihracat kabul edildiği de söylenemez. Kanunun kurduğu model, konuya göre farklı hukuki sonuçlar doğuran özel statüdür.
Avrupa Birliğine tam üyeliğe kadar geçerli Geçici m.6, gümrük rejimleri açısından serbest bölgelerin Türkiye Gümrük Bölgesi dışında; menşe kurallarının uygulanması bakımından ise Türkiye Gümrük Bölgesi içinde sayılacağını ayrıca düzenler. Bu nedenle menşe ile gümrük statüsü aynı kavram değildir.
Türkiye-serbest bölge ticaretinde hangi belgeler kontrol edilmelidir?
Belge seti mal ve işlem türüne göre değişmekle birlikte ticari fatura, taşıma belgesi, gümrük beyannamesi veya ilgili gümrük belgesi, serbest bölge işlem kayıtları, faaliyet ruhsatı, varsa izin/uygunluk belgesi ve ödeme kaydı aynı ticari olayı desteklemelidir. Ürün menşe ispatı gerektiriyorsa ilgili menşe belgesi de ayrıca bulunmalıdır.
Şirketin muhasebe ve ERP sistemi Türkiye’den serbest bölgeye, serbest bölgeden Türkiye’ye, serbest bölgeden yurt dışına ve diğer serbest bölgeye satışları ayrı kodlarla izlemelidir. Bu ayrım 2026 üretim kazancı istisnası bakımından da önemlidir. Üretici kullanıcıların aynı serbest bölgeye ve diğer serbest bölgelere satış kazançları 1 Ocak 2026’dan itibaren kanundaki koşullarla gelir ve kurumlar vergisi istisnası kapsamına alınmıştır.
Serbest bölge kullanıcılarının defter ve belge düzeni hakkında 3218 m.6 Hazine ve Maliye Bakanlığına özel düzenleme yetkisi verir. Bu konuyu Serbest Bölgede Defter ve Belge Düzeni rehberimizde ayrıca açıkladık.
Dış ticaret rejimi ile vergi istisnası aynı konu değildir
Serbest bölge mevzuatında dış ticaret ve vergi hükümlerinin birbirine karıştırılması sık hata yaratır. 3218 m.8 mal hareketinin dış ticaret rejimine tabi olup olmadığını düzenler. Geçici m.3 ise belirli kullanıcıların kazançlarının gelir veya kurumlar vergisinden istisna edilmesini, çalışan ücretlerine ilişkin koşulları ve damga vergisi/harç avantajlarını düzenler. Bir işlemin gelir vergisi veya kurumlar vergisi bakımından istisna olması, gümrük işlemini ortadan kaldırmaz.
Örneğin serbest bölgede üretici şirketin Türkiye iç pazarına yaptığı satıştan doğan kazancın vergisel durumu ile malın Türkiye’ye ithalatındaki gümrük vergisi iki ayrı hesaplamadır. 2026 değişikliği aynı serbest bölgeye ve diğer serbest bölgelere satış kazançlarını istisna kapsamına almıştır; Türkiye’ye satış yönünden Geçici m.3’ün mevcut lafzı ayrıca dikkate alınmalıdır. Bu nedenle satış yönü muhasebede ayrı takip edilmelidir.
İthalatta KDV, gümrük vergileri, varsa ilave gümrük vergisi, gözetim veya diğer mali yükümlülükler eşyanın özel statüsüne göre incelenir. Gelir veya kurumlar vergisi istisnasının bu ithalat maliyetlerini otomatik kaldırdığı varsayılmamalıdır.
Ürün güvenliği ve teknik mevzuat hangi aşamada kontrol edilir?
Malın Türkiye iç pazarına gireceği aşamada teknik düzenlemeler ve ürün güvenliği hükümleri kritik hale gelir. Ürünün CE işareti, uygunluk beyanı, ithalat denetimi, test raporu veya özel izin gerektirmesi halinde, serbest bölgedeki depolama veya üretim süreci bu yükümlülüğü tek başına ortadan kaldırmaz.
Yatırımcı ithalat öncesinde GTİP ve ürün grubunu doğru belirlemeli, Ticaret Bakanlığının güncel Ürün Güvenliği ve Denetimi tebliğlerini, ilgili teknik düzenlemeyi ve varsa TAREKS sürecini kontrol etmelidir. Teknik uygunluğun satış sözleşmesinde kimin sorumluluğunda olduğu da açık yazılmalıdır.
Satış sözleşmesinde hangi hükümler açık olmalıdır?
Serbest bölge-Türkiye ticaretinde teslim şekli, gümrük işlemlerini kimin yapacağı, ithalat vergilerini kimin taşıyacağı, teknik uygunluk belgelerini kimin sağlayacağı, taşıma ve sigorta riski, döviz/TL ödeme rejimi ve teslim anı açıkça düzenlenmelidir. Uluslararası teslim terimleri kullanılıyorsa seçilen Incoterms kuralının somut taşıma biçimine uygun olması gerekir.
Malın Türkiye’ye ithal edilememesi ihtimali sözleşmede ayrıca ele alınmalıdır. Teknik belge eksikliği, izin alınamaması, gözetim maliyetinin artması veya gümrük kıymeti uyuşmazlığı halinde tarafların sorumlulukları belirlenmelidir. Özellikle serbest bölge satıcısının ‘mal kapıda teslim’ vaadi verdiği sözleşmelerde ithalat sürecinin kimin hesabına yürütüleceği belirsiz bırakılmamalıdır.
Mersin Serbest Bölge bakımından uygulama
Mersin Serbest Bölge’deki kullanıcıların Türkiye’nin diğer illerindeki müşterilere yaptığı mal satışlarında 3218 m.8 doğrudan uygulanır. Mersin Limanı ve kara yolu bağlantıları lojistik avantaj sağlasa da hukuki rejimi değiştirmez. Mal Mersin Serbest Bölge’den Adana, Ankara veya İstanbul’daki alıcıya çıkıyorsa serbest bölge-Türkiye ticareti söz konusudur ve dış ticaret/gümrük işlemleri tamamlanmalıdır.
Türkiye’deki tedarikçiden Mersin Serbest Bölge’deki üreticiye gönderilen hammadde de aynı şekilde m.8 kapsamındaki yönlü bir dış ticaret hareketidir. Tedarikçi, ihracat belgelerini; serbest bölge kullanıcısı ise bölge giriş, stok ve üretim kayıtlarını doğru tutmalıdır. 5.000 ABD doları sınırındaki özel kolaylık varsa işlem bazında değerlendirilebilir.
Uygulamada en sık yapılan 8 hata
- Serbest bölgeden Türkiye’ye satışı yurt içi fatura gibi görmek.
- Mal serbest bölgede bulunduğu için ithalat vergisi doğmayacağını varsaymak.
- GTİP ve ürün güvenliği şartlarını satıştan sonra kontrol etmek.
- Faaliyet ruhsatında bulunmayan ticari faaliyeti yürütmek.
- Gümrük kaydı ile muhasebe stoklarını mutabık tutmamak.
- Menşe ile gümrük statüsünü aynı kavram sanmak.
- 5.000 ABD doları kolaylığını fatura ve kayıt muafiyeti olarak yorumlamak.
- İthalat maliyetini sözleşmede hangi tarafın taşıdığını belirlememek.
Yasal dayanak ve resmî kaynaklar
- 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu m.6: serbest bölgelerin gümrük ve kambiyo statüsü.
- 3218 m.8: Türkiye-serbest bölge ticaretinin dış ticaret rejimine tabi olması.
- 3218 Geçici m.6: gümrük rejimleri ve menşe bakımından geçici statü.
- Ticaret Bakanlığı – Serbest Bölgeler Mevzuatı
- Mevzuat Bilgi Sistemi
Sık sorulan sorular
Serbest bölgeden Türkiye’ye satış yurt içi satış mı?
3218 m.8 bakımından hayır. Serbest bölge ile Türkiye’nin diğer yerleri arasındaki ticaret dış ticaret rejimine tabidir.
Türkiye’den serbest bölgeye mal gönderilmesi ihracat işlemi midir?
Kural olarak dış ticaret rejimi uygulanır. 5.000 ABD doları veya karşılığı TL’yi geçmeyen Türkiye mahreçli mallar için m.8’de isteğe bağlı özel kolaylık vardır.
Serbest bölgeden Türkiye’ye gelen mal için gümrük vergisi doğar mı?
Eşyanın statüsü, menşei, tarife sınıflandırması ve uygulanacak rejime göre ithalat vergileri doğabilir.
Serbest bölgede üretilen mal otomatik Türk menşeli midir?
Hayır. Menşe ilgili menşe kurallarına göre belirlenir; sadece üretim yerinin serbest bölge olması yeterli değildir.
Serbest bölgeden Türkiye’ye girişte ürün güvenliği denetimi yapılır mı?
Ürün ilgili mevzuata tabi ise Türkiye’ye ithalat aşamasında teknik düzenleme ve ürün güvenliği şartları uygulanabilir.
Grup şirketleri arasındaki sevkiyat da m.8’e tabi mi?
Evet. Tarafların ortaklık ilişkisi mal hareketinin serbest bölge-Türkiye yönünü değiştirmez.
Vergi istisnası gümrük işlemini kaldırır mı?
Hayır. Gelir/kurumlar vergisi istisnası ile gümrük rejimi farklı hukuki alanlardır.
Resmî kaynak nereden takip edilir?
Ticaret Bakanlığının Serbest Bölgeler Mevzuatı sayfası ile güncel gümrük ve dış ticaret düzenlemeleri esas alınmalıdır.
Serbest bölge-Türkiye ticaretinde dosya kontrolü; faaliyet ruhsatı, GTİP, gümrük statüsü, menşe, ürün güvenliği, fatura, taşıma ve ödeme belgelerini birlikte kapsamalıdır. Tek bir belgeye bakılarak işlem ‘yurt içi’ veya ‘ihracat’ diye sınıflandırılmamalıdır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Güncelleme: 17 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
