Serbest Bölge ile Yurt Dışı Ticarette Dış Ticaret Rejimi Uygulanır mı? 3218 m.8 | 2026
3218 m.8’in yurt dışı ticareti için koyduğu kesin kural
3218 sayılı Kanun m.8, iki ticaret yönünü açık biçimde birbirinden ayırır. Serbest bölge ile Türkiye’nin diğer yerleri arasındaki ticaret dış ticaret rejimine tabidir. Buna karşılık serbest bölge ile diğer ülkeler ve diğer serbest bölgeler arasındaki ticarette dış ticaret rejimi uygulanmaz. Bu ayrım, serbest bölgelerin uluslararası ticaret ve ihracat için özel ekonomik alan olarak tasarlanmasının temel sonucudur.
Hükmün amacı serbest bölgeden yabancı ülkeye yapılan ticareti Türkiye’nin iç piyasaya yönelik ithalat/ihracat prosedürlerinin tamamına bağlamamaktır. Bununla birlikte serbest bölge hukuken denetimsiz alan değildir. Gümrük idaresinin gözetimi, serbest bölge müdürlüğü işlemleri, faaliyet ruhsatı sınırlamaları, mal hareketlerinin kaydı ve güvenlik kontrolleri devam eder. Ayrıca karşı ülke mevzuatı Türkiye’deki rejimden bağımsız şekilde uygulanır.
Bu nedenle şirketler ‘dış ticaret rejimi uygulanmıyor’ cümlesini ‘hiçbir mevzuat uygulanmıyor’ şeklinde yorumlamamalıdır. İşlem yönü, malın türü, faaliyet ruhsatı, menşe, yaptırım listeleri ve taşıma şekli bakımından ayrı ayrı uyum kontrolü yapılmalıdır.
Serbest bölgeden yabancı ülkeye satış nasıl ele alınır?
Mersin Serbest Bölge’deki bir kullanıcının Almanya, Birleşik Arap Emirlikleri, ABD veya başka bir ülkeye doğrudan mal göndermesi m.8’in ikinci cümlesi kapsamındadır. Türkiye’nin dış ticaret rejimi uygulanmaz; ancak serbest bölge çıkış işlemleri ve karşı ülkenin ithalat kuralları yerine getirilir. Malın taşıma belgesi, ticari faturası, menşe belgesi gerekiyorsa menşe ispatı ve sigortası hazırlanmalıdır.
Satışın faaliyet ruhsatına uygunluğu ilk kontroldür. Üretici kullanıcı ürettiği malı ihraç edebilir; alım-satım kullanıcısının ruhsat kapsamı da ticarete elverişli olmalıdır. Faaliyet ruhsatının dışında kalan ürün grubunda sürekli ticaret yapılması idari uyum sorunu yaratabilir. Ruhsat süreci için Serbest Bölgede Faaliyet Ruhsatı Nasıl Alınır? rehberimize bakılabilir.
İkinci kontrol malın ihracı veya karşı ülkeye ithali bakımından yasaklı/izinli olup olmadığıdır. Stratejik ürün, çift kullanımlı eşya, kültür varlığı, tehlikeli kimyasal, atık veya özel izinli ürünlerde farklı mevzuat uygulanabilir. Serbest bölge statüsü bu yasak ve sınırlamaları kendiliğinden kaldırmaz.
Yabancı ülkeden serbest bölgeye mal getirilmesi Türkiye’ye ithalat mıdır?
Yabancı ülkeden serbest bölgeye mal getirilmesi, malın Türkiye’nin diğer yerlerinde serbest dolaşıma sokulmasıyla aynı işlem değildir. 3218 m.6 serbest dolaşımda olmayan eşyanın, gümrük rejimine tabi tutulmadan ve serbest dolaşıma sokulmadan belirli şartlarla serbest bölgeye konulabilmesine imkân verir. Bu nedenle serbest bölgedeki ithal girdi, Türkiye iç piyasasına girmiş mal gibi değerlendirilmez.
Eşya bölgede depolanabilir, üretimde kullanılabilir veya faaliyet ruhsatına göre işlem görebilir. Ancak daha sonra Türkiye’nin diğer yerlerine çıkarılacaksa m.8 gereği dış ticaret rejimi ve ilgili ithalat yükümlülükleri gündeme gelir. Bu ayrım, serbest bölgede üretim yapan işletmelerin yabancı girdilerle çalışma modelinin temelini oluşturur.
Malın serbest bölgeye geldiği anda gümrük kıymeti, menşei, GTİP’i ve belge seti doğru kaydedilmelidir. Daha sonra işleme, üretim, fire ve stok hareketleri bu ilk kayıtla bağlanabilmelidir. Eksik veya yanlış sınıflandırma, Türkiye’ye girişte vergi ve menşe uyuşmazlığına dönüşebilir.
Bir serbest bölgeden başka serbest bölgeye satışta ne olur?
Madde 8, diğer serbest bölgelerle ticareti de açıkça Türkiye’nin dış ticaret rejimi dışında bırakır. Örneğin Mersin Serbest Bölge’den Ege Serbest Bölge’ye veya Bursa Serbest Bölge’ye mal gönderilmesi bu özel hüküm kapsamındadır. Bununla birlikte iki bölge arasındaki malın fiziki taşıması Türkiye topraklarından geçtiği için transit ve gümrük gözetimine ilişkin işlemler ayrıca yerine getirilir.
2026 üretim kazancı istisnası bakımından bu yön ayrıca önem kazanmıştır. 7577 sayılı Kanunla 3218 Geçici m.3(a) değiştirilmiş ve üretici kullanıcıların diğer serbest bölgelere yaptıkları satışlardan elde ettikleri kazançlar 1 Ocak 2026’dan itibaren gelir ve kurumlar vergisi istisnası kapsamına alınmıştır. Dolayısıyla diğer serbest bölge satışları hem dış ticaret hem vergi kayıtlarında ayrı izlenmelidir.
İki serbest bölge arasındaki satışın faturası, taşıma ve bölge işlem kayıtları birbirini doğrulamalıdır. Malın bir bölgede çıkış kaydı ile diğer bölgede giriş kaydı arasında miktar, cins ve değer uyumu bulunmalıdır. Kayıt zincirindeki kopukluk stok ve vergi incelemesinde sorun yaratır.
Serbest bölgede üretilen ürünün menşei nasıl belirlenir?
Serbest bölgede üretim yapılması ürünün otomatik olarak Türk menşeli olduğu anlamına gelmez. Menşe, ilgili tercihli veya tercihli olmayan menşe kurallarına göre belirlenir. Yeterli işçilik veya işlem ölçütleri, tarife pozisyonu değişikliği, katma değer veya özel ürün kuralları uygulanabilir. Kullanılan yabancı girdilerin menşei ve üretim süreci belgelendirilmelidir.
3218 Geçici m.6, Avrupa Birliğine tam üyeliğe kadar serbest bölgelerin menşe hükümlerinin uygulanması bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi sayılacağını düzenler. Bu hüküm, serbest bölge ürünlerinin menşe hesabında Türkiye’den tamamen kopuk alan kabul edilmesini önler; fakat tek başına Türk menşei kazandırmaz.
Tercihli ticaret anlaşması kapsamında düşük veya sıfır gümrük vergisinden yararlanılacaksa menşe ispat belgesinin doğru düzenlenmesi kritik önemdedir. Yanlış menşe beyanı, karşı ülkede sonradan vergi, ceza ve ihracatçı güvenilirliği sorunlarına yol açabilir.
Dış ticaret rejimi uygulanmasa da hangi belgeler gerekir?
Serbest bölge-yurt dışı ticaretinde ticari fatura, taşıma belgesi, paketleme listesi, sigorta belgesi, menşe ispatı gerekiyorsa ilgili belge, serbest bölge işlem kayıtları ve ödeme belgeleri temel dosyayı oluşturur. Ürüne göre sağlık sertifikası, analiz raporu, uygunluk belgesi, lisans veya başka özel belge gerekebilir.
Şirketin muhasebe sistemi satış yönünü açıkça göstermelidir. Yurt dışı satış, aynı serbest bölge içi satış, diğer serbest bölge satışı ve Türkiye satışı birbirinden ayrılmalıdır. Çünkü Geçici m.3’teki vergisel sonuçlar bu yönlere göre farklılaşabilir. Defter-belge sistemini ayrı rehberimizde ele aldık.
Uluslararası yaptırım ve ihracat kontrolü göz ardı edilebilir mi?
Hayır. Serbest bölgeden yapılan ticarette taraf, ülke, banka, taşıyıcı ve ürün bakımından yaptırım ve ihracat kontrolü riski ayrıca incelenmelidir. Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler yaptırımları, ulusal yasaklar, ürün bazlı ihracat kısıtlamaları ve bankaların uyum politikaları işlem üzerinde etkili olabilir. Yabancı para ödemesinin bankacılık sisteminden geçmesi de taraf taramasını fiilen zorunlu hale getirir.
Özellikle çift kullanımlı ürün, yüksek teknoloji, askeri kullanım ihtimali taşıyan ekipman veya belirli ülkelere sevki sınırlı mallarda ihracat kontrolü ayrı bir hukuk alanıdır. Serbest bölge statüsü yasaklı ticarete hukuki koruma sağlamaz. Satış sözleşmesinde gerekli ihracat/ithalat izinlerinin alınması koşulu açıkça düzenlenmelidir.
Serbest bölgeden yurt dışına satış sözleşmesinde hangi maddeler olmalı?
Tarafların tam ticaret unvanı ve yetkisi, malın teknik tanımı ve GTİP’i, miktar ve kalite, teslim şekli, Incoterms kuralı, ödeme para birimi, banka masrafları, taşıma ve sigorta, menşe/uygunluk belgeleri, muayene ve kabul, gecikme, mücbir sebep, yaptırım uyumu, uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözümü açık olmalıdır.
Incoterms yalnızca teslim ve maliyet/risk dağılımının belirli bölümlerini düzenler; mülkiyetin geçişini, bedelin ödenmesini veya sözleşmeye aykırılığın tüm sonuçlarını belirlemez. Bu nedenle ‘FOB’ veya ‘CIF’ yazmak tek başına yeterli sözleşme değildir. Özellikle Mersin Limanı üzerinden denizyolu sevkiyatında teslim noktasının fiili operasyonla uyumu kontrol edilmelidir.
Ödeme rejiminde 3218 m.9 da dikkate alınır. Serbest bölgedeki faaliyetlerle ilgili ödemelerde döviz temel kural olmakla birlikte Cumhurbaşkanı Türk Lirası ödemelerine izin verebilir ve bu konuda yürürlükte özel karar bulunmaktadır. Sözleşmede para birimi ve kur riski net olmalıdır.
Yurt dışı satışın vergi avantajı nedir?
Vergi sonucu kullanıcının faaliyet türüne bağlıdır. Üretici kullanıcılar bakımından Geçici m.3(a), serbest bölgede imal edilen ürünlerin yurt dışına satışından elde edilen kazançları gelir veya kurumlar vergisinden istisna eder. 2026 değişikliği bu istisnayı aynı serbest bölge ve diğer serbest bölge satışlarına da genişletmiştir. Türkiye iç piyasasına satışın vergisel sonucu ise ayrı değerlendirilir.
Belirli hizmet faaliyetlerinde de Geçici m.3 kapsamında yabancı müşteriye verilen ve malın Türkiye’ye girmeksizin yabancı ülkeye gönderildiği hizmetlerden elde edilen kazançlar için özel istisna bulunur. Ancak hizmet türü, müşteri ve mal hareketi şartları birlikte sağlanmalıdır.
Uygulamada kontrol edilecek 10 başlık
- Faaliyet ruhsatı satışa uygun mu?
- Malın GTİP’i doğru mu?
- Mal özel izin veya ihracat kontrolüne tabi mi?
- Alıcı ve ülke yaptırım taramasından geçti mi?
- Menşe doğru belirlendi mi?
- Varış ülkesinin ithalat şartları teyit edildi mi?
- Fatura ve taşıma belgesi aynı teslim şartını gösteriyor mu?
- Sigorta ve risk devri sözleşmeyle uyumlu mu?
- Satış yönü muhasebede doğru kodlandı mı?
- Vergi istisnası şartları belgeyle ispatlanabilir mi?
Resmî kaynaklar
- 3218 m.8: serbest bölge ile diğer ülkeler ve diğer serbest bölgeler arasında dış ticaret rejiminin uygulanmaması.
- 3218 m.6: gümrük ve kambiyo statüsü.
- 3218 Geçici m.3 ve Geçici m.6: vergi istisnası ve menşe/gümrük statüsü.
- Ticaret Bakanlığı – Serbest Bölgeler Mevzuatı
- Ticaret Bakanlığı – Serbest Bölge Duyuruları
Sık sorulan sorular
Serbest bölgeden Almanya’ya satışta Türkiye dış ticaret rejimi uygulanır mı?
3218 m.8’e göre uygulanmaz; ancak serbest bölge ve karşı ülke işlemleri tamamlanır.
Yabancı ülkeden serbest bölgeye mal gelmesi Türkiye’ye ithalat mıdır?
Mal Türkiye’nin diğer yerlerinde serbest dolaşıma sokulmuş sayılmaz; serbest bölge özel gümrük statüsündedir.
Mersin Serbest Bölge’den Ege Serbest Bölge’ye satışta dış ticaret rejimi uygulanır mı?
3218 m.8’e göre diğer serbest bölgelerle ticarette dış ticaret rejimi uygulanmaz; transit ve bölge kayıtları ayrıca yürütülür.
Serbest bölgede üretilen mal Türk menşeli sayılır mı?
Menşe kuralları ayrıca uygulanır; üretim yeri tek başına belirleyici değildir.
Dış ticaret rejimi uygulanmıyorsa fatura gerekir mi?
Evet. Ticari ve bölge kayıtları devam eder; hüküm belgesiz ticaret hakkı vermez.
Yurt dışı satış kazancı vergiden istisna mı?
Üretici kullanıcıların kanundaki şartları sağlayan üretim kazançları Geçici m.3(a) kapsamında istisnadır.
Yaptırım listeleri kontrol edilmeli mi?
Evet. Ülke, alıcı, banka, taşıyıcı ve ürün bazlı yaptırım/izin kontrolleri ayrıca yapılmalıdır.
Ödeme mutlaka dövizle mi olmalı?
3218 m.9 dövizi temel kural olarak belirler; Cumhurbaşkanının TL ödemelerine izin veren düzenlemeleri ayrıca uygulanır.
Serbest bölgeden yurt dışına satışta m.8 yalnızca Türkiye dış ticaret rejiminin uygulanmayacağını söyler. Faaliyet ruhsatı, gümrük gözetimi, menşe, yaptırım, varış ülkesi ithalatı ve sözleşme hukuku yükümlülükleri ayrı ayrı devam eder.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Güncelleme: 17 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
