Şiir veya Şarkı Sözünü Bestelemek İçin İzin Gerekir mi? FSEK 39 Güfte ve Beste 2026
Kısa ve net cevap: Başkasına ait bir şiiri, şarkı sözünü, librettuyu veya başka edebiyat eserini beste içinde kullanmak için kural olarak eser sahibinin yazılı izni gerekir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 39. maddesi, bir edebiyat eserinin ancak eser sahibinin yazılı izniyle müzik eserinde kullanılabileceğini açıkça düzenler. Her tür güfte, libretto ve benzeri eser bestelendiğinde bu izin, ortak eser kayıt-tescil ve ticari dolaşıma konulmadan önce belgelenmelidir. Şiirin internette yayımlanmış olması veya bestecinin yazarın adını belirtmesi yazılı izin şartının yerine geçmez.
FSEK 39 ne düzenler?
FSEK 39, edebiyat eserlerinin müzik eserlerinde kullanılması bakımından özel bir izin rejimi kurar. Kanun açık biçimde, bir edebiyat eserinin ancak eser sahibinin yazılı izniyle müzik eserinde kullanılabileceğini belirtir.
Bu hükmün tipik uygulaması şiirin bestelenmesidir. Şiir FSEK 2 kapsamında ilim ve edebiyat eseri niteliği taşıyorsa, besteci metni müzik eserinin güftesi hâline getirmeden önce eser sahibinden veya yetkili hak sahibinden yazılı izin almalıdır.
Kanun ayrıca müzik eserinde kullanılan güfte, libretto ve benzeri eserler bestelendiğinde, ortak eserin kayıt, tescil ve ticari dolaşıma konulmasından önce iznin her aşamada belgelendirilmesini ve hak sahipleriyle ilgililerce denetlenmesini öngörür.
Yazılı izin neden şarttır?
FSEK’te mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarruflar için genel yazılı şekil şartı FSEK 52’de de yer alır. FSEK 39 ise edebiyat eserinin müzikte kullanımı bakımından yazılı izni ayrıca vurgular. Bu nedenle sözlü “kullanabilirsin” beyanına güvenmek, ticari müzik projesinde ciddi ispat ve geçerlilik sorunu doğurur.
İzin belgesinde hangi metnin hangi beste içinde kullanılacağı, işleme ve çoğaltma yetkisinin kapsamı, dijital yayın, streaming, konser, fonogram ve klip kullanımının verilip verilmediği açıkça yazılmalıdır. Yalnız “şiiri bestelemeye izin veriyorum” ifadesi, sonraki tüm ticari kullanım aşamalarını kapsamayabilir.
FSEK 52 gereği devredilen mali haklar ayrı ayrı gösterilmelidir. Bu nedenle işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim haklarından hangilerinin verildiği sözleşmede belirlenmelidir.
Başkasının şiirini bestelemek için izin gerekir mi?
Evet. Şiirin koruma süresi devam ediyorsa ve eser sahibi veya mirasçıları hak sahibiyse, şiirin müzik eserinde kullanılması için yazılı izin gerekir. Şiiri olduğu gibi kullanmak kadar, sözleri kısaltmak, bazı dizeleri değiştirmek veya farklı bölümleri birleştirmek de işleme hakkını gündeme getirir.
Şairin adı belirtilse dahi izin şartı ortadan kalkmaz. Adın belirtilmesi FSEK 15 kapsamındaki manevi hakkın gereğidir; mali kullanım izninin yerine geçmez. “Kaynak gösterdim” savunması şiirin tamamını güfte olarak kullanmayı hukuka uygun kılmaz.
Şiir bir antolojide, web sitesinde veya sosyal medyada yayımlanmışsa da sonuç değişmez. Alenileşme, mali haklardan vazgeçme anlamına gelmez.
Başka şarkının sözlerini yeni bestede kullanabilir miyim?
Korunan şarkı sözü edebiyat eseri niteliğindedir. Sözleri yeni melodiyle kullanmak, mevcut eserin müzikte yeniden işlenmesi ve çoğaltılması sonucunu doğurur. Yazılı izin gerekir.
Bir-iki kelimelik gündelik ifade ile özgün şarkı sözü bölümü aynı değildir. Telif koruması ancak sahibinin hususiyetini taşıyan ifade üzerinde doğar. Fakat şarkının karakteristik dizesinin alınması, kısa olsa bile eserin özgün bölümünü taşıyabilir.
Alıntı serbestisi FSEK 35’te ayrı düzenlenmiştir ve yeni müzik eserinde şiirin veya sözün geniş ölçüde güfte hâline getirilmesine genel izin vermez. FSEK 39 bu konuda özel hükümdür.
Libretto ve tiyatro metnini müzik eserinde kullanmak
Opera, müzikal ve sahne eserlerinde kullanılan libretto da edebiyat eseri niteliği taşıyabilir. Besteci, librettistin metnini müzikle birleştirirken yazılı izin almalıdır. Metinde yapılan kısaltma, uyarlama veya dramatik değişiklikler ayrıca işleme hakkını ilgilendirir.
Müzikal prodüksiyonlarda hak zinciri daha geniştir: metin yazarı, besteci, söz yazarı, aranjör, icracılar, yapımcı ve sahneleme hakları farklı kişilerde olabilir. Tek bir kişiden alınan izin bütün hakları otomatik olarak kapsamaz.
Anonim halk türküsü veya anonim şiir için izin gerekir mi?
Gerçekten anonim hâle gelmiş ve koruma süresi sona ermiş halk ürünü bakımından belirli eser sahibinden mali hak izni alınması gerekmeyebilir. Ancak kullanılan düzenleme, derleme, nota edisyonu veya yeni uyarlama ayrıca korunabilir.
Bir türkünün “anonim” olarak bilinmesi, internette bulunan belirli düzenlemenin serbest olduğu anlamına gelmez. Aranjörün özgün işleme eseri, icracının performansı ve fonogram yapımcısının kayıt üzerindeki bağlantılı hakları ayrıca korunur.
Bu nedenle repertuvara alınacak anonim eser için hem temel eserin durumuna hem de kullanılan özel kayıt/aranjmanın haklarına bakılmalıdır.
Koruma süresi dolmuş şiir bestelenebilir mi?
FSEK 27’deki genel kural uyarınca eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden sonra yetmiş yıl devam eden koruma süresi sona ermişse mali haklar yönünden izin gerekmeyebilir. Süre hesabında ölüm tarihi, ortak eser sahipliği, anonim eser ve yabancı eser kuralları dikkatle uygulanmalıdır.
Koruma süresi bitse bile manevi haklarla ilgili bazı korumalar ve eserin bütünlüğüne ilişkin hükümler tamamen göz ardı edilmemelidir. Ayrıca kullanılan modern çeviri veya düzenlemenin ayrı koruması olabilir.
Örneğin eski yabancı şairin orijinal şiiri kamu malı hâline gelmiş olsa bile 2025 yılında yapılmış özgün Türkçe çevirinin telif hakkı devam eder. Besteci eski şairin değil çevirmenin işleme eserini kullanıyorsa çeviri haklarını da kontrol etmelidir.
Beste izin sözleşmesinde hangi maddeler bulunmalı?
Sözleşmede öncelikle kullanılan edebiyat eseri açıkça tanımlanmalıdır. Eser adı, yazar, metnin kullanılacak bölümü ve gerekiyorsa versiyon/tarih belirtilmelidir. İzin verilen mali haklar FSEK 52’ye uygun şekilde ayrı ayrı yazılmalıdır.
İşleme hakkı, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim yetkilerinin kapsamı; süre; ülke; dil; mecra; fonogram ve dijital platformlar; video klip; reklam kullanımı; senkronizasyon; alt lisans ve meslek birlikleriyle ilişkiler açıkça düzenlenmelidir.
Bedel sabit ücret, telif yüzdesi veya karma model olabilir. Streaming ve dijital platform gelirlerinin nasıl hesaplanacağı, raporlama ve denetim hakkı sözleşmede net olmalıdır.
İzin neden kayıt-tescil ve ticari dolaşımdan önce belgelenmeli?
FSEK 39, güfte, libretto ve benzeri eserlerin bestelendiği durumda iznin ortak eser kayıt-tescil ve ticari dolaşıma konulmadan önce her aşamada belgelendirilmesini öngörür. Bu hüküm hak zincirinin üretim tamamlanmadan kurulmasını amaçlar.
Yapımcı veya plak şirketi, şarkıyı platforma yüklemeden önce söz yazarının izin belgesini kontrol etmelidir. Sonradan izin alma yaklaşımı, dağıtım başladıktan sonra kaldırma talepleri ve gelir uyuşmazlıkları doğurabilir.
Güfteyi konser veya program kitapçığında basmak mümkün mü?
FSEK 39, güftelerin konser ve radyo-televizyon programlarına konularak parasız dağıtılması ve ses taşıyıcılarının üzerinde veya bunlarla birlikte verilmek üzere basılması konusunda özel imkân tanır. Bu imkândan yararlanan kişi, edebiyat eserinin ve eser sahibinin adını belirtmek zorundadır.
Bu hüküm program kitapçığına güfte basımıyla şarkı sözünü ayrı ticari kitap olarak satmayı aynı saymaz. Ücretsiz program ve ses taşıyıcısıyla birlikte verilen metin, kanunun özel şartları içinde değerlendirilir.
Cover yapmak ile şiiri bestelemek arasındaki fark
Cover, var olan müzik eserinin yeniden icra edilmesidir. Şiiri bestelemek ise daha önce müzik eseri olmayan edebiyat eserini yeni bir besteyle müzik eserinde kullanmaktır. İzin zincirleri farklıdır.
Cover’da beste ve söz üzerindeki mali haklar ile yeni kayıt üzerindeki icracı/yapımcı hakları incelenir. Şiir bestelemede öncelikle FSEK 39 uyarınca edebiyat eserinin yazılı kullanım izni gerekir.
İzinsiz şiir bestelenirse hangi sonuçlar doğar?
İzinsiz kullanım FSEK 21’deki işleme hakkını, FSEK 22’deki çoğaltma hakkını ve dijital yayın varsa FSEK 25’teki umuma iletim hakkını ihlal edebilir. Eser sahibinin adının kaldırılması veya metnin şeref ve itibarı zedeleyecek biçimde değiştirilmesi FSEK 15 ve 16 kapsamındaki manevi hakları da etkiler.
Hak sahibi FSEK 66 ve devamına göre tecavüzün ref’i ve men’i, maddi ve manevi tazminat, şartları varsa FSEK 68 bedel talebine başvurabilir. Dijital platformlardan kaldırma ve ihtiyati tedbir de gündeme gelebilir.
Ceza sorumluluğu FSEK 71 ve şikâyet hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Yapay zekâ ile şiiri şarkıya dönüştürmek sonucu değiştirir mi?
Hayır. Şiiri besteleme aracının yapay zekâ olması, şiir üzerindeki telif hakkını ortadan kaldırmaz. Korunan şiir metni müzik eserinde kullanılıyorsa hak sahibinin yazılı izni yine gerekir.
Yapay zekâ sistemi kullanılırken hizmet şartları, eğitim verisi tartışmaları ve çıktı üzerindeki haklar ayrı konudur. Kullanıcının üçüncü kişiye ait şiiri sisteme yüklemesi ve ticari şarkı üretmesi, FSEK 39’daki izin zincirinden bağımsız değildir.
Sık sorulan sorular
Bir şiiri bestelemek için şairden izin almak zorunda mıyım?
Koruma süresi devam ediyorsa evet. FSEK 39 yazılı izin şartı getirir.
Şairin adını yazarsam izin gerekmez mi?
Hayır. Adın yazılması manevi hak yükümlülüğüdür; mali kullanım izninin yerine geçmez.
İnternette yayımlanan şiir bestelenebilir mi?
Yayımlanmış olması serbest kullanım anlamına gelmez. Yazılı izin gerekir.
Eski bir şiirin telifi bitmişse izin gerekir mi?
Mali hak koruma süresi sona ermişse temel eser için izin gerekmeyebilir; kullanılan çeviri veya modern düzenleme ayrıca korunabilir.
Anonim türküyü düzenleyebilir miyim?
Temel anonim eser serbest olabilir; belirli aranjman, icra ve fonogram hakları ayrıca korunur.
Sözlü izin yeterli mi?
FSEK 39 yazılı izin arar. Ticari projede sözlü beyana dayanılmamalıdır.
Şiirin sadece bir kıtasını kullanırsam izin gerekir mi?
Kullanılan bölüm eser niteliğindeki özgün ifadeyi taşıyorsa FSEK 39 ve işleme hakkı gündeme gelir; sabit “bir kıta serbest” kuralı yoktur.
Cover için FSEK 39 uygulanır mı?
Cover var olan müzik eserinin yeniden icrasıdır; şiirin ilk kez bestelenmesinden farklı hak zinciri bulunur.
Şarkı sözünü konser programında basabilir miyim?
FSEK 39 ücretsiz konser ve radyo-televizyon programları için özel imkân tanır; eser ve eser sahibinin adı belirtilmelidir.
Bestelenen şiirin sözlerinde değişiklik yapabilir miyim?
Değişiklik işleme ve manevi hakları etkiler. Sözleşmede değişiklik yetkisi açıkça düzenlenmelidir.
Şair öldüyse kimden izin alınır?
Koruma süresi devam ediyorsa mali hakları kullanmaya yetkili mirasçı veya diğer hak sahibinden izin alınır.
Yapay zekâ şiiri bestelese izin gereksiz olur mu?
Hayır. Kullanım aracının niteliği, şiir üzerindeki hak sahibinin iznini ortadan kaldırmaz.
Mevzuat dayanağı
Bu rehber 11 Eylül 2026 itibarıyla özellikle 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.2, 15, 16, 21, 22, 25, 27, 39, 52, 66, 70 ve 71 esas alınarak hazırlanmıştır. Güncel metin için 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kullanılmalıdır.
Sonuç
Başkasına ait şiir, şarkı sözü veya librettoyu bestelemek için FSEK 39 uyarınca yazılı izin alınmalıdır. Kaynak göstermek, internette yayımlanmış olmak veya ticari olmayan deneme yapmak izin şartını ortadan kaldırmaz. Müzik projesi ticari dolaşıma çıkmadan önce edebiyat eseri üzerindeki hak zinciri yazılı ve FSEK 52’ye uygun biçimde kurulmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
