Şirket Derneğe Üye Olabilir mi? Tüzel Kişi Üyeliği TMK 64 ve 5253 m.6 | 2026

Dernek üyeliği yalnız gerçek kişilere özgü değildir. Türk Medenî Kanunu, tüzel kişilerin de derneğe üye olabileceğini açıkça kabul eder. Uygulamada en çok anonim veya limited şirketlerin, kooperatiflerin, vakıfların ve başka derneklerin bir derneğe üye olup olamayacağı; üyelik başvurusunu kimin imzalayacağı; genel kurulda kimin oy kullanacağı ve tüzel kişinin temsilcisinin değişmesi hâlinde ne yapılacağı sorulur.

Bu soruların cevabı tek bir maddede değil, TMK m.63-64 ile Dernekler Kanunu m.6 ve dernek tüzüğünün birlikte uygulanmasında bulunur. Tüzel kişinin dernek üyeliği mümkündür; fakat tüzel kişi adına hareket edecek gerçek kişinin yetkisi usulüne uygun biçimde belirlenmeli ve derneğin kayıtlarında güncel tutulmalıdır.

Bu rehber 11 Eylül 2026 tarihi itibarıyla TMK m.63-70, 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.6 ve Dernekler Yönetmeliğinin üyelik ve kayıt hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.

Tüzel Kişilerin Derneğe Üye Olma Hakkının Kanuni Dayanağı Nedir?

TMK m.64 açık biçimde “fiil ehliyetine sahip bulunan her gerçek kişi ile tüzel kişiler, derneklere üye olma hakkına sahiptir” hükmünü içerir. Bu nedenle dernek tüzüğünde yalnız gerçek kişilere üyelik öngörülmesinin hukuken mümkün olup olmadığı, derneğin amacı ve üyelik modeline göre ayrıca değerlendirilse de, kanunun genel sistemi tüzel kişi üyeliğini tanır.

TMK m.63 ise üyelik özgürlüğünün iki yönünü düzenler: hiç kimse bir derneğe üye olmaya zorlanamaz ve hiçbir dernek de üye kabul etmeye zorlanamaz. Dolayısıyla tüzel kişinin kanunen üyelik hakkına sahip olması, başvurusunun otomatik kabul edileceği anlamına gelmez. Başvuru dernek tüzüğündeki objektif üyelik şartlarına göre yönetim kurulu tarafından değerlendirilir.

Dernek, üyelik koşullarını tüzüğünde düzenlemek zorundadır. 5253 sayılı Kanun m.4/c, derneğe üye olma ve üyelikten çıkmanın şart ve şekillerinin tüzükte bulunmasını ister. Tüzel kişi üye kabul edilecekse hangi belgelerin aranacağı tüzük veya üyelik uygulaması içinde açık ve eşit biçimde yürütülmelidir.

Limited veya Anonim Şirket Derneğe Üye Olabilir mi?

Evet. Limited şirket ve anonim şirket ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazanan ticaret şirketleridir. Dernek tüzüğündeki üyelik şartlarını taşıdıkları ölçüde derneğe üye olmak için başvurabilirler. Başvuru, şirketi temsile yetkili organ veya kişilerce şirket adına yapılır.

Şirketin derneğe üyeliği şirket ortağının kişisel üyeliğinden farklıdır. Üye olan şirket ise üyelik hak ve yükümlülükleri şirket tüzel kişiliğine aittir. Ortağın veya şirket müdürünün değişmesi üyeliği kendiliğinden sona erdirmez; temsil eden gerçek kişi değişebilir fakat üye şirket olmaya devam eder.

Şirket organının dernek üyeliğine ilişkin karar alması, şirketin iç yetki düzenine ve esas sözleşmesine göre değerlendirilmelidir. Dernek dosyasında üyelik başvurusunu imzalayan kişinin şirket adına yetkili olduğunu gösteren güncel belgelerin bulunması, ileride oy ve temsil tartışmalarını azaltır.

Vakıf, Kooperatif veya Başka Bir Dernek Üye Olabilir mi?

Kanunun kullandığı “tüzel kişiler” ifadesi yalnız ticaret şirketleriyle sınırlı değildir. Vakıflar, kooperatifler, başka dernekler ve kendi özel mevzuatına göre tüzel kişiliği bulunan kuruluşlar, hem kendi mevzuatları hem de hedef derneğin tüzüğü izin verdiği ölçüde üyelik başvurusu yapabilir.

Bir başka derneğin üye olması, federasyon kurulmasıyla aynı değildir. Federasyon, kuruluş amaçları aynı olan en az beş derneğin bir araya gelmesiyle kurulan ayrı üst kuruluş modelidir. Bir derneğin başka bir derneğe sıradan tüzel kişi üye olarak kabul edilmesi ise hedef derneğin üyelik sistemine tabi ayrı bir hukuki ilişkidir.

Benzer biçimde vakfın dernek üyeliği, vakfın dernek kurucusu olması veya dernekle ortak proje yürütmesiyle aynı değildir. Her işlem kendi organ kararı ve temsil yetkisine göre yürütülmelidir.

Tüzel Kişi Dernek Üyelik Başvurusunu Nasıl Yapar?

TMK m.64 üyelik başvurusunun yazılı olarak yapılmasını esas alır. Tüzel kişi bakımından başvuru, tüzel kişiyi temsile yetkili kişi tarafından tüzel kişi adına imzalanmalıdır. Dernek tüzüğünün öngördüğü üyelik formu, yetki belgesi, karar örneği veya tüzel kişiliği gösteren güncel kayıtlar başvuruya eklenebilir.

Dernek yönetimi, başvuru sahibinin gerçekten mevcut bir tüzel kişi olduğunu, imzalayan kişinin temsil yetkisini ve tüzükteki üyelik şartlarını taşıyıp taşımadığını kontrol etmelidir. Özellikle ticaret şirketlerinde güncel ticaret sicili kayıtları, imza/temsil yetkisi ve gerekiyorsa yetkili organ kararı incelenir.

Başvurunun şirket ortağı veya çalışan tarafından kişisel e-posta ile gönderilmesi, o kişinin şirketi temsil yetkisi yoksa tüzel kişi adına geçerli başvuru olarak kabul edilmemelidir. Temsil yetkisi belgelendirilmelidir.

Dernek Yönetim Kurulu Üyelik Başvurusunu Kaç Günde Karara Bağlar?

TMK m.64’e göre yazılı üyelik başvurusu, dernek yönetim kurulu tarafından en çok 30 gün içinde karara bağlanır ve sonuç başvuru sahibine yazıyla bildirilir. Başvurusu kabul edilen üye, bu amaçla tutulan üye kayıt sistemine kaydedilir.

Bu 30 günlük süre gerçek kişi ile tüzel kişi başvurusunda farklı değildir. Tüzel kişi başvurusunda eksik temsil belgesi varsa dernek yönetiminin bunu baştan bildirmesi ve başvurunun sağlıklı değerlendirilmesini sağlaması gerekir.

Dernek, üyelik başvurusunu değerlendirme serbestisine sahip olsa da tüzükte öngörülmeyen keyfî veya ayrımcı kriterler uygulayamaz. Aynı durumda bulunan üyelik başvurularına eşitlik ilkesiyle yaklaşılmalıdır.

Tüzel Kişi Genel Kurulda Oyunu Nasıl Kullanır?

5253 sayılı Dernekler Kanunu m.6 özel hüküm getirir. Tüzel kişinin üye olması hâlinde, tüzel kişinin yönetim kurulu başkanı veya temsille görevlendireceği kişi oy kullanır. Bu kişi genel kurul hazirununda tüzel kişi üyenin temsilcisi olarak yer alır.

Oy hakkı temsilciye kişisel üyelik kazandırmaz. Üye tüzel kişidir; temsilci yalnız tüzel kişinin üyelik hakkını kullanır. Temsilci aynı dernekte ayrıca bireysel üye ise kişisel oy hakkı ile tüzel kişi adına kullanılan oy hakkının hukuki dayanakları ayrıdır; tüzük ve kanundaki oy kuralları gözetilmelidir.

TMK m.69 genel olarak her üyenin genel kurulda bir oy hakkı bulunduğunu ve üyenin oyunu şahsen kullanacağını düzenler. Tüzel kişi bakımından “şahsen kullanım”, Dernekler Kanunu m.6’daki özel temsil düzeniyle gerçekleştirilir.

Tüzel Kişi Temsilcisini Nasıl Belirler?

Kanun iki seçenek tanır: tüzel kişinin yönetim kurulu başkanı oy kullanabilir veya tüzel kişi başka bir gerçek kişiyi temsille görevlendirebilir. Görevlendirmenin, tüzel kişinin kendi karar ve temsil düzenine uygun yetkili organ tarafından yapılması gerekir.

Dernek yönetimi, genel kurul öncesinde temsilci yetki belgesini istemeli ve üye dosyasına kaydetmelidir. Belgenin hangi genel kurul için geçerli olduğu, sürekli mi yoksa tek toplantılık mı düzenlendiği ve yetkinin oy kullanmayı kapsayıp kapsamadığı açık olmalıdır.

Tüzel kişinin yönetim kurulu başkanının doğrudan kanundan doğan temsil konumu varsa güncel başkanlığı gösteren belge yeterli olabilir. Görevlendirilen başka kişi bakımından ayrıca karar veya yetkilendirme belgesi aranmalıdır.

Tüzel Kişi Temsilcisinin Görevi Sona Ererse Ne Olur?

Dernekler Kanunu m.6 bu durumu doğrudan düzenler: temsilci kişinin başkanlık veya temsil görevi sona erdiğinde, tüzel kişi adına oy kullanacak kişi yeniden belirlenir. Eski temsilci, önceki yetkisine dayanarak sonraki genel kurullarda oy kullanamaz.

Dernek yönetim kurulunun üye tüzel kişilere genel kurul çağrısı gönderirken güncel temsilci bilgisini doğrulaması yararlıdır. Şirketlerde müdür veya yönetim kurulu başkanı, vakıf ve derneklerde yetkili organlar zaman içinde değişebilir.

Temsilci değişikliği tüzel kişinin üyeliğini sona erdirmez. Tüzel kişi üyelik şartlarını koruyorsa yalnız oy kullanacak gerçek kişinin kaydı güncellenir.

Tüzel Kişi Üye Aidat Öder mi?

TMK m.70, üyelerin ödenti verme borcunun tüzükle düzenleneceğini belirtir. Tüzel kişi üye de dernek tüzüğünde öngörülen aidat ve diğer kanuni üyelik yükümlülüklerine tabidir. Tüzükte gerçek ve tüzel kişi üyeler için farklı aidat kategorileri öngörülmesi düşünülüyorsa eşitlik, dernek amacı ve açık tüzük hükmü birlikte değerlendirilmelidir.

Aidat tüzel kişi adına tahsil edilir ve derneğin gelir kayıtlarında tüzel kişi üyenin ödemesi olarak gösterilir. Temsilci kişinin kendi cebinden yaptığı ödeme dahi hukuken tüzel kişi üyeye ait aidat borcunun ifası olarak kaydedilmelidir; temsilci kişisel üye gibi kayıtlanmamalıdır.

Üyelikten çıkan veya çıkarılan üye, üyelikte bulunduğu döneme ilişkin ödentilerini ödemekle yükümlüdür. Tüzel kişi bakımından da aynı genel kural uygulanır.

Tüzel Kişi Dernek Üyeliğinden Nasıl Çıkar?

TMK m.66, her üyenin yazılı bildirimle dernekten çıkma hakkına sahip olduğunu düzenler. Tüzel kişi çıkış bildirimi de tüzel kişiyi temsile yetkili kişi tarafından tüzel kişi adına yapılmalıdır. Dernek tüzüğü, çıkışın kayıt ve bildirim yöntemini düzenleyebilir; fakat üyeyi süresiz biçimde üyelikte kalmaya zorlayamaz.

Çıkarılma bakımından TMK m.67 uygulanır. Tüzükte çıkarma sebepleri yazılmışsa yönetim kurulu veya tüzükte yetkili kılınan organ bu sebeplere göre karar verir. Tüzükte çıkarma sebebi gösterilmemişse çıkarma ancak haklı sebeple yapılabilir.

Tüzel kişinin temsilcisinin değişmesi tek başına çıkarma sebebi değildir. Üyelik sıfatı tüzel kişiye aittir. Tüzel kişiliğin sona ermesi, üyelik için aranan niteliğin kaybedilmesi sonucunu doğurabilir.

Çocuk Derneklerine Tüzel Kişi Üye Olabilir mi?

Hayır. Çocuk dernekleri özel rejime tabidir. Dernekler Kanunu m.3 ve Dernekler Yönetmeliği m.5, çocuk derneği üyeliğini çocuklarla sınırlar; 18 yaşından büyük gerçek kişiler ile tüzel kişiler çocuk derneklerine kurucu veya üye olamaz.

Bu nedenle TMK m.64’teki genel tüzel kişi üyelik hakkı, çocuk derneğinin özel niteliği karşısında aynı şekilde uygulanmaz. Bir şirket çocuk derneğine bağışçı veya proje destekçisi olabilir; ancak üye olamaz ve genel kurulda oy kullanamaz.

Tüzük hazırlanırken bu özel sınırlama açıkça dikkate alınmalıdır. Standart bir dernek tüzüğündeki “tüzel kişiler üye olabilir” hükmü çocuk derneği tüzüğüne kopyalanmamalıdır.

Tüzel Kişi Üyeliği İçin Belge Kontrol Listesi

• Tüzel kişinin tam unvanı ve kayıt bilgileri,
• yazılı üyelik başvurusu,
• başvuruyu imzalayan kişinin temsil yetkisi,
• gerekiyorsa yetkili organın üyelik kararı,
• dernek tüzüğündeki üyelik şartlarını gösteren belgeler,
• genel kurul için yönetim kurulu başkanı bilgisi veya temsil görevlendirmesi,
• temsilci değişikliklerinin güncel belgeleri,
• aidat ve üyelik kayıtları.

Bu belgeler üyelik dosyasında düzenli tutulduğunda genel kurul hazirunu, oy kullanma yetkisi ve aidat kayıtlarında sonradan çıkabilecek uyuşmazlıklar büyük ölçüde önlenir.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

TMK m.64 ve Dernekler Kanunu m.6 Mersin dahil Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de faaliyet gösteren şirketler, vakıflar, kooperatifler veya başka tüzel kişiler, hedef derneğin tüzük şartlarını taşıdıkları takdirde üyelik başvurusu yapabilir.

Özellikle mesleki dayanışma, iş dünyası, sanayi, ticaret, lojistik, turizm ve bölgesel kalkınma amacı taşıyan derneklerde tüzel kişi üyelik modeli sık kullanılır. Tüzükte tüzel kişi üyeliği, aidat kategorileri, temsil yetkisi ve oy sistemi açık yazılmalıdır.

Dernek genel kurulunda Mersin’deki şirket adına oy kullanacak kişinin güncel temsil belgesinin toplantı öncesinde kontrol edilmesi, hazirun ve kararların geçerliliği açısından önemlidir. Eski şirket temsilcisiyle oy kullandırılması gereksiz iptal tartışması yaratır.

Sık Sorulan Sorular

İlgili İçerikler

• Dernek Tüzüğünde Neler Yazmak Zorunlu?
• Dernek Kurmak İçin Kaç Kişi Gerekir?
• Çocuk Derneği Kaç Yaşında Kurulur?

Resmî Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.63-70
• 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.6
• Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →