Solvent, Madeni Yağ ve Baz Yağı Akaryakıt Olarak Kullanmanın Cezası | 5607 m.3/12 (2026)
5607 m.3/12 hangi akaryakıt fiillerini suç sayar?
5607 m.3/12, akaryakıt piyasasına ait olmayan belirli petrol ürünlerinin izinsiz biçimde akaryakıt üretiminde veya doğrudan akaryakıt yerine kullanılmasını ve bu ürünlerin ticari dolaşımını suç olarak düzenler. Kanuni ceza iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezasıdır.
Fıkranın başlangıcındaki “Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan izin alınmadan” şartı suç tipinin temel unsurudur. Bu nedenle somut olayda faaliyet için hangi EPDK izninin gerekli olduğu, şüpheli veya sanığın bu izne sahip olup olmadığı ve yapılan faaliyetin izin kapsamına girip girmediği belirlenmelidir.
Güncel kanun metni 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu; enerji piyasası teknik ve lisans düzenlemeleri EPDK üzerinden kontrol edilmelidir.
EPDK izni bulunup bulunmadığı nasıl değerlendirilir?
M.3/12 her solvent, baz yağ veya madeni yağ ticaretini suç saymaz. Kanunun hedefi, EPDK izni olmadan bu ürünlerden akaryakıt üretmek veya ürünleri doğrudan akaryakıt yerine ikmal ederek enerji piyasasında yakıt olarak kullanmaktır. Bu nedenle hukuka uygun endüstriyel solvent, madeni yağ veya baz yağ ticareti ile kaçak akaryakıt faaliyeti birbirine karıştırılmamalıdır.
İzin incelemesinde lisans/izin sahibi, faaliyet konusu, tesis adresi, tank ve ekipman, izin süresi, üretilebilecek ürünler, depolama veya dağıtım yetkisi ve suç tarihindeki geçerlilik araştırılır. Bir şirketin enerji piyasasında başka bir lisansa sahip olması, m.3/12 konusu faaliyetin de otomatik olarak izinli olduğu anlamına gelmez; yetkinin kapsamı esas alınır.
Aynı şekilde yalnızca izin belgesinde idari bir eksiklik bulunması da m.3/12’nin bütün unsurlarını otomatik olarak kurmaz. Fıkrada sayılan petrol ürünlerinin akaryakıt üretiminde veya akaryakıt yerine ikmalde kullanıldığı ve failin buna ilişkin fiili ayrıca kanıtlanmalıdır.
Solvent, madeni yağ, baz yağ, asfalt ve “benzeri petrol ürünleri” nasıl belirlenir?
Kanun örnek olarak solvent, madeni yağ, baz yağ ve asfaltı sayar; “benzeri petrol ürünleri” ifadesiyle teknik olarak aynı alana giren ürünleri de kapsar. 2021’de eklenen cümle, akaryakıt yerine kullanılan diğer ürünler yönünden de bu fıkra uyarınca ceza verileceğini açıkça belirtir.
Bu nedenle ürünün yalnızca ticari etiketi esas alınamaz. Kimyasal analiz, GTİP, teknik güvenlik bilgi formu, üretici spesifikasyonu, yoğunluk, parlama noktası, distilasyon aralığı ve diğer teknik parametreler ürünün niteliğinin belirlenmesinde kullanılabilir. Ürünün “solvent” veya “yağ” adı altında satılması, fiilen akaryakıt yerine kullanıldığı tespit edilmişse fıkranın uygulanmasını engellemez.
Buna karşılık ürünün hukuka uygun sanayi hammaddesi olarak kullanıldığı ve akaryakıt üretimi/ikmaliyle bağlantısı olmadığı durumda sırf petrol türevi olması m.3/12 için yeterli değildir. Ceza normu ürünün türü yanında kullanım ve ticari dolaşım biçimini de arar.
M.3/12’deki seçimlik hareketler nelerdir?
Fıkra geniş bir ticari dolaşım zincirini kapsar. İzinsiz olarak ilgili ürünlerden akaryakıt üretmek veya bunları doğrudan akaryakıt yerine ikmal etmek temel üretim/kullanım hareketleridir. Bunun yanında suç konusu ürünü satışa arz etmek, satmak veya bulundurmak açıkça düzenlenmiştir.
Kanun, bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla satın alma, taşıma veya saklama hareketlerini de cezalandırır. Böylece yalnız üretici değil, kaçak yakıt zincirinin sonraki ticari aşamalarına bilinçli biçimde katılan kişi de fıkranın kapsamına girebilir.
Taşıma yapan her sürücü otomatik fail değildir. Taşınan ürünün niteliği ve akaryakıt yerine kullanıldığı/üretildiği konusunda bilgi, ticari amaç ve taşıma organizasyonundaki rol somut delillerle belirlenmelidir. Fatura ve sevk belgesine göre hukuka uygun ürün taşıdığını düşünen kişi ile gizli yakıt organizasyonuna bilerek katılan kişi aynı değildir.
“Bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla” şartı hangi hareketlerde aranır?
Fıkranın metni satın alma bakımından ürünün bu özelliğini bilme ve ticari amaç şartını açıkça ifade eder; taşıma ve saklama da aynı ticari dolaşım bağlamında sayılır. Kastın, kişinin ürünün sıradan petrol ürünü değil, izinsiz biçimde akaryakıt üretiminde veya akaryakıt yerine kullanılan ürün olduğunu bilmesini kapsaması gerekir.
Bilme unsuru doğrudan ikrarla kanıtlanmak zorunda değildir. Ürünün fiyatı, teslim yeri, gizli tank, pompa veya hortum bağlantıları, faturasız ticaret, sevk belgesindeki ürün ile tank içeriği arasındaki fark, mesajlaşmalar, ödeme kayıtları, tekrar eden sevkiyatlar, istasyon veya tesis kamera kayıtları birlikte değerlendirilebilir.
Ancak olağan dışı fiyat veya belgesizlik tek başına otomatik kast karinesi değildir. Ceza yargılamasında bütün deliller birlikte değerlendirilir ve şüpheden sanık yararlanır ilkesi korunur.
Numune ve analiz m.3/12 dosyasında neden merkezî önemdedir?
Suç konusu ürünün teknik kimliği belirlenmeden doğru fıkra seçilemez. Akaryakıt tankı, tanker, varil veya depodan numune alınırken numune alma yeri, miktarı, mühür numarası, tarih, alan görevliler ve teslim zinciri tutanakta gösterilmelidir. Birden fazla tank varsa her tankın ayrı kimliği korunmalıdır.
Laboratuvar incelemesi, ürünün solvent, madeni yağ, baz yağ veya akaryakıt niteliğini; karışım yapısını; ilgili standartlara uyup uymadığını ve akaryakıt olarak kullanılabilirliğini ortaya koyabilir. Analiz raporunda kullanılan yöntem ve numune tanımı açık olmalıdır.
Teknik rapor, faaliyetin EPDK izni bulunup bulunmadığını tek başına göstermez. Bu nedenle analiz sonucu lisans/izin kayıtları, tesis belgeleri, stok hareketleri, üretim kayıtları, fatura/irsaliye, otomasyon ve pompa verileriyle birlikte okunmalıdır.
Kaçakçılık tutanaklarının zorunlu içeriği 5607 m.20’de düzenlenir. M.11 ise elkonulan eşyanın miktar, cins, marka, tip, model, seri numarası ve ayırt edici özellikleriyle gümrük idaresine teslimini öngörür.
M.3/12 diğer akaryakıt suçlarından nasıl ayrılır?
M.3/11, EPDK seviyesinin altında ulusal marker içeren veya hiç marker içermeyen akaryakıtın ticari üretim ve dolaşımını düzenler. M.3/12 ise belirli petrol ürünlerinden izinsiz akaryakıt üretme veya bu ürünleri akaryakıt yerine kullanma üzerine kuruludur. Bir ürün hem teknik olarak marker sorunu taşıyabilir hem de m.3/12’deki üretim zinciriyle bağlantılı olabilir; somut fiilin hangi suçları oluşturduğu içtima kurallarıyla çözülür.
M.3/13, boru hattı, depo veya kuyudan kanuna aykırı alınan hidrokarbon ürünlerinin ticari dolaşımını; m.3/14, kaçak akaryakıt veya sahte marker faaliyetine yarayacak lisansa aykırı sabit/seyyar tank ve ekipman bulundurmayı düzenler. M.3/15 ise ulusal markerin kendisinin yetkisiz üretim ve dolaşımını cezalandırır.
Markersiz akaryakıt suçu için 5607 m.3/11 rehberimiz bu ayrımı ayrı başlıkta inceler.
Eşyanın değeri ve nitelikli haller cezayı nasıl etkiler?
M.3/12’nin temel cezası iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezasıdır. M.3/23, suç konusu eşyanın değerinin fahiş olması hâlinde cezayı yarısından bir katına kadar artırır; değer hafif ise yarısına kadar, pek hafif ise üçte birine kadar indirim düzenler.
Suç örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse m.4/1 cezanın iki kat artırılmasını; üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmişse m.4/2 yarı artırımı öngörür. Kamu görevinin veya meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılması m.4/4 kapsamında ayrıca yarı artırım sebebidir.
Kaçak akaryakıt satışının m.3/14’te belirtilen lisansa aykırı sabit/seyyar tank, düzenek veya ekipman kullanılarak yapılması hâlinde m.4/8, ilgili fıkralara göre verilecek cezaların iki kat artırılmasını öngörür. Bu ağırlaştırmanın uygulanması için m.3/14 niteliğindeki ekipmanın satışta kullanıldığının delille gösterilmesi gerekir.
M.3/22, m.3 kapsamındaki teşebbüsün tamamlanmış gibi cezalandırılacağını düzenler. Etkin pişmanlık ise m.5’in kendi şartlarına göre değerlendirilir.
Akaryakıt, tank ve taşıt bakımından elkoyma nasıl yürütülür?
Arama ve elkoyma 5607 m.9 ile CMK hükümlerine göre yapılır. Akaryakıtın bulunduğu tank, tanker, pompa ve depolama sistemi olayın maddi delilidir. Tankın kapasitesi, bağlantıları, pompa sistemi, sayaç/otomasyon ve lisans projesi ile fiili tesisin karşılaştırılması gerekir.
Elkonulan kaçak akaryakıt 5607 m.11’deki özel sisteme göre ilgili idareye teslim edilir. Taşıta elkoyma m.10 ve CMK m.128/4; müsadere şartları m.13; kaçak akaryakıtın tasfiyesi ise m.16/A hükümleri çerçevesinde yürütülür.
Akaryakıt elkoymasına ilişkin genel uygulama için Akaryakıt Kaçakçılığı ve El Koyma rehberimiz incelenebilir.
Şirket yöneticisi ve istasyon çalışanı ne zaman sorumlu olur?
Ceza sorumluluğu şahsidir. Şirketin lisans sahibi olması veya işyerinde kaçak ürün bulunması, bütün yönetici ve çalışanların otomatik olarak fail sayılmasına yol açmaz. İzinsiz üretim veya ikmal kararını kim verdi, ürünün niteliğini kim biliyordu, tank/pompa bağlantısını kim kurdu, satış ve nakliyeyi kim yönetti soruları kişi bazında cevaplanmalıdır.
5607 m.4/3, suçun tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde veya yararına işlenmesi hâlinde tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunacağını düzenler. Bu sonuç, gerçek kişilerin kişisel ceza sorumluluğundan farklıdır.
Sık Sorulan Sorular
1. Solventten akaryakıt üretmenin cezası nedir?
EPDK izni olmadan m.3/12 kapsamındaki fiiller için iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası öngörülür.
2. Baz yağ satmak tek başına suç mudur?
Hayır. Kanun ürünün izinsiz biçimde akaryakıt üretiminde veya akaryakıt yerine kullanılmasını ve sayılan ticari hareketleri hedefler.
3. Madeni yağı araca yakıt olarak ikmal etmek m.3/12 midir?
EPDK izni olmadan akaryakıt yerine doğrudan ikmal ve diğer unsurlar varsa m.3/12 kapsamında değerlendirilir.
4. Başka ürünleri akaryakıt yerine kullanmak da suç olabilir mi?
Evet. Kanun, akaryakıt yerine kullanılan diğer ürünler yönünden de m.3/12 uyarınca ceza verileceğini açıkça düzenler.
5. Ürünün niteliği nasıl belirlenir?
Usulüne uygun numune, laboratuvar analizi, teknik belgeler ve ürün kayıtlarıyla belirlenir.
6. Taşıyan sürücü otomatik fail midir?
Hayır. Ürünün özelliğini bilme, ticari amaç ve kişisel katkı delille gösterilmelidir.
7. Lisansa aykırı tank ayrıca suç mudur?
M.3/14 şartları oluşursa tank, düzenek veya ekipman bulundurma ayrıca suç olarak düzenlenmiştir.
8. Eşyanın değeri cezayı etkiler mi?
M.3/23 fahiş, hafif ve pek hafif değer için ceza artırımı veya indirimi düzenler.
9. Teşebbüs indirimi uygulanır mı?
M.3/22 uyarınca m.3 kapsamındaki teşebbüs tamamlanmış gibi cezalandırılır.
10. Etkin pişmanlık mümkün müdür?
5607 m.5’in şartları oluşursa uygulanabilir.
Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler
- 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu
- Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
- Markersiz Akaryakıt Cezası
- Akaryakıt Kaçakçılığı ve El Koyma
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Solvent, baz yağ, madeni yağ ve kaçak akaryakıt soruşturmalarında hukuki temsil.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
