Tasarım Rüçhan Hakkı Nedir? 6 Aylık Süre ve SMK 62-63 Rehberi 2026
Kısa ve net cevap: Tasarım rüçhan hakkı, bir tasarım için başka bir ülkede usulüne uygun yapılan ilk başvuruya veya Kanundaki şartları taşıyan sergideki teşhire dayanarak Türkiye’de daha sonra yapılacak tasarım başvurusuna önceki bir tarih kazandıran öncelik hakkıdır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.62-63 uyarınca tasarım için temel rüçhan süresi altı aydır. İlk usulüne uygun tasarım başvurusundan veya uygun sergi teşhirinden itibaren altı ay içinde Türkiye başvurusu yapılmalıdır. Rüçhan, Türkiye başvurusunda talep edilmeli, ilgili ücret ödenmeli ve resmi rüçhan belgesi mevzuatta öngörülen süre içinde TÜRKPATENT’e sunulmalıdır. Geçerli rüçhan, Türkiye başvurusu daha sonra yapılmış olsa bile öncelik değerlendirmesini ilk rüçhan tarihine bağlar.
Tasarım rüçhanı ne işe yarar?
Tasarım korumasında başvuru tarihi, yenilik ve önceki haklar bakımından kritik önemdedir. Bir işletmenin yeni ürün tasarımını aynı gün onlarca ülkede tescile sunması hem operasyonel hem mali açıdan zordur. Rüçhan sistemi, ilk başvurudan sonra altı aylık bir uluslararası genişleme penceresi sağlar.
Bu süre içinde Türkiye’de başvuru yapıldığında, kanuni şartları taşıyan önceki yabancı başvuru Türkiye dosyasının öncelik tarihi olarak ileri sürülebilir. Böylece ilk başvurudan Türkiye başvurusuna kadar geçen dönemde üçüncü kişilerin yaptığı açıklama veya başvuruların etkisi rüçhan kuralları çerçevesinde değerlendirilir.
Tasarım rüçhan süresi neden altı aydır?
Paris Sözleşmesi sistemi sınai hak türlerine göre farklı rüçhan süreleri öngörür. Tasarım bakımından süre altı aydır. Bu süre işletmeye hedef ülkeleri, üretim pazarlarını, maliyetleri ve başvuru stratejisini belirlemek için sınırlı bir öncelik penceresi verir.
Altı aylık süre marka rüçhanıyla aynı uzunluktadır; patent rüçhanındaki on iki aylık süreyle karıştırılmamalıdır. Hak türüne göre takvim ayrı tutulmalıdır.
Altı aylık süre hangi tarihten başlar?
Yabancı ilk başvuruya dayalı rüçhanda süre, ilk usulüne uygun tasarım başvurusunun yapıldığı tarihten itibaren hesaplanır. Sergi rüçhanında ise Kanunun şartlarına göre tasarımın sergide ilk teşhir tarihi önem kazanır. Resmi açılış tarihinden önce görünür biçimde teşhir yapılmışsa başlangıç tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.
Tescil belgesinin düzenlendiği tarih veya yabancı ofisin daha sonra verdiği karar tarihi rüçhan süresinin başlangıcı değildir.
Hangi yabancı başvurular rüçhan sağlar?
Paris Sözleşmesine veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasına taraf devletlerde usulüne uygun yapılan ilk tasarım başvuruları rüçhan sisteminin temel kaynağıdır. Kanun, belirli karşılıklılık ve bağlantı şartları içinde başka ülke başvurularının da değerlendirilmesine imkân tanır.
Önemli olan ilk başvurunun yetkili sınai mülkiyet makamına usulüne uygun yapılmış olmasıdır. Tasarımın bir e-ticaret sitesinde yayımlanması veya şirket içi kayıt altına alınması yabancı başvuru rüçhanı yaratmaz.
İlk başvurunun tescille sonuçlanması şart mı?
Rüçhanın kaynağı kural olarak usulüne uygun ilk başvurudur; önceki başvurunun nihai olarak tescille sonuçlanmış olması her durumda rüçhanın doğması için ön şart değildir. İlk dosyanın usulüne uygun başvuru tarihi ve kapsamı resmi belgeyle ispatlanmalıdır.
Ancak ilk başvuru ile Türkiye’de rüçhan talep edilen tasarımın aynı tasarıma ilişkin olması gerekir. Tamamen başka görünüm için eski başvurunun tarihi devralınamaz.
Rüçhan hangi tasarım için geçerlidir?
Türkiye’de rüçhan talep edilen tasarım, önceki başvuruda açıklanan tasarımla aynı olmalıdır. İlk başvurudan sonra ürünün görünümü esaslı şekilde değiştirilmişse yeni versiyonun hangi ölçüde ilk rüçhana dayanabileceği ayrıca incelenir.
Çoklu tasarım başvurularında her tasarımın hangi yabancı başvuruya veya hangi rüçhan kaynağına dayandığı ayrı ayrı eşleştirilmelidir.
Birden fazla rüçhan talep edilebilir mi?
Aynı Türkiye dosyasında birden fazla tasarım veya farklı önceki başvurular bulunuyorsa birden fazla rüçhan iddiası gündeme gelebilir. Her iddianın tarihi, ülkesi, başvuru numarası ve ilgili tasarımla bağlantısı açıkça gösterilmelidir.
Portföy yönetiminde rüçhan tablosu oluşturmak, özellikle çoklu başvuru ve Hague sistemiyle uluslararası genişleme planlarında hata riskini azaltır.
Sergiden doğan tasarım rüçhanı nedir?
Kanun, belirli resmi veya resmen tanınmış ulusal/uluslararası sergilerde tasarımın yer aldığı ürünün teşhir edilmesine dayalı rüçhan hakkını da düzenler. Tasarımın sergide kamuya gösterildiği tarih ile Türkiye başvuru tarihi arasındaki altı aylık süre korunmalıdır.
Her fuar, mağaza etkinliği veya sosyal medya lansmanı otomatik olarak sergi rüçhanı sağlamaz. Serginin hukuki statüsü ve teşhirin belgelendirilebilir olması gerekir.
Sergi rüçhanı ile 12 aylık hoşgörü süresi aynı şey mi?
Hayır. SMK m.57 tasarımcının belirli kamuya açıklamalarının yenilik üzerindeki etkisini on iki aylık dönem için sınırlar. Sergi rüçhanı ise m.62-63 kapsamında başvurunun öncelik tarihini sergi teşhirine bağlayan ayrı bir haktır ve temel süresi altı aydır.
Bir tasarım fuarda gösterilmişse hem m.57 hem rüçhan düzenlemeleri gündeme gelebilir; fakat biri diğerinin süresini uzatmaz.
Sergi belgesi nasıl olmalıdır?
Rüçhan iddiasının dayanağı, tasarımın hangi sergide, hangi ürün üzerinde ve hangi tarihte teşhir edildiğini doğrulayan resmi veya yetkili makamca düzenlenmiş belgelerdir. Sergi organizatörü kaydı, tasdikli fotoğraf/görsel, katılım belgesi ve ilk teşhir tarihi önemlidir.
Belge yalnızca işletmenin fuara katıldığını değil, rüçhana konu tasarımın gerçekten orada teşhir edildiğini göstermelidir.
Rüçhan başvuruyla birlikte mi talep edilir?
Rüçhan hakkından yararlanmak isteyen başvuru sahibi Türkiye tasarım başvurusunda rüçhan talebini açıkça belirtmelidir. Rüçhan ülkesi, tarihi, numarası ve türü doğru girilmeli; ilgili TÜRKPATENT ücreti başvuru prosedürüne uygun ödenmelidir.
Rüçhan bilgisinin sonradan hatırlanacağı varsayımıyla boş bırakılması risklidir. Başvuru öncesi rüçhan tablosu hazırlanmalıdır.
Rüçhan belgesi sunulmazsa ne olur?
Kanunun ve uygulama yönetmeliğinin öngördüğü süre içinde resmi rüçhan belgesi sunulmadığında rüçhan talebinin hukuki sonucu kaybedilebilir. Türkiye başvurusu normal başvuru tarihiyle varlığını sürdürebilir; ancak önceki yabancı başvurunun veya serginin öncelik tarihi kullanılamaz.
Bu nedenle “başvuruyu yaptık, belgeyi sonra buluruz” yaklaşımı yerine belgenin ilk dosyayla birlikte temin edilmesi gerekir.
Rüçhan belgesinde tasarım görseli neden önemlidir?
TÜRKPATENT, Türkiye başvurusundaki tasarım ile rüçhan belgesindeki önceki tasarımın bağlantısını değerlendirebilmelidir. Belgedeki görsel, başvuru numarası ve ürün bilgileri tasarımın kimliğini göstermelidir.
Görsel farklıysa veya belgeden hangi tasarımın öncelik kaynağı olduğu anlaşılamıyorsa rüçhan iddiası sorun yaşayabilir.
Rüçhan tarihi yenilik değerlendirmesini nasıl etkiler?
Geçerli rüçhan varsa tescilli tasarımın yenilik ve ayırt edici nitelik değerlendirmesinde esas alınan kritik tarih başvuru tarihi yerine rüçhan tarihi olabilir. Bu durum ilk başvurudan sonra fakat Türkiye başvurusundan önce kamuya sunulan tasarımlar karşısında büyük önem taşır.
Rüçhan geçersizse bu ara dönemdeki açıklamalar Türkiye başvurusuna karşı önceki tasarım oluşturabilir.
Rüçhan hakkı üçüncü kişinin başvurusunu nasıl etkiler?
İlk yabancı başvuru sahibi altı ay içinde Türkiye’ye rüçhanlı başvuru yaparsa, bu öncelik tarihi aradaki dönemde üçüncü kişinin yaptığı sonraki başvurulara karşı dikkate alınır. Ancak tarafların tasarımlarının gerçekten aynı veya genel izlenim bakımından çatışıp çatışmadığı ayrı değerlendirilir.
Sicil araştırmasında yalnızca Türkiye başvuru tarihine değil varsa rüçhan tarihine de bakılmalıdır.
Rüçhan devredilebilir mi?
İlk başvuru sahibi veya hukuki halefi rüçhan hakkından yararlanabilir. Tasarım veya işletme devri sırasında ilk yabancı başvuru ile Türkiye başvuru sahibi farklıysa haleflik zincirinin belgelenmesi gerekir.
Şirket birleşmesi, unvan değişikliği ve portföy devirlerinde rüçhan dayanağı belgeler de dosyayla birlikte devredilmelidir.
Hague Sistemi ile rüçhan birlikte kullanılabilir mi?
Uluslararası Tasarımların Lahey Sistemi üzerinden yapılan başvurularda da Paris Sözleşmesi rüçhanı kullanılabilir. İlk ulusal başvurudan sonra altı aylık süre içinde uluslararası başvuru yapılması planlanabilir. WIPO başvurusundaki rüçhan alanları doğru doldurulmalıdır.
Hague uluslararası başvuru tarihi ile rüçhan tarihi farklı kavramlardır ve ülke belirlemelerinin maddi sonuçları ayrıca incelenir.
Tasarım rüçhanında sık yapılan hatalar
- Altı aylık süreyi yabancı tescil tarihinden başlatmak.
- Türkiye başvurusunda rüçhan talebini belirtmemek.
- Rüçhan belgesini süresinde sunmamak.
- İlk başvurudan farklı tasarım için aynı rüçhanı kullanmaya çalışmak.
- Her ticari fuarı otomatik sergi rüçhanı kaynağı saymak.
- Çoklu başvuruda tasarım-rüçhan eşleştirmesini yapmamak.
- On iki aylık m.57 hoşgörü süresiyle altı aylık rüçhan süresini karıştırmak.
- Yabancı başvuru sahibi ile Türkiye başvuru sahibi farklıysa devir/haleflik zincirini belgelememek.
Uluslararası ürün lansmanı için rüçhan takvimi
İlk başvuru yapılır yapılmaz altı aylık son gün merkezi fikri hak takvimine kaydedilmelidir. Hedef ülkeler ilk üç ay içinde belirlenmeli, görseller ve ürün adları ülke başvurularına göre hazırlanmalı, beşinci aya kalmadan başvuru belgeleri tamamlanmalıdır.
Rüçhan süresinin son gününe bırakılan dosyalarda çeviri, vekalet, ödeme veya elektronik sistem sorunları telafisi güç hak kaybı yaratabilir.
Rüçhan öncesi kontrol listesi
- İlk başvurunun tam tarihini ve resmi numarasını doğrulayın.
- Altı aylık son günü hesaplayın.
- Türkiye tasarımının ilk başvurudaki görselle aynı olduğunu kontrol edin.
- Çoklu başvuruda her tasarımı rüçhan kaynağıyla eşleştirin.
- Rüçhan belgesini yetkili makamdan alın.
- Türkiye başvurusunda rüçhan talebini ve ücretini tamamlayın.
- Sergi rüçhanında serginin hukuki statüsünü ve ilk teşhir tarihini doğrulayın.
- Uluslararası başvuru planı varsa Hague ve ülke bazlı süreleri ayrıca yönetin.
Resmî kaynaklar ve ilgili rehberler
Güncel tasarım başvuru ve rüçhan kuralları için TÜRKPATENT Tasarım ve TÜRKPATENT Mevzuat sayfaları kullanılmalıdır. Kamuya sunma için SMK m.57 rehberimizi, çoklu başvuru için SMK m.61 rehberimizi, başvuru incelemesi için SMK m.64 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Tasarım rüçhan süresi kaç aydır?
İlk usulüne uygun başvuru veya şartları taşıyan sergi teşhirinden itibaren altı aydır.
Rüçhan tescil tarihinden mi başlar?
Hayır. Yabancı ilk başvuruya dayalı rüçhanda başvuru tarihi esas alınır.
Sergi rüçhanı ile 12 aylık açıklama süresi aynı mı?
Hayır. Sergi rüçhanı öncelik hakkıdır ve altı aylık süreye tabidir; m.57 ise belirli açıklamaların yenilik etkisini düzenler.
Rüçhan Türkiye başvurusunda belirtilmeli mi?
Evet. Rüçhan talebi başvuru prosedürü içinde açıkça yapılmalıdır.
İlk yabancı başvurunun tescil olması şart mı?
Rüçhan usulüne uygun ilk başvuruya dayanır; önceki dosyanın kesin tescille sonuçlanması rüçhanın temel şartı değildir.
Farklı tasarım için eski rüçhan kullanılabilir mi?
Hayır. Rüçhan, önceki başvuruda açıklanan tasarımla bağlantılıdır.
Hague başvurusunda rüçhan talep edilebilir mi?
Evet. Paris Sözleşmesi şartları ve altı aylık süre korunuyorsa uluslararası tasarım başvurusunda rüçhan talep edilebilir.
Rüçhan süresi 12 aya uzatılabilir mi?
Hayır. Tasarım için temel rüçhan süresi altı aydır.
Sonuç
Tasarım rüçhanı uluslararası ürün lansmanında ilk başvuru tarihini koruyan kritik mekanizmadır. Temel kural nettir: ilk yabancı başvuru veya uygun sergi teşhirinden sonra altı ay içinde Türkiye başvurusu, başvuruda doğru rüçhan talebi ve resmi belgenin mevzuata uygun sunumu. On iki aylık kamuya açıklama hoşgörüsü rüçhan süresinin yerine geçmez ve süreyi uzatmaz.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.62-63, Paris Sözleşmesi sistemi ve TÜRKPATENT’in güncel tasarım/rüçhan kaynakları esas alınarak hazırlanmıştır. Yazar ve inceleyen: Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu Sicil No: 3472.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
