Taşıtan Eşya Üzerinde Tasarruf Yetkisine Sahip Değilse Navlun Sözleşmesini Kim Fesheder? TTK m.1223 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.1223’e göre taşıtan eşya üzerinde tasarruf yetkisine sahip değilse, kanunun bu bölümde taşıtana tanıdığı fesih hakkını eşya üzerinde tasarruf yetkisi bulunan kişi kullanır. Bu nedenle navlun sözleşmesinde “taşıtan” sıfatını taşımak her durumda fesih hakkını tek başına kullanmaya yetmez. Eşya üzerindeki tasarruf yetkisinin kimde olduğu; taşıma belgesi, konişmento, teslim/talimat hakkı ve somut sözleşme ilişkisi üzerinden belirlenmelidir.
Deniz taşımasında navlun sözleşmesini yapan taşıtan ile yük üzerinde talimat verme, varma yerini değiştirme, teslim emri verme veya yükü başka kişiye yönlendirme yetkisine sahip kişi her zaman aynı değildir. Özellikle konişmentolu taşımalarda taşıma belgesinin devri veya yük üzerindeki ticari tasarrufun başka kişiye geçmesi bu ayrımı ortaya çıkarabilir. TTK m.1223, fesih hakkının gerçek tasarruf yetkisini takip etmesini sağlar.
Madde, TTK m.1218, m.1219 ve devamında tanınan fesih imkanlarının “kim tarafından” kullanılacağını tamamlayan bir yetki kuralıdır. Fesih sebebinin varlığı ile fesih iradesini açıklayacak kişinin yetkisi iki ayrı koşuldur.
TTK m.1223 neyi düzenler?
Hüküm tek cümleyle açık bir kural kurar: taşıtan eşya üzerinde tasarruf yetkisine sahip değilse, taşıtana ait fesih hakkını eşya üzerinde tasarruf yetkisi olan kişi kullanır. Bu nedenle fesih sebebi doğduğu anda önce navlun sözleşmesinde hangi tarafın hangi hakkı kullanacağı değil, yük üzerindeki tasarruf yetkisinin güncel sahibi belirlenmelidir.
Madde yalnız fesih hakkının sahibini değiştirir; fesih sebeplerini değiştirmez. Ambargo, kısmi yasak, umulmayan hâl veya diğer kanuni fesih koşulları hangi maddeye dayanıyorsa yine o maddenin şartları gerçekleşmelidir. Tasarruf yetkilisi kişi, taşıtandan daha geniş bir fesih sebebine sahip olmaz.
Taşıtan ile tasarruf yetkilisi neden farklı olabilir?
Taşıtan navlun sözleşmesini kendi adına yapan kişidir. Ancak satış, finansman, konişmento devri veya başka bir hukuki işlem sonucu yük üzerinde talimat hakkı başka bir kişiye geçmiş olabilir. Özellikle emre yazılı taşıma belgelerinde belgeyi usulüne uygun devralan kişinin yük üzerindeki hukuki konumu, başlangıçtaki taşıtandan farklılaşabilir.
Ayrıca taşıtan bir lojistik organizatörü veya başka kişi hesabına hareket eden ticari aktör olabilir. Sözleşmede navlun borçlusu olması, eşya üzerinde sınırsız tasarruf hakkı bulunduğunu kendiliğinden göstermez. Dosyada sözleşme, satış ilişkisi, konişmento ve talimat zinciri birlikte okunmalıdır.
Bu ayrım taşıyan bakımından da kritiktir. Yanlış kişiden gelen fesih talimatını uygulayan taşıyan, gerçek tasarruf yetkilisinin teslim veya taşımanın devamı talebiyle karşılaşabilir. Bu nedenle yüksek değerli yüklerde yetki kontrolü yalnız kimlik doğrulaması değil maddi hukuk incelemesidir.
Tasarruf yetkisi hangi belgelerden anlaşılır?
Tek bir belge her olayda yeterli değildir. Navlun sözleşmesi, çarter parti, booking confirmation, konişmento veya deniz taşıma senedi, satış sözleşmesi, akreditif/finansman belgeleri, ciro zinciri, teslim talimatları ve varsa elektronik taşıma kaydı birlikte incelenmelidir. Belge türüne göre tasarruf hakkının ne zaman geçtiği farklı olabilir.
Taşıtan fesih talimatı veriyorsa taşıyan, taşıma belgesindeki güncel hak sahipliğiyle bu talimatın uyumlu olup olmadığını kontrol etmelidir. Tasarruf yetkisi üçüncü kişiye geçmişse, başlangıçtaki taşıtanın ticari menfaatinin devam etmesi tek başına fesih hakkını geri getirmez.
Konişmentoda tasarruf yetkisi nasıl belirlenir?
Konişmento deniz taşımasında yük üzerindeki hakların kullanılmasında merkezi bir belgedir. Nama, emre veya hamiline düzenlenme şekli; ciro ve teslim zinciri; taşıyanın hangi talimatı yerine getireceğini etkiler. Bu yazı konişmentonun bütün hukuki işlevlerini tekrar etmez; ayrıntılı çerçeve için Konişmentonun Hukuki Niteliği rehberi incelenebilir.
M.1223 bakımından temel soru, fesih iradesinin açıklandığı tarihte yük üzerinde tasarruf yetkisinin kimde bulunduğudur. Daha önce yetkili olan kişinin belgeyi devrettikten sonra yaptığı fesih bildirimi ile güncel hak sahibinin talimatı çelişirse tarih ve devir zinciri belirleyici olur.
Fesih bildirimi kim tarafından yapılmalıdır?
Taşıtan tasarruf yetkisini koruyorsa fesih hakkını kendisi kullanabilir. Yetki başka kişideyse m.1223 gereği fesih o kişi tarafından yapılmalıdır. Fesih bildiriminin şekli bakımından ayrıca TTK m.1224 uygulanır; bildirim yazılı olmalı, faks, elektronik posta veya benzeri teknik araçlarla yapılabilmelidir.
Yetkili kişi tüzel kişiyse bildirimin şirketi temsile yetkili kişi veya usulüne uygun vekil tarafından yapılması gerekir. Avukat veya acente aracılığıyla bildirimde vekâlet/temsil kapsamı açık tutulmalıdır. Taşıyan, bildirimin kaynağını ve yetki zincirini dosyada saklamalıdır.
Yetkisiz kişinin fesih bildirimi ne sonuç doğurur?
M.1223’ün amacı fesih hakkının yetkili kişi tarafından kullanılmasını sağlamaktır. Bu nedenle tasarruf yetkisine sahip olmayan kişinin tek taraflı bildirimi, maddenin aradığı fesih hakkı kullanımını gerçekleştirmez. Taşıyan böyle bir bildirime dayanarak yükü boşaltmadan veya seferi değiştirmeden önce yetkiyi doğrulamalıdır.
Yetkisiz talimat uygulandığında doğabilecek zararlar, taşıyanın özen ve sözleşmesel yükümlülükleriyle birlikte değerlendirilir. Buna karşılık taşıyan haklı olarak yetki belgesi ister ve işlem bu nedenle beklerse gecikmenin hangi taraftan kaynaklandığı ayrıca incelenir.
İspat yükü ve dosya düzeni
Fesih hakkını kullandığını ileri süren taraf, hem fesih sebebini hem de m.1223 bakımından yetkisini destekleyen belgeleri sunmalıdır. Dosyada taşıma belgesinin tam nüshası, varsa ciro/devir zinciri, elektronik kayıtların zaman damgası ve taşıyana ulaştırılan talimatlar kronolojik biçimde tutulmalıdır.
Taşıyanın kayıtlarında fesih talimatının kimden geldiği, hangi e-posta adresi veya kurumsal sistem üzerinden iletildiği, yetki doğrulamasının nasıl yapıldığı ve varsa karşıt talimatlar bulunmalıdır. Salt ekran görüntüsü yerine asıl elektronik ileti, ekler ve teslim kayıtları saklanmalıdır.
Taşıyan yetkiyi nasıl kontrol etmelidir?
Taşıyan her talimatı otomatik uygulamamalıdır. Özellikle yük üzerindeki hak sahipliği tartışmalıysa konişmentonun ibrazı, ciro zinciri, şirket temsil belgeleri ve yetki devrine ilişkin bildirimler kontrol edilmelidir. Ancak taşıyan da gereksiz ve kanunda bulunmayan belgeler talep ederek yetkili kişinin hakkını kullanmasını engellememelidir.
Çelişkili talimatlarda tarafların iddiaları yazılılaştırılmalı ve yüksek riskli durumda teminat veya yargısal koruma seçenekleri değerlendirilmelidir. Yükün bozulabilir veya tehlikeli olması hâlinde beklemenin yaratacağı ek risk ayrıca yönetilmelidir.
Fesih sebebi ile tasarruf yetkisi aynı anda nasıl incelenir?
Önce fesih sebebinin hangi maddeden doğduğu belirlenir. Örneğin tüm yükü etkileyen kamu tasarrufunda m.1218; kısmi engelde m.1219; diğer umulmayan hâllerde m.1222 uygulanabilir. Sonra bu sebep bakımından taşıtana tanınan hakkın mevcut olup olmadığı ve m.1223 nedeniyle bu hakkın başka kişiye geçip geçmediği değerlendirilir.
Bu iki aşama ayrı tutulduğunda hatalı sonuçlar önlenir. Yetkili kişi olması fesih sebebi yokken sözleşmeyi bu ayırım hükümlerine göre sona erdirme hakkı vermez; fesih sebebinin bulunması da yetkisiz kişiye irade açıklama yetkisi kazandırmaz.
Mersin Limanı uygulaması
Mersin çıkışlı ihracatta satış ve finansman belgeleri nedeniyle yük üzerindeki tasarruf yetkisinin yabancı alıcı, banka veya başka ticari aktöre geçtiği durumlar görülebilir. Ambargo veya ithalat yasağı çıktığında fesih talimatının hangi taraftan geldiği özellikle kontrol edilmelidir.
Terminalde bekleyen konteynerin boşaltılması, başka gemiye aktarılması veya geri çekilmesi gibi işlemler yüksek masraf doğurabileceğinden yetki doğrulaması operasyon başlamadan yapılmalıdır. Türkiye geneli deniz ticareti dosyaları Mersin’den yönetilebilir.
Kontrol listesi
- Navlun sözleşmesindeki taşıtanı belirleyin.
- Yük üzerindeki güncel tasarruf yetkilisini belirleyin.
- Konişmento/devir zincirini kontrol edin.
- Fesih sebebinin gerçekten doğduğunu doğrulayın.
- Yetkili kişinin temsil yetkisini inceleyin.
- Fesih bildirimini TTK m.1224’e uygun yazılı alın.
- Elektronik bildirimin asıl kayıtlarını saklayın.
- Çelişkili talimatları yazılılaştırın.
- Operasyon öncesi yetki ve yük kimliğini eşleştirin.
- Masraf ve gecikme kayıtlarını ayrı tutun.
Sık Sorulan Sorular
Taşıtan her zaman fesih hakkını kullanabilir mi?
Hayır. Eşya üzerinde tasarruf yetkisi yoksa fesih hakkını tasarruf yetkilisi kişi kullanır.
Tasarruf yetkisi kimde olduğu nasıl anlaşılır?
Taşıma belgesi, konişmento, devir/ciro zinciri ve sözleşmeler birlikte incelenir.
Navlun borçlusu olmak fesih yetkisi için yeterli mi?
Hayır; m.1223 tasarruf yetkisini ayrıca esas alır.
Konişmento devredilmişse eski taşıtan feshedebilir mi?
Fesih anındaki tasarruf yetkisinin kimde olduğu belirlenmelidir.
Fesih sözlü yapılabilir mi?
Hayır. TTK m.1224 yazılı bildirim arar.
E-posta kullanılabilir mi?
Evet; m.1224 elektronik mektubu açıkça kabul eder.
Yetkisiz fesih talimatını taşıyan uygulamalı mı?
Taşıyan talimatın maddi ve temsil yetkisini doğrulamalıdır.
Acente fesih bildirebilir mi?
Yetkili kişi adına hareket etmeye ilişkin temsil yetkisi bulunmalıdır.
Fesih sebebi yoksa yetkili kişi yine de m.1223’e dayanabilir mi?
Hayır; m.1223 yalnız hakkın kimin tarafından kullanılacağını belirler.
Mersin’deki terminal talimatı fesih yerine geçer mi?
Fesih iradesi ve yetki açık olmalıdır; yalnız operasyon talimatı her durumda fesih bildirimi sayılmaz.
Satış sözleşmesi ve teslim şekilleri tasarruf yetkisini tek başına belirler mi?
Satış sözleşmesindeki teslim şekli, bedel ödeme düzeni veya riskin geçişi yük üzerinde kimin ekonomik menfaat taşıdığını gösterebilir; ancak TTK m.1223 bakımından fesih yetkisi doğrudan yalnız bir Incoterms kaydından çıkarılmamalıdır. Deniz taşıma belgesinin türü, konişmentonun kimin emrine düzenlendiği, ciro zinciri ve taşıyana verilmiş geçerli talimatlar birlikte incelenmelidir. Satış ilişkisindeki risk geçişi ile taşıma hukuku anlamındaki tasarruf yetkisi aynı kavram değildir.
Bu nedenle FOB, CIF, CFR veya başka teslim kaydına bakılarak “alıcı artık malın sahibidir; dolayısıyla fesih hakkı ondadır” şeklinde otomatik sonuca gidilmesi hatalıdır. Mülkiyet, risk, bedel ödeme ve taşıma belgesi üzerindeki haklar ayrı hukuki başlıklardır. Dosyada bu başlıkların her biri kendi belgesine göre belirlenmelidir.
Akreditifli ve banka finansmanlı işlemlerde yetki nasıl kontrol edilir?
Akreditif veya belge karşılığı finansman kullanılan dış ticaret işlemlerinde konişmento bankanın emrine düzenlenmiş ya da finansman kuruluşu belge üzerinde hak sahibi hâle gelmiş olabilir. Bu durumda başlangıçtaki taşıtanın yük üzerinde serbestçe talimat verme yetkisinin devam edip etmediği belge zincirine göre değerlendirilir. Bankanın finansman teminatı olarak belgeyi elinde bulundurması ile yük üzerinde fiilen fesih talimatı verecek kişi arasındaki ilişki açıklaştırılmalıdır.
Taşıyan, banka veya finansman kuruluşundan gelen talimatla taşıtanın talimatı çeliştiğinde yalnız ticari ilişkinin taraf isimlerine bakmamalıdır. Konişmentonun aslı, ciro, teslim emri, bankanın serbest bırakma yazısı ve varsa elektronik kayıtlar incelenmelidir. Belgelerin birbiriyle çeliştiği durumda taşıyanın tek taraflı riskli işlem yapması yerine uyuşmazlığın hukuki çözümünü istemesi gerekir.
Elektronik konişmentoda tasarruf yetkisi nasıl ispatlanır?
Elektronik taşıma belgesi kullanılan sistemlerde tasarruf yetkisi fiziksel belge zilyetliğinden çok sistemdeki kontrol ve devir kayıtlarıyla ispatlanır. Yetkinin hangi kullanıcıya ne zaman geçtiği, devir işleminin doğrulanıp doğrulanmadığı ve fesih bildirimi anındaki hak sahibi sistem loglarından anlaşılmalıdır. Ekran görüntüsü yerine platformun doğrulanabilir işlem kaydı ve zaman damgası saklanmalıdır.
Taşıyanın kullandığı elektronik sistem, yetki devrini kabul ettiğinde eski hak sahibinin erişiminin veya talimat yetkisinin sona erip ermediği de kontrol edilmelidir. Aynı yük için iki ayrı kişinin dijital talimat verebildiği bir sistemsel açık, taşıyanın yetki doğrulama sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Birden fazla hak iddiası varsa taşıyan ne yapmalıdır?
Aynı yük üzerinde taşıtan, gönderilen, banka veya başka bir kişinin birbiriyle çelişen tasarruf iddiası varsa taşıyan önce belgeleri ve temsil yetkilerini istemelidir. Hangi kişinin üstün hak sahibi olduğu açık şekilde belirlenemiyorsa yükün teslimi, yönlendirilmesi veya feshe bağlı erken boşaltılması gibi geri dönüşü zor işlemler dikkatle ele alınmalıdır.
Uyuşmazlığın niteliğine göre taraflardan ortak talimat, yeterli teminat veya mahkeme kararı istenmesi gündeme gelebilir. Bozulabilir veya tehlikeli yükte ise yükün korunmasına ilişkin zorunlu işlemler hak sahipliği uyuşmazlığından bağımsız olarak geciktirilmemelidir. Taşıyan, hangi işlemi neden yaptığını eş zamanlı kayıt altına almalıdır.
Yetki sonradan değişirse önceki fesih bildirimi etkilenir mi?
Fesih hakkının kimin tarafından kullanılacağı bildirim anındaki tasarruf yetkisine göre belirlenir. Yetkili kişi kanuna uygun biçimde fesih iradesini açıklamışsa daha sonra taşıma belgesinin devredilmesi, tamamlanmış fesih işlemini kendiliğinden hükümsüz hâle getirmez. Buna karşılık yetkisiz kişinin yaptığı bildirimden sonra o kişinin tasarruf yetkisini kazanması, önceki bildirimin otomatik olarak geçmişe etkili geçerli hâle geldiği anlamına gelmez; yeni ve açık bir irade açıklaması yapılması ispat güvenliği sağlar.
Bu zaman ayrımı özellikle aynı gün içinde yapılan belge devri ve fesih e-postalarında önemlidir. Devir kaydı, elektronik zaman damgası, e-posta saati ve taşıyanın talimatı aldığı saat tek kronoloji altında karşılaştırılmalıdır.
Dava veya tahkimde hangi talepler ayrıştırılmalıdır?
Yetkisiz fesih iddiasıyla uyuşmazlık çıktığında önce fesih hakkının sahibine ilişkin tespit yapılır. Ardından taşıyanın bildirime dayanarak yaptığı boşaltma, teslim veya sefer değişikliğinin hukuki sonucu değerlendirilir. Navlun, boşaltma gideri, depolama, yeniden taşıma ve yük hasarı gibi kalemler tek toplam içinde ileri sürülmemeli; her kalemin sebebi ve illiyet bağı ayrı gösterilmelidir.
Davacı fesih yetkisinin kendisinde olduğunu ileri sürüyorsa belge zincirini; karşı taraf ise yetkinin devredildiğini savunuyorsa devir tarihini ve taşıyana bildirildiğini ispatlayan kayıtları sunmalıdır. TTK m.1223’ün kısa metni, uygulamada bu nedenle ayrıntılı belge incelemesi gerektirir.
Vekâletname ile tasarruf yetkisi aynı şey midir?
Bir kişinin avukat, acente veya ticari temsilci sıfatıyla fesih bildirimi yapabilmesi ile yük üzerindeki maddi tasarruf yetkisinin sahibi olması farklıdır. Temsilci, tasarruf yetkilisi kişinin iradesini onun adına açıklar; hakkın kendisi temsilciye geçmez. Bu nedenle vekâlet veya acentelik belgesinin fesih ve taşıma talimatı vermeye yeterli kapsamda olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Taşıyan, temsil belgesini dosyada saklamalı ve talimatı veren kişinin hangi hak sahibi adına hareket ettiğini kaydetmelidir. Böylece m.1223’teki hak sahipliği ile temsil ilişkisi birbirine karıştırılmaz.
Son kontrol: Fesih anındaki hak sahibi, temsilci ve bildirimin muhatabı üç ayrı kişi olabilir. Dosya incelemesinde bu üç sıfat ayrı satırlarda gösterilmeli, her biri için dayanak belge belirtilmelidir. Böylece sırf aynı şirket grubunda veya aynı ticari zincirde yer almak, tasarruf yetkisi olarak kabul edilmez.
Son kontrol: Fesih anındaki hak sahibi, temsilci ve bildirimin muhatabı üç ayrı kişi olabilir. Dosya incelemesinde bu üç sıfat ayrı satırlarda gösterilmeli, her biri için dayanak belge belirtilmelidir. Böylece sırf aynı şirket grubunda veya aynı ticari zincirde yer almak, tasarruf yetkisi olarak kabul edilmez. Tasarruf yetkisinin kaynağı ile temsil yetkisinin kaynağı farklı belgelerle gösterilmelidir.
Resmî kaynak ve bağlantılı hükümler
Güncel 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Genel yapı için Navlun Sözleşmesi Rehberi ayrıca incelenebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
