Taşıyıcı Yükün Zıya, Hasar ve Gecikmesinden Ne Zaman Sorumludur? TTK m.875 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.875’e göre taşıyıcı, eşyayı taşınmak üzere teslim aldığı andan gönderilene teslim ettiği ana kadar meydana gelen zıya, hasar ve teslim gecikmesinden doğan zararlardan sorumludur. Zararın oluşmasına gönderenin veya gönderilenin davranışı ya da eşyanın özel bir ayıbı katkıda bulunmuşsa bu katkı, tazminat borcunun doğumu ve kapsamı belirlenirken dikkate alınır. Ayrıca gecikmede hiç maddi zarar oluşmasa bile taşıma ücreti gecikmeyle orantılı indirilir; taşıyıcı ancak her türlü özeni gösterdiğini ispat ederse bu indirimden kurtulabilir.
TTK m.875 Taşıyıcının Sorumluluğunu Nasıl Kurar?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.875 eşya taşımasında taşıyıcının temel sorumluluk hükmüdür. Madde, taşıyıcının zıya, hasar ve gecikmeden doğan zararlardan sorumlu olduğunu açıkça belirtir. Bu sorumluluk, eşyanın taşınmak üzere taşıyıcıya teslim edildiği andan gönderilene teslim edildiği ana kadar devam eden taşıma hâkimiyeti dönemine bağlanmıştır. Böylece zarar olayının taşıma ilişkisinin hangi aşamasında meydana geldiği sorumluluk açısından merkezî önem taşır.
Hüküm yalnızca yükün tamamen kaybolmasını kapsamaz. Kısmi kayıp, fiziksel bozulma, kırılma, ezilme, ıslanma, değer kaybına yol açan zarar ve teslim süresinin aşılması da farklı koşullarla aynı sorumluluk sisteminin içindedir. Taşıyıcının bu temel sorumluluğu TTK m.876’daki kaçınılmazlık ölçütü, m.878’deki özel kurtuluş hâlleri, m.880–884’teki tazminat hesabı ve sorumluluk sınırları ile m.886’daki sınırlama hakkının kaybı hükümleriyle birlikte uygulanır.
Kanunun güncel metni için Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu esas alınmalıdır. Taşıma süresinin nasıl belirlendiği için ayrıca TTK m.873 taşıma süresi rehberi, teslim edilmeyen eşyanın ne zaman zayi sayılabileceği için TTK m.874 zıya karinesi rehberi incelenmelidir.
Taşıyıcının Sorumluluğu Ne Zaman Başlar?
TTK m.875/1 sorumluluk dönemini “eşyanın taşınmak üzere teslim alınmasından teslim edilmesine kadar” şeklinde belirler. Dolayısıyla taşıyıcının sözleşmeyi imzaladığı tarih her zaman sorumluluğun fiilen başladığı tarih değildir. Esas olan, eşyanın taşıma amacıyla taşıyıcının zilyetlik ve kontrol alanına girmesidir. Yükün depoda, terminalde veya göndericinin tesisinde teslim alınması somut sözleşme ve fiilî ilişkiye göre değerlendirilir.
Bu başlangıç özellikle yükleme işinin kimin tarafından yapıldığı uyuşmazlıklarında önemlidir. TTK m.864 kapsamında gönderenin sorumluluğu ve taşıyıcının yükleme işlemlerindeki rolü ayrı ayrı belirlenmelidir. Eşyanın taşıyıcıya tesliminden önce meydana gelen zarar ile taşıyıcının hâkimiyet döneminde meydana gelen zarar aynı hukuki rejime tabi değildir.
Sorumluluğun sona ermesi de yalnız aracın teslim şehrine ulaşmasına bağlanmaz. Taşıyıcının sözleşmeye uygun teslim işlemini tamamlaması gerekir. Adrese teslim kararlaştırılmışken yükün taşıyıcının şubesine bırakılması, teslim borcunun otomatik olarak tamamlandığı anlamına gelmez. Buna karşılık gönderilen malı teslim almıyorsa TTK m.869’daki teslim engeli hükümleri gündeme gelebilir.
Taşımada Zıya Ne Anlama Gelir?
Zıya, eşyanın hak sahibine teslim edilememesi ve taşıyıcının teslim borcunu eşyanın tamamı veya bir kısmı yönünden yerine getirememesi durumunu ifade eder. Tam zıyada gönderinin tamamı teslim edilemezken kısmi zıyada gönderinin belirli parçaları veya miktarı eksiktir. Örneğin on palet olarak teslim alınan yükün dokuz palet olarak teslim edilmesi, olayın koşullarına göre kısmi zıya niteliği taşır.
Eşyanın nerede olduğu bilinmediği hâllerde TTK m.874 ayrıca zıya karinesi kurar. Taşıma süresinin sona ermesinden sonra yurt içinde 20, sınır ötesi taşımada 30 gün teslim edilmeyen eşya hak sahibi tarafından zayi olmuş sayılabilir. Bu karine, m.875’teki genel zıya sorumluluğuyla bağlantılıdır fakat aynı hüküm değildir.
Zıya tazminatının hesabı TTK m.880’de eşyanın taşıma için teslim alındığı yer ve zamandaki değer üzerinden başlar. TTK m.882 ise kural olarak kilogram başına 8,33 Özel Çekme Hakkı sınırını getirir. Bu nedenle “yükün fatura bedeli neyse tamamı ödenir” veya “yalnız kilogram sınırı ödenir” şeklinde dosyanın ayrıntıları incelenmeden kesin bir sonuç kurulamaz; değer hesabı, sınır ve varsa m.886 birlikte değerlendirilir.
Taşımada Hasar Hangi Durumları Kapsar?
Hasarda eşya teslim edilir; ancak taşıyıcının teslim aldığı durumdaki ekonomik veya fiziksel bütünlüğünü korumamıştır. Kırılma, çizilme, ezilme, ıslanma, sıcaklık zincirinin bozulması, ambalaj içindeki ürünlerin deformasyonu, paslanma veya işlev kaybı somut olayda hasar oluşturabilir. Hasarın yalnız dış ambalajda mı yoksa ürünün kendisinde mi bulunduğu tazminat hesabında ayrıca önemlidir.
TTK m.880/2 hasar hâlinde tazminatı, eşyanın hasarsız değeri ile hasarlı değeri arasındaki fark üzerinden kurar. Bu nedenle hasar dosyasında teslim anında tutanak, fotoğraf, ekspertiz, ağırlık ve adet kontrolü, ambalajın durumu ve mümkünse ürünün piyasa değerini gösteren belgeler önem taşır. Taşıyıcının teslim belgesine çekince koyması veya gönderilenin teslim sırasında zararı bildirmesi TTK m.889’daki bildirim rejimi bakımından ayrıca değerlendirilir.
Hasarın taşıma sırasında meydana geldiği iddiasında zaman çizelgesi kritik önemdedir. Eşyanın teslim anındaki durumu TTK m.858 kapsamındaki taşıma senedi karineleriyle, teslimdeki durumu ise teslim kayıtlarıyla karşılaştırılır. Zararın taşıyıcının sorumluluk dönemi dışında doğduğunu savunan taraf, bu iddiasını dosyanın delil yapısına göre ortaya koymalıdır.
Taşıyıcı Teslim Gecikmesinden Ne Zaman Sorumludur?
Gecikmenin başlangıcı için önce TTK m.873’e göre taşıma süresi belirlenir. Sözleşmede süre kararlaştırılmışsa bu süre; kararlaştırılmamışsa özenli bir taşıyıcıya tanınabilecek makul süre esas alınır. Bu sürenin aşılması teslim gecikmesini gündeme getirir. Taşıyıcının sorumluluğu ise m.875 ve kurtuluş hükümleri çerçevesinde incelenir.
Gecikmeden doğan zarar, eşyanın fiziksel hasarından bağımsız olabilir. Üretim hattının durması, malın sözleşmedeki son teslim tarihine yetişmemesi, ek depolama veya ikame tedarik gideri, belgelenebilen satış kaybı gibi ekonomik sonuçlar ileri sürülebilir. Ancak talep edilen zarar ile gecikme arasında uygun illiyet bağı bulunmalı ve zarar somut olarak ispatlanmalıdır.
TTK m.882/3 taşıma süresinin aşılmasından doğan sorumluluğu kural olarak taşıma ücretinin üç katı ile sınırlar. TTK m.886’daki kast veya pervasızlık koşullarının gerçekleşmesi hâlinde taşıyıcının bu sınırlamadan yararlanma hakkı kaybolabilir. Bu yüzden gecikme dosyasında yalnız gün sayısı değil, gecikmenin nasıl ve neden oluştuğu da araştırılır.
Gecikmede Zarar Yoksa Taşıma Ücreti Yine İndirilir mi?
Evet. TTK m.875/3, taşıma hukukunda dikkat çekici bir özel kural içerir. Teslim gecikmiş fakat hak sahibi ayrıca parasal bir zarar ispatlayamamış olsa bile taşıma ücreti gecikme süresi ile orantılı olarak indirilir. Bunun istisnası, taşıyıcının her türlü özeni gösterdiğini ispat etmesidir. Kanun bu kuralı açıkça “herhangi bir zarar oluşmasa da” ifadesiyle kurmuştur.
Bu nedenle gecikme dosyasında iki farklı talep zemini birbirinden ayrılmalıdır. Birincisi gecikmenin neden olduğu gerçek zararın tazmini; ikincisi ise m.875/3’teki taşıma ücretinin oransal indirimi. Zarar tazminatı için zarar ve illiyet ispatı gerekirken, ücret indirimi bakımından kanunun özel düzenlemesi uygulanır. Taşıyıcının “müşteri zararını belgeleyemedi” savunması, m.875/3’teki ücret indirimi yönünden tek başına yeterli değildir.
İndirimin oranı kanunda sabit yüzde olarak belirlenmemiştir; gecikme süresi ile orantı ölçütü kullanılmıştır. Bu nedenle sözleşmedeki toplam taşıma süresi, gerçekleşen gecikme ve somut taşıma ilişkisinin yapısı dikkate alınır. Kanunda bulunmayan otomatik yüzde oranları oluşturulmamalıdır.
Gönderenin veya Gönderilenin Davranışı Tazminatı Etkiler mi?
TTK m.875/2’ye göre zararın oluşmasına gönderenin veya gönderilenin bir davranışı ya da eşyanın özel bir ayıbı sebep olmuşsa bu olguların ne ölçüde etkili olduğu tazminat borcunun doğumunda ve kapsamının belirlenmesinde dikkate alınır. Kanun burada zarara katkıyı açıkça hesaba katar. Bu nedenle taşıyıcının sorumluluğu her durumda bütün zararın otomatik olarak taşıyıcıya yüklenmesi anlamına gelmez.
Örneğin gönderenin yanlış bilgi vermesi, taşıma için gerekli özel koruma talimatını bildirmemesi veya eşyanın kendi niteliğinden kaynaklanan özel bir bozulma özelliğinin bulunması olayın sorumluluk dağılımını etkileyebilir. Ancak taşıyıcı yalnızca “yük hassastı” diyerek sorumluluğu kaldırmaz. Eşyanın özel ayıbının veya karşı taraf davranışının zarara hangi ölçüde sebep olduğu somut delillerle ortaya konulmalıdır.
TTK m.878 ayrıca yetersiz ambalaj, gönderenin yükleme veya boşaltması, eşyanın doğal niteliği, yetersiz işaretleme ve canlı hayvan taşıması gibi özel riskleri düzenler. Bu özel kurtuluş sebepleri m.875/2’deki katkı kuralından ayrı fakat bağlantılıdır.
Taşıyıcı Hangi Durumlarda Sorumluluktan Kurtulabilir?
TTK m.876 uyarınca taşıyıcı, zararın en yüksek özeni göstermesine rağmen kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği sebeplerden doğduğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir. Bu ölçüt sıradan bir dikkat standardı değildir. Taşıyıcının profesyonel taşıma faaliyetine uygun planlama, araç, personel, rota ve güvenlik önlemlerini aldığını somutlaştırması gerekir.
TTK m.877 ayrıca taşıma aracındaki arıza veya taşıtı kiraladığı kişinin, onun temsilci veya çalışanlarının kusuruna dayanarak kurtulmayı engeller. Böylece taşıyıcı, kendi taşıma organizasyonu içinde seçtiği araç ve yardımcı alanındaki tipik işletme risklerini doğrudan hak sahibine aktaramaz.
TTK m.878’deki özel riskler bakımından ise kanunun öngördüğü karineler ve ek şartlar uygulanır. Bu maddeler birlikte incelenmeden taşıyıcının sorumlu olup olmadığına yalnız zarar fotoğrafından bakılarak karar verilemez.
Zıya, Hasar ve Gecikme Dosyasında Hangi Deliller Toplanmalıdır?
- Taşıma sözleşmesi, taşıma senedi ve sipariş teyidi,
- Eşyanın taşıyıcıya teslim tarih ve saatini gösteren belge,
- Yükün miktarı, ağırlığı, ambalajı ve teslim anındaki durumunu gösteren kayıtlar,
- Fotoğraf, video, ekspertiz ve hasar tutanakları,
- Araç takip ve rota kayıtları, depo giriş-çıkış hareketleri,
- Gönderilenin teslim belgesi ve varsa çekincesi,
- Gecikmede kararlaştırılmış teslim süresini gösteren kayıt,
- Zararın miktarını ve gecikmeyle bağlantısını gösteren ticari belgeler,
- Taşıyıcının kurtuluş sebebi olarak ileri sürdüğü olaylara ait objektif kayıtlar.
Taşıma uyuşmazlıklarında belge zincirinin baştan kurulması sonradan yapılan soyut açıklamalardan daha güçlüdür. Özellikle eşyanın teslim alındığı ve teslim edildiği andaki durumun karşılaştırılmasını sağlayan kayıtlar, m.875 kapsamındaki sorumluluk döneminin somutlaştırılmasına hizmet eder.
Sık Sorulan Sorular
1. Taşıyıcı yükü teslim aldığı anda mı sorumlu olur?
TTK m.875, sorumluluğu eşyanın taşınmak üzere teslim alınmasından teslim edilmesine kadar geçen döneme bağlar.
2. Yükün bir kısmı eksikse zıya sayılır mı?
Evet, somut olayda eksik teslim kısmi zıya oluşturabilir. Tazminat hesabı kaybolan kısım ve gönderinin değer kaybına göre yapılır.
3. Kutu ezilmiş ama ürün sağlam ise tazminat çıkar mı?
Hasar değerlendirmesinde eşyanın ekonomik değer kaybı önemlidir. Yalnız ambalaj zararı ile ürün hasarı aynı değildir; somut değer kaybı belirlenmelidir.
4. Teslim gecikti ama hiçbir zarar olmadıysa hak var mı?
TTK m.875/3 uyarınca zarar oluşmasa bile taşıma ücreti gecikmeyle orantılı indirilir; taşıyıcı her türlü özeni gösterdiğini ispat ederse bu indirim uygulanmaz.
5. Gecikme tazminatı sınırsız mıdır?
Hayır. TTK m.882/3 kural olarak taşıma ücretinin üç katı sınırını getirir. m.886’daki sınırlama hakkının kaybı ayrıca değerlendirilir.
6. Gönderen yanlış paketleme yaptıysa taşıyıcı tamamen kurtulur mu?
Otomatik olarak değil. m.875/2’de zarara katkı, m.878’de özel risk hükümleri bulunur. Yetersiz ambalajın zarara etkisi ve kanuni şartlar ispatlanmalıdır.
7. Araç arızası sorumluluktan kurtarır mı?
TTK m.877’ye göre taşıyıcı araç arızasına dayanarak sorumluluktan kurtulamaz.
8. Yükün kendi doğal özelliğinden bozulması ne olur?
Eşyanın özel ayıbı m.875/2 bakımından, doğal niteliğinden kaynaklanan riskler ise m.878 kapsamında değerlendirilir.
9. Hasar teslimden sonra fark edilirse hak kaybolur mu?
TTK m.889 görünür ve görünmeyen zararlar için ayrı bildirim süreleri öngörür. Bildirim rejimi ayrıca incelenmelidir.
10. Taşıyıcının kusurunu her durumda gönderen mi ispatlar?
TTK’nın taşıyıcı sorumluluğu sistemi, m.875’te sorumluluğu kurar ve m.876–878’de kurtuluş sebeplerini düzenler. Tarafların ispat yükü her iddia ve savunmanın niteliğine göre değerlendirilir.
Resmî kaynak ve güncellik notu
Bu içerik 17.09.2026 tarihinde yürürlükte bulunan 6102 sayılı TTK m.875 ve bağlantılı m.873–878, m.880–883 ile m.886 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Güncel kanun metni için Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır. Kanunda bulunmayan otomatik tazminat yüzdesi veya doğrulanmamış karar numarası kullanılmamıştır.
Yazar ve hukuki inceleme
Av. Halil Bakırcı — Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu. Ticaret, sözleşmeler, CMR ve taşıma hukukuna ilişkin içerikler güncel mevzuat ve resmî kaynaklar esas alınarak hazırlanır. Türkiye genelindeki dosyalar Mersin’den yönetilmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
