Telif Hakkı İhlalinde Maddi ve Manevi Tazminat Nasıl Hesaplanır? FSEK 70 Rehberi 2026
Kısa ve net cevap: Telif hakkı ihlalinde FSEK 70 üç ayrı parasal koruma alanı düzenler: manevi hak ihlalinde manevi tazminat, kusurlu mali hak ihlalinde maddi tazminat ve hak sahibinin ayrıca tecavüz edenin elde ettiği kârın kendisine verilmesini isteme hakkı. Maddi tazminat için zarar ve kusur ispatlanır; manevi tazminat, eser sahibinin manevi haklarına yapılan hukuka aykırı müdahalenin ağırlığına göre belirlenir. İhlal edenin kârının verilmesi istenirse, hak sahibinin FSEK 68 uyarınca talep ettiği bedel bu kârdan indirilir. Böylece aynı ekonomik değer iki kez tahsil edilmez.
FSEK 70 ne düzenler?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 70. maddesi telif hakkı ihlalinde tazminat ve elde edilen kârın iadesini düzenleyen temel hükümdür. Madde, manevi hak ihlali ile mali hak ihlalini aynı koşullara bağlamaz.
Manevi hakları ihlal edilen kişi, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat talep edebilir. Mali hakları ihlal edilen kişi ise tecavüz edenin kusuru varsa haksız fiil hükümlerine göre tazminat isteyebilir. Bunlardan ayrı olarak hak sahibi, tazminat yerine veya tazminatla birlikte ekonomik hesabın yapısına göre ihlal edenin elde ettiği kârın kendisine verilmesini de talep edebilir.
Kanun son cümlede önemli bir çakışma önleyici kural koyar: elde edilen kârın verilmesi istenmiş ve aynı olayda FSEK 68 uyarınca bedel de talep edilmişse, FSEK 68’e göre alınan miktar elde edilen kârdan indirilir.
Maddi tazminatın şartları nelerdir?
Mali hak ihlalinde maddi tazminat için hukuka aykırı tecavüz, zarar, kusur ve uygun illiyet bağı aranır. FSEK 70, mali hak ihlalinde doğrudan haksız fiil hükümlerine gönderme yapar.
Örneğin fotoğrafı izinsiz reklamda kullanan şirket, kullanımın lisanssız olduğunu bilerek veya gerekli dikkat ve özeni göstermeden hareket etmişse kusurludur. Hak sahibi bu kullanım nedeniyle lisans geliri kaybetmiş, piyasa değeri düşmüş veya başka sözleşmeyi kaçırmışsa maddi zarar kalemleri ispatlanabilir.
Ref ve men davalarında kusur aranmazken maddi tazminat için kusur aranması bu davalar arasındaki en önemli farklardan biridir. Hak sahibi ihlali kaldırabilir ama kusur ispatlanamazsa bazı tazminat kalemleri reddedilebilir.
Telif ihlalinde kusur nasıl değerlendirilir?
Kusur kast veya ihmal şeklinde olabilir. Kişi başkasının eserini bilerek lisanssız kullanıyorsa kast; kullanmadan önce hak durumunu araştırması gerekirken araştırmıyorsa ihmal gündeme gelir.
“Google’da buldum”, “ajans verdi”, “internette kaynak yazmıyordu”, “çalışan yükledi” veya “platform kaldırmadı” savunmaları kusuru otomatik ortadan kaldırmaz. Ticari işletmeler kullandıkları içeriklerin lisansını kontrol etmek, hak zincirini saklamak ve çalışanlarını bu konuda yönlendirmek zorundadır.
Profesyonel yayıncı, reklam ajansı, yapımcı, yazılım şirketi veya e-ticaret işletmesinden beklenen özen, sıradan bireysel kullanıcıdan daha yüksektir. Sektörel bilgi ve profesyonel faaliyet kusur değerlendirmesinde önem taşır.
Maddi zarar nasıl hesaplanır?
Maddi zarar hak sahibinin malvarlığında ihlal nedeniyle meydana gelen gerçek eksilmeyi kapsar. İzinsiz kullanım nedeniyle kaybedilen lisans bedeli, iptal edilen sözleşme, piyasa değerindeki düşüş veya ihlali gidermek için yapılan zorunlu masraflar somut olayda zarar kalemi olabilir.
Zarar hesabında varsayımsal yüksek rakamlar değil, belgelendirilebilir ekonomik veriler kullanılır. Önceki lisans sözleşmeleri, hak sahibinin standart tarifesi, aynı sektördeki emsal sözleşmeler, kullanımın süresi, coğrafyası, mecra sayısı ve ticari kampanyanın kapsamı bilirkişi tarafından incelenebilir.
Örneğin aynı fotoğraf daha önce bir yıllık dijital reklam kullanımı için 100.000 TL’ye lisanslanmışsa, benzer kapsamda lisanssız kullanımda bu veri gerçek zarar hesabında önemlidir. Ancak otomatik olarak aynı bedelin uygulanacağı sonucu çıkarılmaz; somut kullanım karşılaştırılır.
Yoksun kalınan kâr telif tazminatına girer mi?
Evet. Haksız fiil hükümleri kapsamında hak sahibinin ihlal olmasaydı elde edeceği fakat ihlal nedeniyle elde edemediği gelir, uygun illiyet bağı ispatlandığında tazminat hesabına girebilir.
Örneğin münhasır lisanslı fotoğrafın rakip firma tarafından izinsiz kullanılması nedeniyle mevcut lisans müşterisi sözleşmeyi feshetmişse kaybedilen gelir somut delillerle gösterilebilir. Kitabın korsan baskıları nedeniyle yasal satışların düştüğü ispatlanabiliyorsa satış kaybı değerlendirilir.
Yoksun kalınan kâr salt tahminle hesaplanmaz. Geçmiş satışlar, siparişler, sözleşmeler, pazar verileri ve bilirkişi analizi gerekir.
Manevi tazminat hangi durumlarda istenir?
FSEK 14-17’deki manevi hakların ihlali manevi tazminat doğurabilir. Eser sahibinin adının hiç belirtilmemesi veya yanlış kişiye ait gösterilmesi, eserin sahibinin izni olmadan değiştirilmesi, eserin şeref ve itibarını zedeleyen biçimde bozulması ve umuma arz yetkisinin ihlali tipik örneklerdir.
Manevi tazminatın amacı eser sahibinin kişilik ve manevi bağındaki zararı gidermektir. Miktar belirlenirken ihlalin yaygınlığı, süresi, kasıt derecesi, eserin niteliği, kullanımın ticari olup olmadığı ve eser sahibinin mesleki itibarı üzerindeki etkisi dikkate alınır.
Mahkeme somut olayın ağırlığına göre hakkaniyete uygun miktar belirler. Manevi tazminat maddi lisans bedelinin matematiksel katı değildir.
İhlal edenin elde ettiği kârın verilmesi ne demektir?
FSEK 70 hak sahibine, ihlal edenin kendi faaliyeti sonucunda elde ettiği kârın kendisine verilmesini isteme hakkı tanır. Bu talep hak sahibinin zararından farklıdır. Odak, davacının ne kaybettiği değil, davalının ihlal sayesinde ne kazandığıdır.
Korsan kitap satan işletmenin satış kârı, izinsiz görselle yapılan ürün satışından elde edilen ek kazanç, telifli yazılımı lisanssız kullanarak tasarruf edilen ekonomik değer veya izinsiz içerik üzerinden reklam geliri somut olaya göre inceleme konusu olabilir.
Her şirket cirosunun tamamı “ihlalden elde edilen kâr” değildir. Telifli unsurun gelire katkısı, maliyetler ve diğer ekonomik faktörler ayrıştırılır. Bu nedenle ayrıntılı mali bilirkişi incelemesi gerekir.
FSEK 70 tazminatı ile FSEK 68 üç kat bedel arasındaki fark nedir?
FSEK 68 mali hak ihlalinde, hak sahibinin tecavüz edenle sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedel veya emsal/rayiç bedel üzerinden özel bir parasal talep imkânı verir ve kanuni şartlarla bunun üç katına kadarını istemeye izin verir.
FSEK 70 ise klasik zarar tazmini, manevi tazminat ve ihlal edenin kârının verilmesini düzenler. FSEK 68 talebinde odak varsayımsal lisans ilişkisi; FSEK 70 maddi tazminatta gerçek zarar ve kusurdur.
Sitede FSEK 68 için ayrı rehber bulunmaktadır: Telif Hakkı İhlalinde 3 Kat Bedel Talebi. İki talep aynı şey değildir ve dava stratejisinde seçim/mahsup ilişkisi doğru kurulmalıdır.
FSEK 68 bedeli ile ihlal edenin kârı arasında mahsup nasıl yapılır?
FSEK 70’in son cümlesi açık kural koyar. Hak sahibi ihlal edenin elde ettiği kârın verilmesini istiyorsa ve aynı zamanda FSEK 68 kapsamında bedel almışsa, FSEK 68’e göre alınan bedel elde edilen kârdan indirilir.
Örneğin ihlal edenin telif ihlalinden elde ettiği net kâr 600.000 TL; FSEK 68 uyarınca hükmedilen bedel 300.000 TL ise kâr talebinde aynı 300.000 TL ikinci kez tahsil edilmez. Ekonomik çifte tahsil önlenir.
Bu nedenle dava dilekçesinde talepler “ayrı ayrı toplanacak kesin rakamlar” gibi yazılmamalı; asli, terditli veya kanuni mahsup ilişkisi açık kurulmalıdır.
Telif tazminatında bilirkişi neyi inceler?
Bilirkişi heyeti eser niteliği ve benzerlik yanında mali hesabı da inceler. Kullanım süresi, mecra, baskı adedi, erişim sayısı, reklam bütçesi, ürün satışı, lisans tarifesi ve emsal sözleşmeler değerlendirilir.
Şirket defterleri, faturalar, e-ticaret satış kayıtları, reklam platformu raporları, streaming gelirleri ve banka hareketleri talep edilebilir. İhlal edenin kârının hesaplanmasında brüt cirodan hangi maliyetlerin indirileceği ekonomik inceleme gerektirir.
Hak sahibi kendi lisans geçmişini ve gelir modelini dosyaya sunmalıdır. “Ben bu eseri çok pahalı lisanslardım” beyanı tek başına zarar ispatı değildir.
Tazminat davasında hangi deliller hazırlanmalı?
Hak sahipliği için kaynak dosya, sözleşme, kayıt-tescil, yayın tarihi ve miras belgeleri gerekir. İhlal için ekran görüntüsü, noter tespiti, ürün, fatura, reklam kaydı, video veya platform verisi kullanılabilir.
Maddi zarar için önceki lisanslar, teklif dosyaları, iptal edilen sözleşmeler, satış düşüşü ve gelir kayıtları önemlidir. Manevi zarar için ihlalin yaygınlığı, yanlış isim kullanımı, olumsuz yayınlar ve mesleki etkiler belgelenir.
İhlal edenin kârı için ticari defter ve kayıtların mahkeme aracılığıyla getirtilmesi istenebilir. Karşı tarafın verileri elinde tutması ispatı imkânsız kılmaz; mahkeme delil toplama yetkisini kullanır.
Telif tazminatında faiz ne zaman başlar?
Faizin başlangıcı talebin hukuki niteliği, temerrüt ve haksız fiil tarihi dikkate alınarak belirlenir. Haksız fiil tazminatında zarar ve sorumluluk doğduğu tarih ile dava öncesi ihtar, ticari iş niteliği ve taraf sıfatı önem taşır.
FSEK 68 özel bedel talebi ile FSEK 70 haksız fiil tazminatının faiz başlangıcı aynı gerekçeyle otomatik belirlenmemelidir. Dava dilekçesinde her parasal talebin faiz türü ve başlangıç tarihi ayrı hukuki dayanakla açıklanmalıdır.
Ticari işlerde avans faizi veya ticari temerrüt faizi tartışması tarafların tacir olup olmadığı ve uyuşmazlığın ticari niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.
Tazminat davası ref ve men talepleriyle birlikte açılabilir mi?
Evet. Hak sahibi devam eden ihlalin kaldırılması için FSEK 66, tekrarının önlenmesi için FSEK 69 ve parasal zarar için FSEK 70 taleplerini aynı dava içinde birlikte ileri sürebilir. FSEK 77 ihtiyati tedbir de acil koruma sağlar.
Ancak her talebin şartı ayrıdır. Ref ve men için kusur aranmaz; maddi tazminatta kusur aranır; manevi tazminatta manevi hak ihlali ve zarar değerlendirilir; kâr iadesinde davalının ihlal sayesinde elde ettiği ekonomik kazanç hesaplanır.
Dava stratejisi bu farklılıkları karıştırmadan kurulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Telif ihlalinde manevi tazminat istenir mi?
Evet. Manevi hakların ihlalinde FSEK 70 uyarınca manevi tazminat talep edilebilir.
Maddi tazminat için kusur gerekir mi?
Evet. FSEK 70 mali hak ihlalindeki maddi tazminatı kusura bağlar.
İhlal edenin bütün cirosu istenebilir mi?
Hayır. İhlalden kaynaklanan kâr belirlenir; telifli unsurla ilgisiz gelirler ayrıştırılır.
FSEK 68 üç kat bedel ile FSEK 70 tazminat aynı mı?
Hayır. FSEK 68 varsayımsal lisans/emsal bedel üzerinden özel talep; FSEK 70 zarar, manevi tazminat ve kâr iadesi düzenler.
Üç kat bedel ile kâr birlikte alınır mı?
Kârın verilmesi istenirse FSEK 68’e göre alınan bedel kârdan indirilir.
Eser sahibinin adı yazılmadıysa manevi tazminat olur mu?
FSEK 15 kapsamındaki adın belirtilmesi hakkı ihlal edilmişse somut olayın ağırlığına göre manevi tazminat istenebilir.
İnternette fotoğraf izinsiz kullanıldıysa maddi zarar nasıl hesaplanır?
Emsal lisanslar, geçmiş sözleşmeler, kullanım süresi, mecra ve ticari kapsam bilirkişi tarafından değerlendirilir.
Korsan kitap satışından elde edilen kâr istenebilir mi?
FSEK 70 şartlarıyla ihlal edenin elde ettiği kârın verilmesi talep edilebilir.
Kusur yoksa hiç para talep edilemez mi?
FSEK 70 maddi tazminatta kusur arar; ancak FSEK 68’in özel bedel talebi ve diğer taleplerin şartları ayrı değerlendirilir.
Tazminat için önce ihtar zorunlu mu?
Genel olarak FSEK 70 ihtarı dava şartı yapmaz; faiz ve temerrüt bakımından ihtarın etkisi ayrıca değerlendirilir.
Bilançolar mahkemeden istenebilir mi?
İhlal edenin kârının hesabı için ticari defter, fatura ve kayıtların mahkeme aracılığıyla incelenmesi istenebilir.
Maddi ve manevi tazminat aynı davada istenir mi?
Şartları varsa aynı davada birlikte ileri sürülebilir.
Mevzuat dayanağı
Bu rehber 11 Eylül 2026 itibarıyla özellikle 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.14-17, 66, 68, 69, 70 ve 77 esas alınarak hazırlanmıştır. FSEK 70 manevi hak ihlalinde manevi tazminatı, kusurlu mali hak ihlalinde maddi tazminatı ve ihlal edenin elde ettiği kârın verilmesini düzenler; FSEK 68 bedelinin kârdan mahsup edileceğini açıkça belirtir. Güncel kanun için 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kontrol edilmelidir.
Sonuç
FSEK 70 telif ihlalinde “tek bir tazminat” modeli kurmaz. Manevi hak ihlali için manevi tazminat, kusurlu mali hak ihlali için gerçek zarar tazminatı ve ayrıca ihlal edenin elde ettiği kârın verilmesi farklı taleplerdir. FSEK 68 üç kat bedel mekanizmasıyla çakışan ekonomik değerlerde kanuni mahsup yapılır. Sağlıklı dava için hak sahipliği, kusur, zarar, emsal lisanslar ve davalının ekonomik kayıtları ayrı delil gruplarıyla ispatlanmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
