Telif Hakkı Kaç Yıl Korunur? FSEK 26-27 ve Ölümden Sonra 70 Yıl Kuralı 2026
Telif koruma süresi ne demektir?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, eser sahibine tanınan mali hakları süresiz kabul etmez. FSEK 26, eser sahibinin mali haklarının zamanla sınırlı olduğunu ve 46 ile 47. maddelerdeki özel hâller dışında koruma süresinin bitiminden sonra herkesin bu mali haklardan yararlanabileceğini düzenler. FSEK 27 ise temel koruma sürelerini belirler.
Koruma süresi, eser sahibinin işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim gibi mali haklarını münhasıran kullanabildiği dönemdir. Bu süre içinde üçüncü kişi kanuni bir istisna yoksa eser sahibinin veya hak sahibinin izni olmadan eseri ekonomik olarak kullanamaz. Süre sona erdiğinde eser kamu malı alanına geçer ve mali haklara ilişkin izin zorunluluğu ortadan kalkar.
Ancak koruma süresinin sona ermesi, eserin kaynağını yanlış göstermeyi veya başkasının adını eser sahibi olarak yazmayı otomatik biçimde hukuka uygun kılmaz. FSEK’in manevi haklara ve genel kişilik/haksız rekabet kurallarına ilişkin hükümleri kullanım biçimine göre ayrıca gündeme gelebilir.
Eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıl kuralı
FSEK 27’nin temel kuralı açıktır: koruma süresi eser sahibinin yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren 70 yıl devam eder. Örneğin tek eser sahibi 15 Haziran 2026 tarihinde ölmüşse, süre hesabında ölüm yılı tamamlanır ve FSEK 26 gereği takip eden yılın ilk günü esas alınır. Yetmiş yıllık koruma dönemi bu hesap sistemine göre belirlenir.
Bu süre boyunca eser sahibinin mali hakları mirasçılarına veya hakları devralan kişilere geçebilir. Eser sahibinin ölümü telif hakkını sona erdirmez. Mirasçılar, hak sahipliği zincirine göre lisans verebilir, ihlallere karşı dava açabilir ve telif gelirlerini tahsil edebilir.
“Yazar öldü, eser artık serbest” düşüncesi bu nedenle yanlıştır. Ölümden sonra 70 yıllık koruma süresi tamamlanmadan eserin çevrilmesi, basılması, dijital olarak paylaşılması veya ticari biçimde kullanılması için ilgili mali hak sahiplerinin izni gerekir; FSEK’teki serbest kullanım istisnaları saklıdır.
Birden fazla eser sahibi varsa süre nasıl hesaplanır?
Bir eserin birden fazla sahibi bulunabilir. FSEK 27, böyle bir durumda koruma süresinin hayatta kalan son eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıl geçmekle sona ereceğini düzenler. Bu kural özellikle sinema eserleri, birlikte yaratılmış müzik eserleri ve ortak eserlerde önem taşır.
Örneğin birlikte eser sahibi üç kişiden ikisi daha önce ölmüş, son eser sahibi 2040 yılında ölmüşse süre önce ölenlerin tarihinden değil 2040 yılında ölen son eser sahibinden hareketle hesaplanır. Böylece ortak yaratımın tümü tek bir koruma dönemi içinde kalır.
Bir eserde katkıların ayrılabilir olduğu hâller ile eser sahipleri arasında birlik oluşturan eserler farklı hukuki nitelik taşıyabilir. Süre hesabından önce eser sahipliği yapısının doğru belirlenmesi gerekir.
Eser sahibinin ölümünden sonra yayımlanan eserlerde süre
FSEK 27’ye göre sahibinin ölümünden sonra alenileşen eserlerde koruma süresi ölüm tarihinden sonra 70 yıldır. Bir yazarın hayatı boyunca yayımlamadığı el yazmasının ölümünden yıllar sonra mirasçıları tarafından yayımlanması buna örnek olabilir. Burada süre ilk yayın tarihinden başlayarak yeni bir 70 yıl vermez; kanun ölüm tarihini esas alır.
Bu nedenle arşiv, günlük, mektup, taslak roman ve yayımlanmamış beste gibi eserlerde eser sahibinin ölüm tarihi kritik önem taşır. Eserin yıllar sonra bulunması veya yayımlanması mali hak süresini kanunda belirtilenden fazla uzatmaz.
Ölüm tarihinin tespiti kolay olsa da, eserin ne zaman alenileştiği veya daha önce bir çevreye sunulup sunulmadığı uyuşmazlık konusu olabilir. Yayın kayıtları, arşiv belgeleri, kataloglar ve tarihli nüshalar delil niteliği taşır.
Adsız veya eser sahibi belli olmayan eserlerde süre
FSEK 12/1’de sahibinin adı belirtilmeyen veya müstear adı sahibini şüpheye yer bırakmayacak biçimde tanıtmayan eserler için hak kullanımı özel kurallara bağlanır. FSEK 27, bu hâllerde koruma süresini eserin aleniyet tarihinden sonra 70 yıl olarak belirler; ancak eser sahibi bu süre dolmadan adını açıklarsa genel kurallar uygulanır.
Bu düzenleme, anonim yayımlanan eserlerde ölüm tarihinin bilinmemesi sorununu çözer. Sürenin başlangıcı aleniyet tarihine bağlanır. Eser sahibinin kimliği sonradan açıklanırsa koruma hesabı değişebilir.
Müstear ad kullanılması tek başına eser sahibinin bilinmediği anlamına gelmez. Takma ad eser sahibini kuşkuya yer bırakmayacak biçimde tanıtıyorsa farklı değerlendirme yapılır. Bu nedenle yayın pratiği ve kamuoyundaki tanınırlık önem taşır.
İlk eser sahibi tüzel kişi ise süre
FSEK 27’nin son fıkrası ilk eser sahibinin tüzel kişi olduğu hâllerde koruma süresini aleniyet tarihinden itibaren 70 yıl olarak belirler. Burada “ilk eser sahibi tüzel kişi” kavramı dar yorumlanmalıdır; Türk telif hukukunda genel ilke eserin sahibinin onu meydana getiren gerçek kişi olmasıdır. Kanunda bazı özel yapılar ve tarihsel eser sahipliği durumları farklı sonuç doğurabilir.
Bir şirket çalışanının eser üretmesi, şirketi otomatik olarak eser sahibi yapmaz. FSEK 18 uyarınca işverenin hakları kullanma yetkisi bulunabilir; ancak eseri meydana getiren gerçek kişinin eser sahibi sıfatı ayrı konudur. Bu nedenle “şirket için yapıldı, 70 yıl şirketten başlar” şeklinde otomatik bir hesap doğru değildir.
Somut eserin üretim tarihi, eser sahipliği, hizmet ilişkisi ve ilk aleniyet tarihi birlikte incelenmelidir.
Koruma süresi hangi tarihten başlar?
FSEK 26 süre hesabını ayrıntılı düzenler. Aleniyet tarihinden başlayan süreler, eserin ilk kez alenileştiği yıldan sonraki senenin ilk gününden itibaren hesaplanır. Eser sahibinin ölümünden itibaren başlayan sürelerde ise ölüm yılını takip eden yılın ilk günü başlangıç kabul edilir.
Örneğin eser sahibi 1 Ocak 2026 veya 31 Aralık 2026 tarihinde ölmüş olsa da süre hesabında 2026 ölüm yılıdır ve hesap 1 Ocak 2027’den yürür. Bu sistem gün ve ay bazlı karmaşayı azaltır.
Forma veya fasikül hâlinde yayımlanan eserlerde son forma/fasikülün yayımlandığı tarih; fasılalı çok ciltli eserler ile bülten, risale, süreli yayın ve yıllıklarda her bir bölüm veya cildin yayımlanma tarihi ayrıca önem taşıyabilir. Eserin yayın yapısı doğru belirlenmeden süre hesabı yapılmamalıdır.
Koruma süresi bitince eser tamamen serbest mi?
Mali hak koruma süresi bittiğinde eser sahibine FSEK 21–25 kapsamında tanınan ekonomik haklardan herkes yararlanabilir. Eski bir roman basılabilir, çevrilebilir, temsil edilebilir veya dijital olarak yayımlanabilir. Bunun için artık mali hak mirasçılarından lisans alınması gerekmez.
Buna rağmen yeni bir çeviri, bilimsel edisyon, özgün derleme, kapak tasarımı veya ses kaydı kendi başına yeni ve bağımsız telif hakları taşıyabilir. Örneğin 19. yüzyıl romanının asıl metni kamu malı olsa bile 2025 yılında yapılmış özgün Türkçe çeviri hâlâ koruma altında olabilir. Kamu malı eserin modern baskısını aynen kopyalarken çevirmen, editör, tasarımcı ve diğer hak sahiplerinin katkıları ayrıca incelenmelidir.
Aynı şekilde kamu malı beste üzerine yapılmış yeni aranjman veya modern kayıt da bağlantılı ve işlenme eser haklarıyla korunabilir. “Eser eski, her versiyonu serbest” sonucu çıkarılamaz.
Koruma süresi bitince manevi haklar ne olur?
FSEK’te manevi hakların ölüm sonrası kullanımı mali hak sürelerinden farklı kurallara tabidir. FSEK 19, eser sahibinin ölümünden sonra manevi hakları kimlerin ve hangi sürelerle kullanabileceğini düzenler. Bu nedenle 70 yıllık mali hak süresinin bitmesi, eser sahibinin adı ve eser bütünlüğüne ilişkin bütün hukuki menfaatlerin aynı anda yok olduğu anlamına gelmez.
Özellikle eser sahibinin adının doğru belirtilmesi, eserin kaynağının çarpıtılmaması ve kültürel miras niteliğindeki eserlerin korunması bakımından FSEK’in diğer hükümleri, Türk Medeni Kanunu, haksız rekabet ve kamu hukuku düzenlemeleri ayrıca uygulanabilir.
Kamu malı bir eseri yayımlayan kişi kendi adını özgün yazar gibi gösteremez. Serbest olan mali kullanımdır; eser sahipliği tarihi gerçeklik olarak değişmez.
Mirasçılar telif hakkını nasıl kullanır?
Eser sahibinin ölümü üzerine malvarlığına dahil mali haklar miras hukukuna göre mirasçılara geçer. Birden çok mirasçı varsa kullanım, lisans ve dava kararlarının nasıl alınacağı miras ortaklığının yapısına göre değerlendirilir. Vasiyet, miras sözleşmesi veya önceden yapılmış telif devirleri hak zincirini etkileyebilir.
Lisans almak isteyen yayınevi veya yapımcı, yalnız akrabalık beyanıyla yetinmemeli; veraset ilamı, önceki sözleşmeler, devir belgeleri ve hakların daha önce bir meslek birliği veya şirkete devredilip devredilmediğini kontrol etmelidir.
Hak sahibi olduğunu ileri süren mirasçılar da ihlal davasında hak zincirini belgelendirmelidir. Koruma süresinin devam ettiğinin ispatında eser sahibinin ölüm tarihi ve ortak eserlerde son sağ kalan eser sahibinin tarihi belirleyicidir.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
Telif koruma süreleri Türkiye genelinde aynıdır. Mersin’de yayımlanan bir kitap ile İstanbul’da yayımlanan kitap arasında FSEK 27 bakımından fark yoktur. Ancak yabancı eserlerde milletlerarası sözleşmeler, karşılıklılık ve FSEK’in yabancı eserler bakımından uygulama hükümleri ayrıca incelenebilir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Mersin’deki fiziksel ofisinden Türkiye genelindeki telif dosyalarını takip etmektedir. Koruma süresi incelemesinde eser sahibinin kimliği, ölüm tarihi, ortak eser sahipleri, ilk aleniyet tarihi, çeviri/işlenme durumu ve hak devirleri belgeler üzerinden kontrol edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
1. Telif hakkı ölümden sonra kaç yıl sürer?
FSEK 27’ye göre eser sahibinin ölümünden itibaren 70 yıl sürer.
2. İki yazarlı eserde 70 yıl kimin ölümünden başlar?
Birden fazla eser sahibi varsa hayatta kalan son eser sahibinin ölümünden itibaren hesaplanır.
3. Yazar öldükten sonra bulunan kitapta süre yayın tarihinden mi başlar?
Hayır. Sahibinin ölümünden sonra alenileşen eserlerde süre ölüm tarihinden sonra 70 yıldır.
4. Anonim eserde telif kaç yıl?
FSEK 12/1 kapsamındaki sahibinin belli olmadığı eserlerde aleniyet tarihinden itibaren 70 yıldır; sahibi süre dolmadan adını açıklarsa genel kurallar uygulanır.
5. 70 yıl gün gün mü hesaplanır?
FSEK 26’ya göre ölüm veya aleniyet yılını takip eden yılın ilk gününden başlayan yıl hesabı uygulanır.
6. Süre bitince kitabı herkes basabilir mi?
Asıl eserin mali hak süresi bitmişse basılabilir; ancak modern çeviri, tasarım, editoryal çalışma ve diğer yeni katkıların hakları ayrıca korunabilir.
7. Eski bir romanın yeni çevirisi serbest mi?
Asıl roman kamu malı olsa bile yeni çeviri işlenme eser olarak kendi telif korumasına sahip olabilir.
8. Şirketin ürettiği eserlerde 70 yıl nasıl hesaplanır?
Önce eser sahibinin kim olduğu belirlenir. İlk eser sahibi gerçekten tüzel kişi ise FSEK 27 aleniyet tarihinden itibaren 70 yıl öngörür.
9. Ölümden sonra telif geliri kime gider?
Mali haklar miras, devir ve lisans durumuna göre mirasçılara veya hakları devralmış kişilere ait olabilir.
10. 70 yıl dolunca eser sahibinin adı kaldırılabilir mi?
Mali hak süresinin bitmesi eser sahipliği gerçeğini değiştirmez; manevi haklar ve diğer hukuki korumalar ayrıca değerlendirilir.
İlgili mevzuat ve bağlantılar
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
