Telifte Temsil Hakkı Nedir? FSEK 24’e Göre Konser, Tiyatro, Gösterim ve İşletmeler 2026
FSEK 24 ne düzenler?
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 24. maddesi eser sahibinin mali haklarından temsil hakkını düzenler. Temsil, eserin kamuya açık veya belirli bir topluluğa yönelik fiziki ortamda okunması, çalınması, oynanması veya gösterilmesi biçimindeki yararlanmadır. Tiyatro oyununun sahnelenmesi, müzik eserinin konserde icrası, filmin toplu gösterimi, şiirin etkinlikte okunması ve eserin araçlarla umumi mahalde dinletilmesi bu hakkın tipik uygulama alanlarıdır.
Temsil hakkı, eserin sadece canlı icrasını kapsamaz. Kanun doğrudan doğruya temsilin yanında işaret, ses veya resim nakline yarayan araçlarla yapılan temsili de açıkça düzenler. Bu nedenle kayıtlı müziğin bir işletmede müşterilere dinletilmesi veya kaydedilmiş görüntünün topluluğa gösterilmesi de koşulları varsa temsil hakkını gündeme getirir.
FSEK 20 gereği mali haklar birbirinden bağımsızdır. Bir müzik kaydını yasal olarak satın almak, onu umumi mahalde sınırsız biçimde çalma yetkisi vermez. Fiziksel veya dijital nüshanın edinilmesi, o nüsha üzerindeki kullanım sözleşmesi ile eser sahibinin temsil hakkının devri aynı işlem değildir.
Hangi kullanımlar temsil hakkına girer?
Kanun örnek olarak okumak, çalmak, oynamak ve göstermeyi sayar. Liste sınırlı değildir; temsil suretiyle eserden yararlanmanın farklı biçimleri de kapsamda olabilir. Tiyatro, opera, bale, konser, canlı müzik, DJ performansı, film gösterimi, şiir dinletisi, sahne gösterisi ve benzeri faaliyetler bu alanda değerlendirilir.
Temsil hakkının doğması için kullanımın mutlaka biletli veya ticari olması şart değildir. “Ücretsiz etkinlik yaptım” savunması tek başına telif izni sorununu ortadan kaldırmaz. Kanunda özel bir serbest kullanım istisnası yoksa, kamuya yönelik temsil mali hak kullanımına dönüşebilir.
Öte yandan aile ve yakın sosyal çevre içindeki tamamen özel kullanımlar ile umuma yönelik temsil aynı değildir. Somut olayda katılımcıların sayısı, aralarındaki kişisel bağ, mekânın niteliği, organizasyonun amacı ve erişimin nasıl sağlandığı birlikte değerlendirilir.
Umumi mahal ne demektir?
FSEK 24 “umumi mahal” kavramını kullanır. Bu kavram yalnız park, meydan veya sokak gibi fiziksel olarak herkese açık yerlerle sınırlı değildir. Bir işletmenin müşterilerine açık salonu, otel lobisi, restoran, bar, mağaza, spor salonu, düğün salonu, etkinlik alanı veya ücretli kulüp gibi yerler de kullanım biçimine göre umumi mahal niteliği taşıyabilir.
Önemli olan eserin aile veya dar özel çevre dışında bir topluluğa sunulmasıdır. İşyerinde yalnız personele yönelik kullanımın da bağlama göre umuma temsil niteliği ayrıca incelenir. Çalışan sayısı, kullanımın iş faaliyetiyle bağlantısı ve organizasyonun kapsamı önem taşır.
Mekân işletmecisinin “müziği Spotify’dan açtım, aboneliğim var” demesi temsil hakkı için yeterli değildir. Bireysel abonelik çoğunlukla kişisel kullanım lisansı sağlar; umumi mahalde ticari kullanım farklı hak ve lisans gerektirebilir.
Canlı icra ile kayıtlı eserin çalınması arasında fark var mı?
Her iki kullanım da temsil hakkını gündeme getirebilir. Bir müzik grubunun besteyi canlı çalması doğrudan temsil; aynı besteye ait kaydın hoparlörden müşterilere dinletilmesi ise araçla temsil örneğidir. Hak zinciri bakımından canlı icrada eser sahibinin hakları; kayıtlı müzikte ise eser sahibine ek olarak bağlantılı hak sahiplerinin hakları da gündeme gelebilir.
Fonogram yapımcısı ve icracı sanatçıların FSEK’ten doğan bağlantılı hakları ayrı değerlendirilir. Bir işletmenin müzik kullanımı bu nedenle yalnız besteci-söz yazarı repertuarıyla sınırlı lisans sorunu olmayabilir. Kullanılan kayıtların yapımcı ve icracı hakları da lisans yapısına dahil olabilir.
Canlı müzik yapan işletmenin sanatçıya ücret ödemesi, eser sahibinin temsil hakkı bedelini otomatik olarak içermez. Sanatçının sahne ücreti ile telif hakkı lisansı farklı hukuki ilişkilerdir.
Temsilin başka yere teknik araçla nakli
FSEK 24’ün ikinci fıkrası, temsilin umuma arz edilmek üzere gerçekleştiği mahalden başka bir yere herhangi bir teknik araçla naklini de eser sahibine ait bir hak olarak düzenler. Örneğin bir konser için salonda temsil izni alınmış olması, konser görüntü ve sesinin başka bir salona canlı aktarılmasını kendiliğinden kapsamaz.
Aynı şekilde tiyatro gösterisinin başka mekânlara kapalı devre yayınlanması veya etkinliğin eş zamanlı ekranlara aktarılması teknik nakil boyutu yaratır. İnternet üzerinden genel erişime sunma ise kullanımın yapısına göre FSEK 25’teki umuma iletim hakkını da gündeme getirir.
Sözleşmede “canlı etkinlik”, “simulcast”, “streaming”, “yeniden yayın”, “kayıtlı gösterim” gibi kullanımlar ayrı ayrı ele alınmalıdır. Özellikle konser ve spor/etkinlik organizasyonlarında teknik yayın haklarının belirsiz bırakılması sonradan ciddi telif uyuşmazlıkları doğurur.
Otel, restoran, kafe, mağaza ve spor salonlarında müzik
Ticari işletmelerde arka plan müziği, televizyon yayını veya canlı müzik kullanımı temsil hakkının en yaygın uygulama alanlarından biridir. Müşteriye hizmetin parçası olarak müzik sunulması, eserin umumi mahalde temsil edilmesi anlamına gelebilir. İşletmenin küçük olması veya müziğin ana faaliyet olmaması, hakkı otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Otel odaları, lobi, restoran, spa, spor salonu, mağaza zincirleri ve alışveriş merkezi ortak alanları farklı kullanım modellerine sahiptir. Lisanslama yapılırken kullanım alanı, kapasite, şube sayısı, canlı veya kayıtlı müzik, televizyon ve diğer parametreler dikkate alınabilir.
İşletmelerin yalnız bireysel dijital platform aboneliğine dayanması telif hakkı açısından yeterli değildir. Platform sözleşmesinin ticari/umumi kullanım izni verip vermediği ve FSEK kapsamındaki hak sahiplerinden gerekli izinlerin alınıp alınmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Meslek birliklerinin rolü nedir?
FSEK 24’ün üçüncü fıkrasına göre temsil hakkı, eser sahibinin veya eser sahibi bir meslek birliğine üyeyse yetki belgesinde belirttiği yetkiler çerçevesinde meslek birliğinin yazılı izni olmadan kullanılamaz. Meslek birlikleri repertuarındaki eserler için lisanslama, bedel tahsili ve hak takibi yapabilir.
Bir etkinlikte veya işletmede farklı repertuarlardan çok sayıda eser kullanılıyorsa birden fazla hak sahibi veya meslek birliğiyle ilişki doğabilir. Lisans alınırken hangi repertuarın kapsandığı, hangi kullanım türünün izinli olduğu ve bağlantılı hakların ayrıca lisans gerektirip gerektirmediği belirlenmelidir.
Meslek birliğine yapılan ödeme ile bütün olası hakların otomatik olarak temizlendiği varsayılmamalıdır. Lisans belgesinin kapsamı okunmalı ve organizasyonun gerçek kullanımıyla karşılaştırılmalıdır.
Okullarda temsil serbestisi ne zaman uygulanır?
FSEK 33, yayımlanmış bir eserin tüm eğitim kurumlarında yüz yüze eğitim amacıyla, doğrudan veya dolaylı kâr amacı gütmeksizin temsilini serbest bırakır; ancak eser ve eser sahibinin adı mutat şekilde açıklanmalıdır. Bu özel istisna, ticari konser veya halka açık ücretli etkinliklerin tamamını eğitim faaliyeti saymaz.
Bir okulun ders içindeki piyano icrası ile biletli halka açık konseri aynı hukuki konumda değildir. Eğitim istisnasının uygulanabilmesi için temsilin eğitim amacı, kurum, yüz yüze faaliyet ve kâr amacı kriterleri somut olayda bulunmalıdır.
Okul sosyal etkinlikleri, mezuniyet gösterileri ve dışarıya açık festivallerde kullanımın FSEK 33 sınırlarında kalıp kalmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Temsil hakkı ihlalinde hangi talepler ileri sürülebilir?
İzinsiz temsil halinde eser sahibi veya yetkili hak sahibi FSEK kapsamında tecavüzün ref’i ve men’i davalarını açabilir. Devam eden konser, gösteri veya işletme kullanımının şartları varsa ihtiyati tedbirle durdurulması istenebilir. Mali hak ihlali nedeniyle tazminat ve FSEK 68 kapsamındaki bedel talepleri de somut olayın koşullarına göre gündeme gelir.
İhlalin ispatında etkinlik afişleri, biletler, sosyal medya duyuruları, video kayıtları, repertuar listeleri, işletme içi kayıtlar, tanıklar ve noter tespiti kullanılabilir. Meslek birliklerinin repertuar ve lisans kayıtları da hangi eserlerin hangi yetki kapsamında bulunduğunun belirlenmesinde önemlidir.
İşletmenin uzun süreli müzik kullanımında ihlal dönemi, şube sayısı ve kullanım yoğunluğu mali hesabı etkileyebilir. Bu nedenle delil toplama yalnız tek günlük tespit ile sınırlı bırakılmamalıdır.
Temsil hakkı ile umuma iletim hakkı arasındaki fark
Temsil hakkı esas olarak eserin bir topluluğa fiziki veya doğrudan teknik ortamda okunması, çalınması, oynanması ve gösterilmesidir. Umuma iletim hakkı ise radyo, televizyon, uydu, kablo ve dijital ağlar üzerinden uzak kullanıcılara erişim sağlamayı kapsar. Bir konser salonundaki canlı performans FSEK 24; konserin internetten herkesin seçtiği yer ve zamanda erişimine sunulması FSEK 25 kapsamında ayrıca değerlendirilir.
Aynı faaliyet birden fazla mali hakkı aynı anda kullanabilir. Konser kayda alınıyorsa çoğaltma; kayıt satılıyorsa yayma; internetten yayınlanıyorsa umuma iletim hakları da gündeme gelir.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
FSEK 24 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’deki otel, restoran, düğün salonu, konser alanı veya mağaza gibi işletmelerin müzik ve görsel eser kullanımları da aynı kurallara tabidir. Lisans kontrolü yapılırken kullanılan repertuar, fiziksel alan, yayın türü ve hak sahipliği zinciri incelenmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Mersin’deki fiziksel ofisinden Türkiye genelindeki fikri mülkiyet dosyalarını takip etmektedir. Temsil hakkı uyuşmazlığında lisans sözleşmesi, meslek birliği yetkisi, etkinlik kayıtları ve fiili kullanım birlikte değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
1. Restoranda müzik çalmak için telif izni gerekir mi?
Umumi mahalde eserlerin müşterilere dinletilmesi temsil hakkını gündeme getirir; gerekli hak sahibi veya meslek birliği izinleri bulunmalıdır.
2. Spotify aboneliği işletmede müzik çalmaya yeter mi?
Bireysel platform aboneliği FSEK’teki umumi temsil lisansının yerine geçmez; platform koşulları ve telif lisansları ayrıca incelenir.
3. Ücretsiz konserde telif gerekir mi?
Ücretsiz olması tek başına temsil hakkını ortadan kaldırmaz. Kanunda özel bir istisna yoksa izin gerekir.
4. Düğün salonunda müzik temsil sayılır mı?
Ticari düğün salonunda topluluğa müzik sunulması kullanım biçimine göre FSEK 24 kapsamında temsil niteliği taşır.
5. Canlı müzikte sanatçıya ödeme yapmak telif ücretini kapsar mı?
Hayır. Sanatçının sahne ücreti ile eser sahibinin temsil hakkı lisansı ayrı hukuki ilişkilerdir.
6. Konseri başka salona canlı aktarmak için ayrıca izin gerekir mi?
FSEK 24/2 temsilin başka yere teknik araçla naklini de eser sahibinin hakkı olarak düzenler.
7. Okul dersinde eser çalınabilir mi?
FSEK 33 şartları oluştuğunda yüz yüze eğitim amacıyla ve kâr amacı olmaksızın temsil serbestisi vardır; eser ve eser sahibi adı açıklanmalıdır.
8. Meslek birliği izin verebilir mi?
Eser sahibinin üyeliği ve yetki belgesi kapsamındaysa meslek birliği temsil hakkını lisanslayabilir.
9. Film gösterimi temsil hakkı mıdır?
Bir filmin umumi mahalde topluluğa gösterilmesi temsil hakkını ve film üzerindeki diğer hakları gündeme getirir.
10. İzinsiz temsil durdurulabilir mi?
Şartları varsa tecavüzün men’i ve ihtiyati tedbir yoluyla izinsiz kullanımın durdurulması talep edilebilir.
İlgili mevzuat ve bağlantılar
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
