Terazi Muayenesi Gecikirse: Damga Cezası ve İtiraz Dosyası

Muayene süresi geçmiş ticari teraziyi kullanmak, cihaz doğru tartsa da yaptırım doğurur. 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu 15/c uyarınca para cezasının yanında cihazın mülkiyetinin kamuya geçirilmesi de düzenlenmiştir. Buna karşılık cezanın hukuka uygunluğu; cihazın kapsamı, damga durumu, kullanım tespiti, başvuru kayıtları ve sorumlu kişinin doğru belirlenmesine bağlıdır.

Bu inceleme, işletmelere uygulanan damga ve periyodik muayene yaptırımının nasıl denetleneceğini açıklar. Pazar yerindeki elektronik tartı yerleşimi veya tüketicinin dara hakkından farklı olarak, esas sorun idari yaptırım kararının dayanağı ve buna karşı hazırlanacak belgelerdir.

Damga süresi geçmiş terazi kullanmanın hukuki sonucu

3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu 14/d, damgası kopmuş, bozulmuş, periyodik muayene başvurusu zamanında yapılmamış, damga süresi geçirilmiş veya damgası iptal edilmiş ölçü aletleri için yasaklar getirir. Bu düzenleme, ölçümün o gün doğru çıkmasına bağlı olmayan bir uygunluk yükümlülüğüdür. Ticari teraziyi başka bir terazide denemek, kanuni muayene ve damgalama işleminin yerini tutmaz.

Kanunun 15/c bendi, damgası kopmuş, bozulmuş veya süresi geçmiş ölçü aletini kullanan kişi hakkında idari para cezası ile ölçü aletine el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesini düzenler. Bu sonuçların uygulanması için tutanakta yazılı fiilin bentteki koşullarla örtüşmesi gerekir. Sadece genel olarak “mevzuata aykırılık” denilmesi, hangi eylemin yaptırıma bağlandığını açıklamaz.

Hiç damgalanmamış bir cihazın ticari ilişkide kullanılması ise 15/j kapsamında ayrıca düzenlenmiştir. Süresi geçmiş damgayla kullanım, ilk damganın hiç bulunmaması ve ölçünün yanlış olması tek fiil başlığı altında birbirine karıştırılmamalıdır. İtirazın ilk adımı, karardaki bent ile tespit edilen cihaz durumunu karşılaştırmaktır.

Her işletme terazisi aynı hukuki gruba mı girer?

Kanunun 2. maddesi ölçü aletlerinin kapsamını, 3. maddesi istisnaları belirler. Bir fabrikanın ticari ürün miktarını belirleyen terazisiyle yalnız imalat sürecine yarayan ve mamul miktarını belirlemeyen teknik cihazın işlevi aynı değildir. İstisna iddiası, işletmenin sanayi siciline sahip olmasına değil, cihazın gerçek kullanım amacına ve kanundaki şartlara dayanmalıdır.

Cihazın faturada “laboratuvar terazisi” veya “hassas terazi” olarak yazılması tek başına kapsamı çözmez. Numunenin teknik incelemesinde mi, müşteriye satılan miktarın belirlenmesinde mi kullanıldığı ortaya konur. Ticarette de kullanılabilecek bazı istisna grupları için kanunun aradığı işaretleme koşulları ayrıca dikkate alınır. Kullanım amacıyla belge üzerindeki isim arasında fark varsa fiilî işleyiş açıklanmalıdır.

Azami kapasite, doğruluk sınıfı, otomatik çalışma niteliği ve kullanım yeri muayene merciinin belirlenmesinde de önem taşır. Bu bilgiler cihazın tanıtım etiketinden ve teknik belgelerinden alınır. Bütün teraziler için aynı belediye birimine başvurulduğu veya bütün elektronik cihazların özel servisçe muayene edildiği kabulü doğru değildir.

İki yıllık muayene dönemi ve başvuru tarihi

Ticari tartı aletlerinin ilgili gruplarında periyodik muayene dönemi iki yıldır. Tartı Aletleri Muayene Yönetmeliği 8, başvuru takvimini düzenler. Hesapta damgalama yılı ve izleyen dönem esas alınır; kullanıcı yalnız satın alma faturasının tarihine bakmamalıdır. Yeni satın alınmış cihazın eski damga taşıması, muayene takvimini satın alma gününden yeniden başlatmaz.

2026 yılı için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının valilikler aracılığıyla yayımladığı duyuru, kapsamındaki dönemsel başvuruların son gününü 2 Mart 2026 Pazartesi mesai bitimi olarak açıklamıştır. Şubat sonunun hafta sonuna rastlaması bu tarih açısından belirleyicidir. Bu tarih bütün ölçü aletlerinin aynı gün muayene edileceği veya bütün cihazların 2026’da yeniden muayeneye tabi olduğu anlamına gelmez.

Başvuru süresi ile muayenenin fiilen gerçekleştirildiği gün ayrılmalıdır. Zamanında yapılmış başvurunun evrak kaydı ve verilen muayene programı saklanır. Cezaya itirazda “servisi aradım” açıklaması yerine, hangi cihaz için hangi tarihte geçerli başvuru yapıldığını gösteren belge sunulmalıdır. Başvurudaki seri numarasının tutanaktaki teraziyle aynı olması gerekir.

Doğru muayene merciine başvuru neden önem taşır?

2026 resmî duyurusunda, azami kapasitesi 2.000 kilogramın üzerinde olan otomatik olmayan tartı aletleri ve aks kantarları için Türk Standardları Enstitüsü belirtilmiştir. Daha küçük kapasiteli cihazlarda sınıf, elektronik özellikler ve kullanım yeri dikkate alınır. Bir işletmenin farklı cihazları için farklı muayene mercilerinin görevli olması mümkündür; envanter tek bir genel başvuruya indirgenmemelidir.

Otomatik tartı aletleri ile birinci ve ikinci sınıf otomatik olmayan cihazlar, duyurudaki yetkili muayene servisleri grubundadır. Belirli pazar yeri terazileri ve yönetmelikte sayılan mekanik cihazlarda grup merkezi belediye ölçüler ve ayar memurlukları görevlidir. Bu ayrım muayenenin hukuki geçerliliğiyle ilgilidir; sıradan bakım işletmesinden alınan servis fişi yetkili muayene belgesi sayılmaz.

Başvuru kabul edildiğinde cihazın türü, markası, sınıfı, kapasitesi, seri numarası ve kullanım adresi doğru kaydedilmelidir. Yanlış cihaza ait belge gösterilmesi başvurunun koruyucu etkisini ortadan kaldırır. Birden çok şubede aynı model terazi kullanan işletmelerde model benzerliği yeterli değildir; her cihaz kendi seri numarasıyla izlenmelidir.

Depoda bekleyen teraziyle satışta kullanılan terazi ayrılır

15/c bendindeki yaptırım fiili kullanımdır. Tutanakta cihazın hangi faaliyette ve hangi tarihte kullanıldığının açıklanması gerekir. Bununla birlikte 14. madde satışa arzı, satışı ve alım satım yerlerinde bulundurmayı da düzenleyen yasaklar içerir. Cihazı çalıştırmadığını söylemek, bütün kanuni yükümlülüklerden otomatik muafiyet sağlamaz; isnat edilen eylemin doğru hükümle eşleştirilmesi gerekir.

İşletme kullanım dışı bırakılmış cihaz için teknik servis teslim belgesi, hurdaya ayırma kaydı, yeni cihazın devreye alınma bilgisi ve ilgili üretim veya satış kayıtlarını sunmalıdır. Belgelerin tarihi denetimden önceki gerçek durumu göstermelidir. Denetimden sonra düzenlenen bir iç yazı, cihazın daha önce kullanılmadığını tek başına ispatlamaz.

Kanunun 14. maddesi, damgası iptal edilmiş sabit ve sökülüp taşınması güç ölçü aletleri için alım satım yerinde bulundurma yasağına özel istisna tanır. Bu hüküm kullanım izni değildir. Ağır kantarın bulunduğu yerden kaldırılamaması ile onun ticari tartımda çalıştırılması farklı değerlendirmelerdir. İstisna savunması, cihazın sabitliğine ve fiilî kullanım durumuna ilişkin kayıtlarla kurulmalıdır.

Denetim tutanağında hangi bilgiler aranır?

5326 sayılı Kabahatler Kanunu 25, idari yaptırım kararının dayandığı olayın, delillerin, fiilin işlendiği yer ve zamanın ve ilgili kişinin bilgilerinin gösterilmesini öngörür. Terazi dosyasında marka ve seri numarası, damga yılı, damganın fiziksel durumu, muayene kartı ve kullanım tespiti bu genel yükümlülüğün somut karşılığıdır. Aynı adresteki birkaç cihazın birbirine karıştırılmaması gerekir.

İdari para cezası tutanağında bulunması gereken bilgiler kararın genel denetim çerçevesini açıklar. Ölçü aletine ilişkin itirazda ise eksiklik doğrudan uyuşmazlığa bağlanmalıdır. Seri numarasının yazılmamış olması yüzünden hangi teraziye ceza uygulandığı belirlenemiyorsa, bu durum savunmanın değerlendirilmesini etkileyen somut bir sorundur.

Fotoğrafların tarihi, cihaz etiketiyle ilişkisi ve damganın okunabilirliği de incelenir. Tutanağın her eksikliği aynı sonucu doğurmaz; esas olan fiilin ve sorumlunun hukuken belirlenip belirlenmediğidir. Başvuru dilekçesi, yalnız “tutanak hatalıdır” cümlesiyle yetinmemeli, hangi bilginin hangi belgeyle çeliştiğini göstermelidir.

Ceza tutarı, yeniden değerleme ve gerekçe

3516 m.15/c tek bir sabit ceza yerine alt ve üst sınır arasında değerlendirme öngörür; ölçü aletinin türü ve kullanıldığı işin niteliği açık ölçütlerdir. Kabahatler Kanunu 17/2 gereğince haksızlığın içeriği, failin kusuru ve ekonomik durumu da tutarın belirlenmesinde dikkate alınır. Kararın neden seçilen tutarı uyguladığı denetlenebilir biçimde açıklanmalıdır.

Kanun metninde görülen başlangıç rakamları, doğrudan güncel yılın tahsil tutarı olarak kullanılamaz. Kabahatler Kanunu 17/7, idari para cezalarının yeniden değerleme oranıyla artırılmasını düzenler. Cezanın hangi yılın fiiline ilişkin olduğu, uygulanan yıllık tutar ve alt veya üst sınır hesabı birlikte kontrol edilir. Eski tarihli internet tablolarının yeni bir karara aktarılması güvenilir hesap yöntemi değildir.

Ceza tutarının yüksek bulunması tek başına hukuka aykırılık iddiasını tamamlamaz. İdarenin gösterdiği ölçütler, cihazın kapasitesi, faaliyet biçimi ve somut tespitlerle karşılaştırılmalıdır. Yanlış bent kullanımı veya yıllık güncellemenin hatalı uygulanması varsa, itirazda doğru hesap ve dayanak açıkça gösterilir. İdari para cezası ile muayene ücreti ayrı borçlardır.

Teraziye el koyma ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi

15/c kapsamında yalnız para cezası düzenlenmemiştir; ölçü aletine el konulması ve mülkiyetinin kamuya geçirilmesi de hükümde yer alır. Bu nedenle başvuru hazırlanırken kararın bütün sonuçları okunmalıdır. Sadece para tutarının kaldırılması istenip cihaz hakkındaki karara hiç değinilmemesi, uyuşmazlığın önemli bir bölümünün talep dışında bırakılmasına yol açar.

Mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve başvuru yolu, Kabahatler Kanunu 18’in genel kurallarını açıklar. Ölçü aleti bakımından özel dayanak 3516 m.15/c ile birlikte değerlendirilir. Cihazın hangi gerçek veya tüzel kişiye ait olduğu, kullananla malik arasındaki ilişki ve kararda belirtilen malın kimliği dosyada açıklanmalıdır.

Kullanımdan kaldırma, muhafaza altına alma ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi aynı işlem değildir. Servise verilen cihazın teslim tutanağı ile idarenin yaptırım kararı birbirinin yerine geçmez. İşletme, cihazın nerede tutulduğunu, kime teslim edildiğini ve hukuki statüsünü belgelemeden yalnız para cezası ödeme işlemiyle dosyanın kapandığını kabul etmemelidir.

Cezaya karşı başvuru süresi ve görevli merci

Kabahatler Kanunu 27/1 uyarınca idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararına karşı, tebliğ veya tefhimden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Buradaki süreyi başka ceza muhakemesi kanun yollarındaki iki haftalık süreyle karıştırmamak gerekir. Başlangıç, işletmenin olayı duyduğu gün değil, usulüne uygun tebliğ veya tefhim işlemidir.

Aynı işlem kapsamında aynı kişi hakkında idari yargının görev alanına giren başka kararlar da verilmişse, 27/8’deki görev kuralı ayrıca incelenir. Örneğin dosyadaki her yaptırımın adının “idari” olması aynı mahkemenin görevli olduğunu göstermez. Para cezasının yanında bulunan başka kararın hukuki niteliği belirlenmeden tek bir standart dilekçe kullanılmamalıdır.

İdari yaptırım kararının tebliği ve kanun yolu bilgisi, sürenin başlangıcı açısından tamamlayıcıdır. İdareye yeniden değerlendirme dilekçesi verilmesi, yargısal başvuru süresini kendiliğinden durdurmaz. İşletme hem idari yazışmaları sürdürebilir hem de kanuni başvurusunu süresinde yaparak hakkını korur.

İtiraz hangi somut iddialarla hazırlanır?

Başvuru, cihazın kapsam dışında bulunduğu, zamanında geçerli başvuru yapıldığı, damga tarihinin yanlış okunduğu, kullanım tespitinin hatalı olduğu veya yanlış kişiye yaptırım uygulandığı gibi dosyada karşılığı bulunan iddialara dayanır. Her iddianın yanında belge gösterilir. Birbirini çürüten, aynı anda hem cihazın kullanılmadığını hem başka tarihte geçerli muayeneyle sürekli kullanıldığını açıklamasız ileri süren metinlerden kaçınılmalıdır.

Sözleşme veya işletme devri varsa, cihazın hangi tarihte kimin kullanımına geçtiği açıklanmalıdır. Önceki işletmecinin başvuru belgesi mevcut cihazı kapsıyor mu, devirde muayene kartı teslim edilmiş mi ve denetim günündeki kullanıcı kimdir soruları belgelerle yanıtlanır. Mülkiyet değişikliği tek başına bütün geçmiş kayıtları ortadan kaldırmaz; sorumluluk somut fiile göre belirlenir.

İtiraz sonucunda kararın kaldırılması veya düzeltilmesi istenen bölümler açık yazılır. Para cezası, cihazın mülkiyeti ve varsa diğer sonuçlar ayrı gösterilir. Talep edilen inceleme de uyuşmazlıkla bağlantılı olmalıdır: Damga tarihinin okunması, başvuru kaydının getirtilmesi veya cihazın seri numarasının karşılaştırılması gibi belirli işlemler, genel araştırma talebinden daha açıklayıcıdır.

Sonradan muayene yaptırmak cezayı kendiliğinden kaldırır mı?

Geç yapılmış muayene, geçmişte gerçekleştiği tespit edilen kullanım fiilini kendiliğinden yok etmez. Yeni damga, cihazın sonraki dönemde uygun kullanımına ilişkin işlemdir. Geçmiş yaptırımın hukuka uygunluğu ise fiilin işlendiği tarihteki şartlarla incelenir. Sonradan alınmış belgenin eski döneme aitmiş gibi sunulması doğru değildir.

İşletmenin güncel faaliyeti için, yetkili süreç tamamlanıncaya kadar uygunsuz cihazla tartıma devam edilmemelidir. Gerekli şartları karşılayan başka cihazın kullanılması ticari akışın hukuka uygun sürdürülmesini sağlar. Bunun yanında muayene başvurusu, servis işlemi, damga ve cihazın yeniden kullanıma alınması ayrı tarihlerle kayda geçirilir.

Kalıcı çözüm, işletmenin bütün tartı aletlerini seri numarası üzerinden izleyen bir envanter oluşturmasıdır. Muayene takvimini yalnız satın alma veya bakım faturasına bağlamak eksik kalır. Geçerli belge, sorumlu kullanıcı, başvuru mercii ve sonraki dönem birlikte izlenirse, hem yeni ihlallerin önüne geçilir hem de ilerideki denetimde cihazın geçmişi açıklanabilir.

Eski iptal kararı güncel damga süresi cezasını kaldırır mı?

Kanunun güncel metninde, Anayasa Mahkemesinin 4 Mart 2021 tarihli E.2019/47, K.2021/16 kararıyla 15/c bendindeki damga süresine ilişkin ibarenin iptal edildiği gösterilir. Ancak aynı metin, 7346 sayılı Kanunun 15. maddesiyle 21 Aralık 2021 tarihinde bu ibarenin yeniden düzenlemeye eklendiğini de belirtir. Yalnız ilk dipnotu okuyup damga süresi cezasının artık uygulanmadığı sonucuna varılamaz. Kanunun yürürlükteki cümlesi, değişiklik dipnotu ve cezaya konu kullanım tarihi birlikte incelenmelidir.

İtiraz bakımından esas olan, cezaya konu fiilin tarihinde yürürlükte bulunan düzenlemedir. Eski yargı kararı, sonraki kanun değişikliği göz ardı edilerek güncel kullanım için mutlak muafiyet gibi sunulmamalıdır. Geçmiş yıllara ait bir denetim dosyasında işlem tarihi ile fiil tarihi farklıysa, uygulanacak hüküm bu tarihler ve zaman bakımından uygulama kuralları üzerinden belirlenir. Güncel kanunda yer alan yasak ile geçmiş döneme ait uyuşmazlık aynı tarihsel zeminde değildir.

2025 yılında eklenen 15/l bendi de maddenin diğer bentlerinde sayılmayan muayene, tamir ve ayar yükümlülüklerine aykırılıkları düzenler. Bu artık hüküm, açıkça 15/c kapsamına giren bir fiili gerekçesiz biçimde başka bent altında cezalandırmanın dayanağı değildir. İdarenin hangi somut yükümlülüğün ihlal edildiğini göstermesi, hem savunmanın kurulması hem ceza tutarının denetlenmesi için gereklidir. Karardaki bent numarası ile açıklanan olay uyuşmuyorsa bu farklılık dilekçede açıkça gösterilmelidir.

İdari para cezası ile muayene ücreti de ayrı borçlardır. Denetim tarihinden sonra tahakkuk eden servis bedelinin ceza toplamına eklenmesi bu kalemlerin hukuki dayanaklarını tekleştirmez. Ödemeler alacaklı kurum, işlem tarihi ve borç türüyle kayda alınmalıdır. Birinin ödendiğine ilişkin dekont, diğer işlemin yerine getirildiğini kendiliğinden kanıtlamaz. İtiraz dosyasında hangi kararın kaldırılmasının istendiği ve hangi ödemenin iadesinin talep edildiği ayrı gösterilir.

Terazi muayene ve damga cezası hakkında sorular

Terazi doğru tartıyorsa damga süresi cezası kalkar mı?

Doğru ölçüm, geçerli damga ve zamanında muayene yükümlülüğünün yerine geçmez. 3516 m.15/c, damga süresi geçmiş cihazın kullanımını ayrıca yaptırıma bağlar. Teknik doğrulukla mevzuata uygunluk ayrı denetimlerdir.

Her ölçü aletinin muayenesi iki yılda bir mi yapılır?

Hayır. Süre cihazın türüne göre değişir. Ticari tartı aletlerinin ilgili gruplarında iki yıllık dönem uygulanırken taksimetre, sayaç ve diğer cihazlar kendi düzenlemelerine tabidir.

2026 yılı dönemsel başvuru son günü neydi?

Resmî 2026 duyurusunda ilgili cihazlar için son gün 2 Mart 2026 Pazartesi mesai bitimi olarak belirtilmiştir. Bu tarih, bütün cihazların aynı gün fiilen muayene edileceği anlamına gelmez.

Muayene başvurusu için servisle telefon görüşmesi yeterli mi?

Geçerli başvurunun yapıldığı tarih ve hangi cihazı kapsadığı belgelenmelidir. Telefon görüşmesi, evrak kayıtlı veya mevzuatına uygun elektronik başvurunun yerine geçmez.

Teraziyi servise bırakmak geçmiş cezayı kaldırır mı?

Sonraki servis ve muayene işlemi geçmiş kullanımın hukuki değerlendirmesini kendiliğinden değiştirmez. Ancak cihazın denetimden önce serviste bulunduğunu kanıtlayan kayıtlar kullanım tespitine ilişkin savunmada önem taşır.

Para cezasıyla birlikte terazi de alınır mı?

3516 m.15/c, el koyma ve mülkiyetin kamuya geçirilmesini de düzenler. Karar bu sonucu içeriyorsa yargısal başvuruda cihazla ilgili bölüm de açıkça ele alınmalıdır.

İtiraz süresi on beş gün mü, iki hafta mı?

Kabahatler Kanunu 27/1 kapsamındaki ilk başvuru süresi tebliğ veya tefhimden itibaren on beş gündür. Başka kanun yollarına ilişkin iki haftalık süre bu başvurunun yerine kullanılmaz.

İl müdürlüğüne dilekçe vermek mahkeme süresini durdurur mu?

İdari yeniden değerlendirme talebi, 27. maddedeki yargısal başvuru süresini kendiliğinden durdurmaz. Tebliğ tarihi izlenmeli ve gerekli yargısal başvuru süresinde yapılmalıdır.

Aynı model başka terazinin muayene kartı kullanılabilir mi?

Hayır. Belge ilgili cihazın seri numarası ve özellikleriyle eşleşmelidir. Bir şubedeki cihazın muayenesi, aynı modeldeki bütün şube terazilerini kapsamaz.

Kanundaki eski para tutarı mı ödenir?

İdari para cezaları Kabahatler Kanunu 17/7 uyarınca yıllık yeniden değerlemeye tabidir. Kararın dayandığı fiil yılı, uygulanan bent ve yıllık alt-üst sınırlar birlikte kontrol edilir.

İstanbul ve Mersin’de işletme denetimine hazırlık

İstanbul ve Mersin’de birden fazla şubesi veya deposu bulunan işletmeler, tartı aletlerini işletme adına göre değil cihazın seri numarası ve kullanım adresiyle takip etmelidir. Muayene belgesinin merkez ofiste bulunması, sahadaki cihazla bağlantısının kurulması ihtiyacını kaldırmaz. İdari yaptırım dosyasına denetimin yapıldığı yerin cihaz kayıtları ve ilgili başvuru belgeleri eklenir.

Hukuki değerlendirme için iletişim

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →