Ticaret Odası Hangi Belgeleri Verir, Ne Kadar Ücret Alabilir? | 5174 m.26 (2026)
Kısa ve net cevap: 5174 sayılı Kanun m.26, odaların düzenleyebileceği veya onaylayabileceği belgeleri ve bunlar için alınabilecek ücretlerin sınırını belirler. Maktu ücretler yıllık aidat tavanını geçemez. Nispi ücretler de yıllık aidat tavanını aşamaz ve binde 5’ten fazla olamaz. Oda hizmeti dışarıdan satın alırsa satın alma bedeli, yıllık aidat tavanının iki katını geçmemek üzere hizmet ücretine eklenebilir. Tarife yönetim kurulunun teklifi ve oda meclisinin onayıyla yürürlüğe girer.
Madde 26 kapsamındaki hizmetler yalnız bir veya iki standart belgeyle sınırlı değildir. Fatura sureti onayı, rayiç fiyat, numune vasfı, bilirkişi ve eksper raporları, kapasite raporu, sicil ve imza onayları, yerli malı belgesi, üye kayıt ve sicil suretleri, iş makineleri tescil belgesi, TIR ve ATA karneleri, A.TR ve EUR.1 dolaşım belgeleri, menşe şahadetnameleri, mücbir sebep belgeleri, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi suretleri ile ticari ve sınai nitelikte diğer belge ve hizmetler bu sistemin içindedir.
Maktu ücret için kanuni tavan nedir?
Bir belge veya hizmet için sabit rakam öngörülüyorsa bu maktu ücret yıllık aidat tavanını geçemez. Yıllık aidat tavanı m.24’te aylık brüt asgari ücret üzerinden belirlenen üst sınırla bağlantılıdır. Bu nedenle ücret tarifesi hazırlanırken ilgili yılın aidat tavanı ayrıca hesaplanmalıdır.
Oda meclisi tarife onaylama yetkisine sahip olmakla birlikte kanunda gösterilen tavanın üzerinde sabit ücret kararlaştıramaz. “Özel hizmet”, “hızlı işlem” veya benzeri adlarla aynı hizmet için tavanı aşan zorunlu bedel yaratılması m.26’daki sınırla bağdaşmaz.
Nispi ücret oranı en fazla ne olabilir?
İşlem değeri, belge bedeli veya başka bir matrah üzerinden oransal ücret alınıyorsa iki ayrı sınır birlikte uygulanır. Nispi ücret oranı binde 5’ten fazla olamaz; ayrıca hesaplanan toplam tutar yıllık aidat tavanını geçemez.
Örneğin matrah çok yüksek olduğu için binde beş hesabı yıllık aidat tavanını aşıyorsa tahsilat tavanla sınırlanır. Tersine, yıllık aidat tavanının altında kalacak şekilde binde beşten yüksek oran belirlemek de kanuna uygun değildir. Oran ve toplam tavan birlikte kontrol edilmelidir.
Dışarıdan satın alınan hizmet bedeli eklenebilir mi?
Evet. Odanın sunacağı hizmet için dışarıdan laboratuvar, teknik inceleme, tercüme, eksper veya başka bir hizmet satın alınması gerekiyorsa satın alınan hizmetin gerçek bedeli ilgiliden tahsil edilecek ücrete eklenebilir. Ancak bu ek tutar yıllık aidat tavanının iki katını geçemez.
Dış hizmet bedelinin belgelendirilmesi gerekir. Odanın gerçekte satın almadığı veya başvuruyla ilgisi bulunmayan bir gideri “dış hizmet” adı altında üyeye yansıtması mümkün değildir. Fatura ve hizmet bağlantısı işlem dosyasında bulunmalıdır.
Ücret tarifesini kim belirler?
Ücret tarifesi yönetim kurulunun teklifi üzerine oda meclisi tarafından onaylanır. Yönetim kurulu hizmetlerin maliyetini, iş yükünü ve kanuni sınırları değerlendirerek teklif hazırlar; meclis tarifenin yürürlüğe girmesi konusunda karar verir.
Tarifede her belge ve hizmetin adı, maktu veya nispi olup olmadığı, uygulanacak tutar/oran ve varsa dış hizmet kalemleri açıkça gösterilmelidir. Üye hangi işlem için ne ödediğini tahsilat belgesinden anlayabilmelidir.
Fatura sureti onayı nedir?
Odalar mevzuatın ve ticari uygulamanın gerektirdiği hallerde fatura suretlerini onaylayabilir. Bu onay, odanın kendi kayıtları ve sunulan belgeler üzerinden yapılan bir tasdik işlemidir. Vergi idaresinin fatura inceleme veya denetim yetkisinin yerine geçmez.
Başvuruda fatura aslı veya karşılaştırmaya elverişli kayıt, üye bilgisi ve belgenin kullanılacağı işlemin gerekleri incelenebilir. Ücret, yürürlükteki onaylı tarifeye göre tahsil edilmelidir.
Rayiç fiyat belgesi ne işe yarar?
Rayiç fiyat onayı veya belgesi, belirli bir mal veya hizmetin belirli yer ve tarihteki piyasa fiyatının oda kayıt ve araştırmaları çerçevesinde belgelenmesine yarar. Kamu ihaleleri, sözleşme hesapları, hasar ve maliyet incelemeleri gibi birçok alanda bu tür belgeye ihtiyaç duyulabilir.
Belgenin tarihi, mal veya hizmetin teknik tanımı, ölçü birimi ve piyasa kapsamı açık olmalıdır. Rayiç fiyat belgesi, emredici mevzuata dayanmayan bir durumda piyasada herkesin uymak zorunda olduğu zorunlu satış fiyatı oluşturmaz.
Numune ve vasıf onayı
Ticari veya sınai eşya numunelerinin vasıflarının onaylanması m.26 kapsamında oda hizmetidir. Ürünün niteliğine göre laboratuvar, teknik uzman veya eksper incelemesi gerekebilir. Bu durumda dış hizmet bedeli için m.26’daki ayrı tavan uygulanır.
Onay yalnız incelenen numune ve belirlenen özelliklerle bağlantılıdır. Bir numunenin uygun bulunması, aynı üreticinin gelecekteki bütün ürünlerinin otomatik ve sınırsız kalite garantisi anlamına gelmez.
Bilirkişi ve eksper raporları
Odalar sektör uzmanlıkları kapsamında bilirkişi ve eksper raporları düzenleyebilir veya ilgili listeler üzerinden hizmet sunabilir. Raporun konusu, uzman kişinin niteliği, inceleme tarihi ve kullanılan veri açıkça gösterilmelidir.
Oda tarafından hazırlanan eksper raporu ile mahkemece 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ve usul kanunları kapsamında atanan bilirkişinin raporu aynı hukuki statüde değildir. Belgenin hangi süreçte kullanılacağına göre özel mevzuat kontrol edilmelidir.
Kapasite raporu oda tarafından verilir mi?
Evet. Kapasite raporu m.26’da açıkça sayılan temel oda belgelerinden biridir. İşletmenin üretim konusu, makine ve teçhizatı, yıllık üretim kapasitesi, hammadde ihtiyacı ve ilgili teknik verileri belirli usullerle kayıt altına alınır.
Kapasite raporunun hazırlanması ve onaylanmasına ilişkin ayrıntılı kurallar TOBB düzenlemeleriyle tamamlanır. Raporun geçerlilik süresi ve değişiklik halinde yenilenmesi gibi hususlarda güncel uygulama esasları izlenmelidir.
İmza ve sicil durumu onayları
Oda üyelerinin sicil durumuna, tatbik imzalarına ve belirli kefaletname veya taahhütnamelerde imza sahiplerinin oda kaydına ilişkin onaylar m.26 kapsamındadır. Oda, kendi üye sicili ve yetkisi içinde doğrulama yapar.
Bu tür oda onayı noterlikteki imza tasdiki veya ticaret sicilindeki temsil ve ilzam kaydının yerine geçmez. Belgenin kullanılacağı kurum hangi onayı arıyorsa o özel gereklilik ayrıca karşılanmalıdır.
Yerli malı belgesi nasıl değerlendirilir?
Yerli malı belgesi m.26’da sayılan oda belgelerindendir. Belgenin verilmesi yalnız işletmenin Türkiye’de bulunmasına bağlı değildir; güncel yerli malı mevzuatında aranan üretim, girdi, katkı ve diğer teknik koşulların sağlanması gerekir.
Başvuruda gerçeğe aykırı bilgi verilmesi belgenin iptali, disiplin veya başka hukuki sonuçlar doğurabilir. Oda belgeyi verirken ilgili güncel tebliğ ve TOBB uygulama esaslarına göre inceleme yapmalıdır.
Üye kayıt ve sicil suretleri
Oda mensuplarına ait kayıt ve sicil suretleri, üye kimlikleri ve gizli olmayan sicil bilgilerine ilişkin cevaplar m.26 kapsamındaki hizmetlerdendir. Üyenin ticari faaliyetiyle ilgili birçok banka, ihale veya sözleşme işleminde güncel oda kayıt belgesi talep edilebilir.
Kanun, verilen bilginin ticari itibar şahadetnamesi niteliğinde olmamasını öngörür. Oda objektif sicil bilgisini sunar; üyenin ticari güvenilirliği hakkında kanuni dayanağı olmayan garanti veya kefalet oluşturmaz.
İş makineleri tescil belgesi
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 22. maddesi uyarınca odaların görev alanına giren iş makineleri bakımından tescil belgesi düzenlenebilir. Hangi iş makinesinin hangi kurum tarafından tescil edileceği trafik mevzuatı ve makinenin kullanım alanına göre belirlenir.
Başvuruda mülkiyet belgesi, teknik özellikler, seri numarası ve özel mevzuatta istenen diğer kayıtlar kontrol edilmelidir. Odanın tescil yetkisi kapsamı dışında kalan araç için belge düzenlenemez.
TIR ve ATA karneleri
TIR ve ATA karneleri uluslararası taşımacılık ve geçici ithalat/ihracat süreçlerinde kullanılan özel gümrük belgeleridir. M.26 odaların bu belgelerle ilgili görev ve hizmetlerini açıkça kabul eder.
Belgenin verilmesi için uluslararası sözleşmeler, gümrük mevzuatı ve TOBB uygulama esaslarında aranan teminat, kayıt ve başvuru şartları yerine getirilmelidir. 5174 m.26 tek başına bu belgelerin bütün gümrük koşullarını düzenlemez.
A.TR, EUR.1 ve menşe belgeleri
A.TR dolaşım belgesi, EUR.1 dolaşım sertifikası ve menşe şahadetnamesi dış ticarette eşyanın statüsü veya menşeiyle bağlantılı farklı hukuki işlevlere sahiptir. Odalar, ilgili gümrük ve dış ticaret mevzuatı çerçevesinde bu belgelerin düzenleme/onay süreçlerinde görev alır.
Bu belgeler birbirinin yerine kullanılmaz. İhracat yapılacak ülke, tercihli ticaret rejimi ve malın menşe koşulları hangi belgenin gerektiğini belirler. Yanlış belge seçimi gümrükte vergi ve işlem sorununa yol açabilir.
Mücbir sebep belgesi
Oda, üyenin faaliyetini etkileyen deprem, sel, yangın, idari yasak veya başka olağanüstü olayların ticari faaliyete etkisini gösteren mücbir sebep belgesi düzenleyebilir. Başvuruda olayın tarihi, yeri, süre ve işletmeye etkisi somut belgelerle ortaya konulmalıdır.
Odanın mücbir sebep belgesi önemli bir ispat aracıdır; ancak belirli bir sözleşmede borçluyu sorumluluktan kurtarıp kurtarmayacağına sözleşme, Türk Borçlar Kanunu ve somut olayın şartları çerçevesinde karar verilir. Belge otomatik sorumsuzluk kararı değildir.
Ticaret Sicili Gazetesi suretleri ve sicil hizmetleri
Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi suretleri ve ticaret sicili hizmetleri de m.26’da sayılır. Ticaret sicili müdürlüklerinin kuruluş ve çalışma sistemi Türk Ticaret Kanunu ve Ticaret Sicili Yönetmeliği ile birlikte değerlendirilir.
Tescil, ilan ve belge bedellerinin hangi mevzuata dayandığı işlem bazında gösterilmelidir. M.26 odanın gelir ve hizmet çerçevesini kurar; ticaret sicilindeki tüm harç ve ilan tarifelerini tek başına belirleyen hüküm değildir.
Gemilere sunulan hizmetlerde ücret
Deniz ticaret odalarının Türk ve yabancı bayraklı gemilere sunduğu genel ve uluslararası sektörel hizmetler de ücret kapsamındadır. Kanun, hizmet veya onay işleminden sonra ücretin en geç 15 gün içinde ödenmesini düzenler.
Bu hizmet ücreti m.25’teki navlun hasılatı payından ayrı bir kalemdir. Tahakkuk ve makbuzlarda iki mali yükümlülüğün dayanağı açıkça ayrılmalıdır.
“Diğer ticari ve sınai hizmetler” ne kadar geniştir?
Madde 26, sayılan belgelerin yanında ticari ve sınai nitelikteki diğer belge, bilgi ve hizmetlere de izin verir. Bu düzenleme ekonomik hayatın değişmesiyle ortaya çıkan yeni hizmetlerin kanun kapsamında sunulabilmesini sağlar.
Fakat bu açık uçlu ifade sınırsız ücret koyma yetkisi değildir. Yeni hizmet odanın kanuni görev alanıyla bağlantılı olmalı, tarife yetkili organlarca onaylanmalı ve maktu/nispi ücret tavanlarına uyulmalıdır.
Ücretin tahsilinden önce hangi kontroller yapılmalı?
Önce talep edilen işlemin gerçekten oda görev alanında olduğu belirlenmelidir. Ardından yürürlükteki tarife, ücretin maktu veya nispi niteliği, yıllık aidat tavanı ve varsa dış hizmet bedeli kontrol edilmelidir.
Üye veya başvuru sahibi ödeme sonrasında belge türünü, tarife kalemini, ana oda ücretini ve dış hizmet bedelini ayırt edebileceği bir tahsilat belgesi almalıdır. Bu şeffaflık olası ücret itirazlarını azaltır.
Belge veya ücret uyuşmazlığında kontrol listesi
- başvurulan belge veya hizmetin m.26’daki ya da özel mevzuattaki dayanağı,
- yürürlükteki ücret tarifesi,
- yönetim kurulu teklif ve meclis onay kararı,
- ücretin maktu veya nispi hesap yöntemi,
- ilgili yıl yıllık aidat tavanı,
- nispi ücrette binde 5 sınırı,
- varsa dış hizmet faturası ve iki kat tavan kontrolü,
- başvuru evrakları ve düzenlenen belgenin nüshası,
- ödeme makbuzu ve muhasebe kaydı.
Bu belgeler ücretin hem yetki hem tutar bakımından kanuna uygunluğunu denetlemeye yeterli bir temel oluşturur.
Sık sorulan sorular
Maktu oda belge ücreti en fazla ne olabilir?
Yıllık aidat tavanını geçemez.
Nispi ücret oranı en fazla kaçtır?
Binde beştir; ayrıca hesaplanan tutar yıllık aidat tavanını aşamaz.
Dışarıdan satın alınan hizmet bedeli üyeye eklenebilir mi?
Evet. Ancak ek bedel yıllık aidat tavanının iki katını geçemez ve gerçek hizmet giderine dayanmalıdır.
Kapasite raporu oda tarafından verilir mi?
Evet. M.26’da açıkça sayılan oda belgelerinden biridir.
Yerli malı belgesini oda düzenleyebilir mi?
Evet; güncel özel düzenlemelerdeki şartların sağlanması gerekir.
Mücbir sebep belgesi sözleşmeyi otomatik sona erdirir mi?
Hayır. Belge ispat aracıdır; sözleşmedeki hukuki sonuç somut olay ve uygulanacak hukuk çerçevesinde belirlenir.
Tarifeyi kim onaylar?
Yönetim kurulu teklif eder, oda meclisi onaylar.
A.TR ve EUR.1 aynı belge midir?
Hayır. Farklı dış ticaret ve tercihli rejim işlevlerine sahip belgelerdir; ilgili gümrük mevzuatına göre kullanılır.
İlgili rehberler
Resmî kaynaklar
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
