Ticari Defterler Kaç Yıl Saklanır? Zayi Belgesi 30 Günlük Süre ve TTK 82
Kısa ve Net Cevap
Ticari defterler ve TTK m.82/1’de sayılan ticari belgeler 10 yıl saklanır. Saklama süresi, ilgili kaydın veya belgenin oluştuğu takvim yılının bitiminden itibaren başlar. Defter veya belgeler yangın, su baskını, deprem, hırsızlık veya benzeri irade dışı nedenle kanuni saklama süresi içinde zayi olursa tacir, ziyaı öğrendiği tarihten itibaren 30 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden zayi belgesi istemelidir. Eski kaynaklardaki 15 günlük süre güncel değildir; TTK m.82/7’deki süre 7417 sayılı Kanun ile 1 Temmuz 2022’den itibaren 30 güne çıkarılmıştır.
Ticari Defterler Kaç Yıl Saklanmalıdır?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.82/5, ticari defterler ile aynı maddenin birinci fıkrasında sayılan belgelerin 10 yıl saklanmasını zorunlu kılar. Bu süre tacirin isteğine bağlı bir arşiv politikası değil, kanuni saklama yükümlülüğüdür.
Saklama yükümlülüğü vergi mevzuatındaki farklı sürelerden bağımsız olarak TTK bakımından ayrıca uygulanır. Bir belgenin vergi yönünden artık gerekli görülmemesi, TTK’daki on yıllık ticari saklama borcunu kendiliğinden kaldırmaz. Şirketler ve gerçek kişi tacirler bu nedenle yalnız vergi takvimine göre evrak imha etmemelidir.
Ticari defterlerin düzenli saklanması dava, vergi incelemesi, ortaklık uyuşmazlığı, yönetim kurulu sorumluluğu, alacak-borç ilişkisi ve denetim süreçlerinde doğrudan önem taşır. Defterin bulunmaması yalnız muhasebe sorunu değildir; ispat ve ticari sorumluluk bakımından da sonuç doğurur.
TTK 82’ye Göre Hangi Defter ve Belgeler Saklanır?
TTK m.82/1 yalnız yevmiye, defteri kebir veya envanter defterini kapsamaz. Ticari defterlerin yanında envanterler, açılış ve ara bilançoları, finansal tablolar, yıllık faaliyet raporları, topluluk finansal tabloları ve yıllık faaliyet raporları ile bunların anlaşılmasını kolaylaştıran çalışma talimatları ve organizasyon belgeleri saklanır.
Alınan ticari mektuplar ve gönderilen ticari mektupların suretleri de saklama yükümlülüğündedir. TTK m.82/2’ye göre ticari mektup, ticari işe ilişkin tüm yazışmaları kapsar. Günümüzde bu kavram yalnız kâğıt mektup değildir; ticari e-posta ve elektronik yazışmalar da içeriğine göre bu kapsamda değerlendirilir.
TTK m.64 kapsamında ticari defter kayıtlarının dayandığı belgeler de saklanır. Fatura, irsaliye, banka dekontu, sözleşme, gider belgesi, tahsilat belgesi ve muhasebe kaydını destekleyen başka evrak bu gruba girebilir. Pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri gibi bazı defterler de TTK m.64 kapsamında ticari defter niteliğindedir.
10 Yıllık Saklama Süresi Ne Zaman Başlar?
TTK m.82/6 başlangıç tarihini belge türüne göre ilgili olayın gerçekleştiği takvim yılının bitimine bağlar. Ticari defterlerde son kaydın yapıldığı; envanterde envanterin çıkarıldığı; finansal tablolarda belgenin düzenlendiği; ticari yazışmalarda yazışmanın yapıldığı; muhasebe belgelerinde belgenin oluştuğu yılın sonundan itibaren süre işler.
Örneğin ticari deftere son kayıt 15 Mayıs 2026’da yapılmışsa on yıllık süre 15 Mayıs 2026’dan değil, 2026 takvim yılının bitiminden itibaren hesaplanır. Arşiv imha planında belge üzerindeki tarih ile kanuni saklama süresinin başlangıcı karıştırılmamalıdır.
Devam eden dava, vergi incelemesi, soruşturma veya başka kanuni saklama yükümlülüğü varsa TTK’daki on yıllık sürenin dolması belgenin hemen imha edilmesi anlamına gelmez. İlgili özel mevzuat ve devam eden süreç ayrıca kontrol edilir.
Ticari Belgeler Elektronik Ortamda Saklanabilir mi?
TTK m.82/3 bazı belgelerin Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun olmak kaydıyla görüntü veya veri taşıyıcılarında saklanmasına izin verir. Elektronik saklamada temel şart, belge okunur hale getirildiğinde özgün içerikle örtüşmesi ve saklama süresi boyunca kayıtlara erişilebilmesidir.
Kayıtların makul sürede okunabilir hale getirilebilmesi gerekir. Eski yazılım formatında tutulan ve yıllar sonra açılamayan bir dosya, yalnız “elektronik arşiv” adı verilerek saklama yükümlülüğünü tam karşılamaz. Sistem teknolojik süreklilik, yedekleme ve erişim planı içermelidir.
Ticari Defter Zayi Belgesi Nedir?
Zayi belgesi, tacirin kanunen saklamakla yükümlü olduğu defter veya belgelerin iradesi dışında kaybolduğunu ya da yok olduğunu mahkeme kararıyla belgelemesine yarayan özel tespit mekanizmasıdır. TTK m.82/7’de düzenlenir.
Zayi belgesi kaybolan defterin yerine yeni defter yaratmaz ve kayıp kayıtların içeriğini yeniden oluşturmaz. İşlevi, belirli defter veya evrakın kanuni saklama süresi içinde irade dışı bir nedenle zayi olduğunun mahkemece tespit edilmesidir.
Bu nedenle “defter bulamıyoruz” demek tek başına yeterli değildir. Tacirin defterleri korumak için gerekli özeni gösterip göstermediği, iddia edilen olayın gerçekten zayi sonucunu doğurup doğurmadığı ve başvurunun 30 günlük sürede yapılıp yapılmadığı incelenir.
Zayi Belgesi İçin Süre 15 Gün mü 30 Gün mü?
Güncel süre 30 gündür. TTK m.82/7’nin ilk halinde süre 15 gün olarak düzenlenmişti. 7417 sayılı Kanun’un 55. maddesiyle 1 Temmuz 2022 tarihinde bu süre 30 güne çıkarıldı. Bu nedenle eski makale, dilekçe ve kanun PDF’lerinde görülen 15 günlük bilgi 2026 mevzuatını yansıtmaz.
Sürenin başlangıcı olayın gerçekleştiği gün değil, tacirin ziyaı öğrendiği tarihtir. Ancak öğrenme tarihi keyfi biçimde ileri sürülemez. Yangın, hırsızlık veya veri kaybının şirket tarafından ne zaman öğrenildiği; olay tutanakları, kurum bildirimleri, sigorta dosyası ve şirket içi kayıtlarla denetlenebilir.
Otuz günlük süre hak düşürücü niteliktedir. Sürenin geçirilmesi halinde mahkeme süre sorununu kendiliğinden dikkate alabilir. Bu nedenle zayi öğrenildiğinde aynı gün olay tutanağı düzenlenmeli, kaybolan defter ve belgeler belirlenmeli ve başvuru takvimi oluşturulmalıdır.
Hangi Olaylarda Zayi Belgesi İstenebilir?
TTK m.82/7 yangın, su baskını, yer sarsıntısı ve hırsızlığı örnek olarak sayar. Maddede kullanılan ifade nedeniyle bu liste kapalı değildir. Tacirin iradesi dışında gerçekleşen ve defter veya belgelerin gerçekten kaybına yol açan benzer olaylar da somut delillere göre değerlendirilebilir.
Sel, deprem, ciddi bina hasarı, yangın, hırsızlık veya bazı ağır teknik olaylar zayi iddiasına konu olabilir. Buna karşılık her bilgisayar arızası, personel hatası veya dosyanın yanlışlıkla silinmesi otomatik olarak zayi belgesi verilmesini gerektirmez.
Tacir TTK m.18/2 uyarınca basiretli iş insanı gibi hareket etmek zorundadır. Belgeleri korumasız ortamda bırakmak, elektronik kayıtları hiç yedeklememek veya şirket arşivini kontrolsüz kişilere teslim etmek gibi özen eksiklikleri başvurunun değerlendirilmesini etkiler.
Hiç tutulmamış defter ile sonradan zayi olan defter aynı değildir. Zayi belgesi, oluşturulmamış veya kanuna aykırı tutulmuş defteri varmış gibi kabul ettirmez. Başvuruda kaybolan defterin türü, ait olduğu dönem, tutulduğu ortam ve zayi olayı somutlaştırılmalıdır.
Zayi Belgesi Hangi Mahkemeden İstenir?
TTK m.82/7 başvuruyu tacirin ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesine bağlar. Ticari defter zayiine ilişkin çekişmesiz nitelikteki başvuruda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.
Talep hasımsız açılır; karşı taraf gösterilmez. Şirketin veya gerçek kişi tacirin bilgileri, ticaret sicili ve işletme adresi, zayi olan defter ve belgeler, hangi dönemlere ait oldukları, olayın nasıl gerçekleştiği, öğrenme tarihi ve deliller dilekçede açıkça gösterilir.
Mahkeme gerekli gördüğü delilleri kendisi de toplatabilir. İtfaiye, polis, savcılık, sigorta şirketi, bina yönetimi veya bilişim firması kayıtları olayın niteliğine göre getirilebilir. Tanık beyanları da somut olaya göre değerlendirilir.
Zayi Belgesi Başvurusunda Hangi Deliller Sunulur?
| Zayi nedeni | Önemli deliller |
|---|---|
| Yangın | İtfaiye raporu, olay yeri tutanağı, sigorta hasar dosyası, fotoğraflar |
| Su baskını / sel | Hasar tespiti, belediye veya itfaiye kaydı, bina yönetimi tutanağı |
| Deprem / bina hasarı | Resmî hasar tespitleri, tahliye veya yıkım kayıtları |
| Hırsızlık | Polis tutanağı, savcılık soruşturması, kamera kayıtları |
| Elektronik veri kaybı | Sunucu logları, bilişim uzmanı raporu, yedekleme kayıtları |
Her olayda aynı belge grubu aranmaz. Esas olan zayi olayının gerçekliğini, öğrenme tarihini ve tacirin gerekli saklama özenini gösterebilmektir.
Zayi Belgesi Ticari Defterlerin İbrazı Bakımından Ne İşe Yarar?
Ticari uyuşmazlıklarda mahkeme TTK m.83 ve HMK hükümleri uyarınca tarafların ticari defterlerini ibraz etmelerine karar verebilir. Defterin zayi olması halinde mahkemece verilmiş zayi belgesi, ibraz edilememe nedeninin hukuken açıklanması bakımından önemli bir belgedir.
Zayi belgesi, kayıp defterdeki bütün kayıtların doğru olduğunu veya ileri sürülen ticari alacağın varlığını kendiliğinden ispatlamaz. Banka kayıtları, faturalar, sözleşmeler, karşı taraf defterleri, e-postalar ve diğer deliller ayrıca değerlendirilir.
Zayi belgesi olmaksızın yalnız “defterler kayboldu” savunmasına dayanılması tacirin ispat durumunu zorlaştırabilir. TTK m.82/7’deki 30 günlük başvurunun temel işlevlerinden biri, saklama süresi içindeki irade dışı kaybı zamanında ve denetlenebilir biçimde belgelendirmektir.
Defter ibrazından kaçınmak ile irade dışı zayi nedeniyle ibraz edememek aynı şey değildir. Mahkeme, zayi belgesini ve olayın koşullarını diğer delillerle birlikte değerlendirir.
Tacir Ölürse veya Şirket Sona Ererse Defterleri Kim Saklar?
TTK m.82/8, gerçek kişi tacirin ölümü halinde mirasçıların; tacirin ticareti terk etmesi halinde kendisinin defter ve kâğıtları kanundaki süre boyunca saklamakla yükümlü olduğunu düzenler.
Mirasın resmî tasfiyesi halinde veya tüzel kişi sona ermişse defter ve kâğıtların on yıl süreyle sulh mahkemesi tarafından saklanması öngörülür. Tasfiye ve sona erme süreçlerinde şirket arşivinin sahipsiz bırakılmaması gerekir.
Birleşme, bölünme veya tür değiştirme gibi yapısal değişikliklerde ticari kayıtların devri ve erişimi TTK’nın ilgili hükümleriyle birlikte planlanmalıdır. Dijital arşiv kullanıcıları, yedekler ve saklama sorumluları işlem sonrasında yeniden belirlenmelidir.
Ticari Defter Arşivi İçin 12 Maddelik Uyum Kontrolü
- TTK m.64 kapsamındaki tüm ticari defterleri envanterleyin.
- TTK m.82/1’deki ticari yazışma ve dayanak belgelerini ayrı gruplandırın.
- Her belge grubu için 10 yıllık saklama bitiş tarihini kaydedin.
- Süre başlangıcını ilgili takvim yılının bitiminden hesaplayın.
- Elektronik arşivin açılabilir ve okunabilir olduğundan emin olun.
- Düzenli yedek alın ve yedeği farklı güvenli ortamda tutun.
- Belge erişimini yetkilendirme ve kayıt sistemiyle yönetin.
- Yangın, sel ve fiziksel hasara karşı arşiv tedbiri alın.
- Zayi olayı meydana gelirse şirket içi tutanak düzenleyin.
- Ziyaı öğrenme tarihinden itibaren 30 günlük sürenin sonunu hesaplayın.
- İtfaiye, polis, sigorta veya bilişim delillerini gecikmeden toplayın.
- Devam eden dava ve inceleme varsa kanuni süre dolsa bile ilgili belgeyi imha etmeyin.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
TTK m.82 Türkiye genelindeki tacirler için uygulanır. Zayi belgesi talebinde ticari işletmenin bulunduğu yer esas alınır. Mersin’de bulunan ticari işletmenin defterleri zayi olmuşsa başvuru Mersin’de görevli asliye ticaret mahkemesinde yapılır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Mersin merkezli çalışır; zayi belgesi ve ticari defter uyuşmazlıklarında olay tutanakları, saklama sistemi, kaybolan dönemler ve 30 günlük süre birlikte incelenir. Şirketler hukuku içerikleri için Ticaret ve Sözleşmeler Hukuku, yönetim kurulu bilgi hakkı için TTK 392 Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı rehberi kullanılabilir.
Ticari Defterlerin Saklanması ve Zayi Belgesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. Ticari defterler kaç yıl saklanır?
TTK m.82/5 uyarınca 10 yıl saklanır.
2. On yıllık süre defter tarihinden mi başlar?
Hayır. TTK m.82/6’ya göre ilgili kaydın veya belgenin oluştuğu takvim yılının bitiminden itibaren başlar.
3. Zayi belgesi için süre kaç gündür?
Güncel süre 30 gündür. 15 günlük eski süre 1 Temmuz 2022’de 30 güne çıkarılmıştır.
4. Otuz günlük süre ne zaman başlar?
Tacirin defter veya belgenin zayi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren başlar.
5. Zayi belgesi talebi kime karşı açılır?
TTK m.82/7 uyarınca başvuru hasımsızdır; davalı gösterilmez.
6. Hangi mahkemeye başvurulur?
Ticari işletmenin bulunduğu yerde görevli asliye ticaret mahkemesine başvurulur.
7. Hırsızlık zayi belgesi sebebi midir?
Evet. TTK m.82/7 hırsızlığı açıkça sayar; olayın ve kaybın belgelenmesi gerekir.
8. Bilgisayar bozulursa otomatik zayi belgesi alınır mı?
Hayır. Veri kaybının irade dışı olması, saklama özeninin gösterilmesi ve olayın delillendirilmesi gerekir.
9. Zayi belgesi kayıp defterdeki kayıtları ispatlar mı?
Hayır. Zayi belgesi kayıp olgusunu belgelendirir; ticari işlemin içeriği diğer delillerle ispatlanır.
10. Eski internet kaynaklarındaki 15 günlük süre kullanılmalı mı?
Hayır. 2026 itibarıyla TTK m.82/7’de süre 30 gündür.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.18, m.64, m.82 ve m.83 ile 7417 sayılı Kanun’un TTK m.82/7’de yaptığı süre değişikliği esas alınarak hazırlanmıştır. Zayi belgesi süresi güncel mevzuata göre 30 gün olarak işlenmiştir.
Yazar: Av. Halil Bakırcı — Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukçu incelemesi: Av. Emirhan Keskin
Hukuk bürosu: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu — Akdeniz/Mersin
Resmî kaynaklar: 6102 sayılı TTK · 7417 sayılı Kanun
Mersin Ofis Konumu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
