Uluslararası Satışta Alıcının Ödemeyi Askıya Alma Bildirimi

Alıcının ödemeyi askıya alma bildirimi hangi işlem için hazırlanır?

Uluslararası mal satışında alıcının ödeme takvimi ile satıcının üretim ve teslim takvimi birbirine bağlı olabilir. Sözleşme kurulduktan sonra satıcının önemli ifa bölümünü yerine getirmeyeceği, CISG m.71’deki nedenlerle anlaşılmışsa alıcı kendi ifasını geçici olarak durdurabilir. Bildirim, kararın hangi ödeme edimini kapsadığını ve somut ifa tehlikesinin hangi kayıtlardan anlaşıldığını satıcıya açıklar.

Bu yazının konusu, alıcının satıcıya karşı satış sözleşmesinden doğan kendi ödeme borcudur. Bankanın bağımsız bir taahhüdü, akreditif ilişkisi veya başka bir finansal işlem için otomatik durdurma talimatı hazırlanmaz. Böyle bir üçüncü kişi ilişkisi varsa kendi sözleşmesi ve uygulanacak kuralları ayrıca incelenmelidir. Satıcıya gönderilen bildirim, bankaya sunulan ayrı işlem talebinin yerini tutmaz.

Askıya alma, alıcının sadece ödemeyi daha geç yapmak istemesine dayanan serbest bir erteleme yolu değildir. Kararlaştırılmış vade, ödeme yöntemi ve satıcının edimi birlikte incelenmelidir. Başvuruda alıcının nakit ihtiyacını karşı tarafın ifa riski gibi yazmak, m.71’in dayanağını oluşturmaz. Somut risk, satıcının ilgili sözleşmedeki önemli borcuna bağlanmalıdır.

Örnek bildirim, satıcı hakkında yapılmamış inceleme sonuçlarını hazır gerekçe olarak içermez. Kullanılacak olgular dosyanın gerçek belgelerinden alınmalıdır. Bir söylenti, genel ekonomik haber veya başka şirketin durumu tek başına belirli satıcının bu sözleşmeyi ifa etmeyeceği sonucu gibi sunulmamalıdır. Bildirim, kanuni şartların gerçekleştiği hukuki değerlendirmeye dayanarak tamamlanmalıdır.

CISG m.71/1’in koşulları nelerdir?

M.71/1-a, ifa kabiliyeti veya kredi değerliliğindeki ciddi yetersizlik nedeniyle karşı tarafın yükümlülüklerinin önemli bir bölümünü yerine getirmeyeceğinin anlaşılmasını düzenler. M.71/1-b ise karşı tarafın ifaya hazırlanırken veya ifa sırasında gösterdiği davranışı esas alır. Maddede iki farklı dayanak bulunduğu için her belge aynı hukuki kategoriye zorla yerleştirilmemelidir.

Alıcının bildirimi hazırlanırken önemli ifa bölümünün ne olduğu somutlaştırılmalıdır. Satıcının hangi malı, hangi miktarda ve hangi zamanda teslim etmesi gerektiği sözleşmeden gösterilir. Antlaşma bu önem için sabit bir yüzde koymaz. Küçük bir açıklama eksikliği ile satışın ticari işlevini etkileyen önemli teslim tehlikesi, aynı nitelendirmeyle yazılmamalıdır.

Koşulların sözleşmenin kurulmasından sonra belirginleşmesi de önemlidir. Alıcının baştan bilerek kabul ettiği bir risk, sonradan öğrenilen yeni olgu gibi sunulamaz. Dosyada sözleşme tarihi, olumsuz bilgi tarihi, öğrenme zamanı ve askıya alma kararı ayrı tutulmalıdır. Daha sonra yazılmış bir raporun olay anında mevcut olduğu iddia edilmemelidir.

Maddenin birincil metni Birleşmiş Milletler Antlaşmalar Serisi’ndeki CISG belgesinde bulunur. M.71 PDF’nin 15’inci sayfasında yer alır. Genel ifa durdurma açıklaması için CISG m.71 kapsamında ifanın askıya alınması rehberini inceleyebilirsiniz. Buradaki form alıcının ödeme edimine yönelik özel bildirimdir.

Antlaşmanın uygulanması bildirimden önce nasıl kontrol edilir?

CISG’nin uygulama alanı m.1 kapsamında değerlendirilir. Tarafların ilgili işyerleri, sözleşmenin niteliği ve uluslararası bağlantı incelenmelidir. Malların bir ülkeden diğerine taşınması, tek başına bütün şartların karşılandığını göstermez. Sözleşmedeki tarafların tam unvanı ve ilgili işyerleri gerçek belgeler üzerinden belirlenmelidir. Fatura adresi ile sözleşmeyle ilgili işyeri her dosyada aynı kabul edilmemelidir.

M.6 kapsamında tarafların Antlaşmayı dışlayan veya hükümlerinin etkisini değiştiren anlaşmaları da okunmalıdır. Sözleşmede ayrı teminat, askıya alma veya ödeme düzeni varsa bunlar incelemenin parçasıdır. Sadece Türk hukuku seçildiği ifadesi ile CISG’nin açıkça dışlandığı anlaşma aynı açıklama değildir. Bildirimin hukuki dayanağı, sözleşme metni görülmeden genel bir form adına göre seçilmez.

Kapsamı değerlendirmek için CISG’nin Türkiye bağlantılı uluslararası satışlara uygulanması rehberi yardımcıdır. Bununla birlikte başvurudaki kapsam açıklaması genel rehberin cümlelerinin kopyalanmasıyla tamamlanmaz. Somut taraflar, satış konusu ve ilgili sözleşme kaydı belirlenmelidir. Bildirim, gerçekten uygulanacak hükme dayanmalıdır.

Durdurulan ödeme nasıl tanımlanmalı?

Ödeme ediminin sözleşme maddesi, tutarı, para birimi, kararlaştırılmış ifa zamanı ve hangi mal grubuna ilişkin olduğu açık yazılmalıdır. İşletmenin bütün açık siparişleri, tek sözleşmedeki risk nedeniyle topluca bildirim kapsamına alınmamalıdır. Birden fazla bağımsız satış varsa her biri için dayanak ayrıca değerlendirilir. Askıya alınan işlem dosyada ayırt edilebilir olmalıdır.

Bildirim, yapılmış ödemeyi geri alma talebiyle karıştırılmamalıdır. Henüz ifa edilmemiş ödeme bakımından geçici durdurma açıklaması ile daha önce verilmiş bedelin iadesi farklı işlemlerdir. Alıcı daha önce ödeme yapmışsa bu kayıt ayrıca gösterilmeli; sanki bütün bedel halen kendi elindeymiş gibi toplam durdurma cümlesi yazılmamalıdır. Gerçek ödeme durumu muhasebe kayıtlarıyla karşılaştırılmalıdır.

Vade bilgisi de dürüstçe aktarılmalıdır. Sözleşmede ödeme zamanı değiştirildiyse son geçerli anlaşma dosyaya alınmalıdır. Eski takvime dayanarak hazırlanmış bir bildirim, gerçek yükümlülüğün kapsamını yanlış gösterebilir. Banka işlem emri, tamamlanan ödeme ve muhasebe kaydı ayrı bilgi kaynaklarıdır. Ödeme yapılıp yapılmadığı belirlenmeden askıya alma kararı kesin olay gibi anlatılmaz.

Derhâl bildirim ve yeterli güvence yükümlülüğü

M.71/3 ifasını askıya alan tarafın karşı tarafa derhâl bildirim yapmasını ister. Madde, alıcının kendi içinde karar alıp satıcıya belirsiz süre haber vermemesine izin vermez. Kararın zamanı ile bildirimin gerçek gönderim kaydı ayrı tutulmalıdır. İşletme içi belge hazırlığı, derhâl bildirim kuralını kendiliğinden kaldıran gerekçe olarak sunulmamalıdır.

Satıcının ifası için yeterli güvence sağlanırsa alıcı ifaya devam etmelidir. Bu sonuç, bildirimin en önemli parçalarından biridir. Ödeme durdurma kararı “artık hiçbir şekilde ödeme yapılmayacak” şeklinde kesin ve sürekli ret beyanına dönüştürülmemelidir. Güvence değerlendirmesi, satıcının yerine getirmeyeceği anlaşılan önemli edim ile bağlantılı yapılmalıdır.

Güvence için maddede tek bir belge türü, sabit tutar veya standart yedi günlük süre yazmaz. Başvuruda belirli bir ticari çözüm önerilebilir; ancak bunun kanunda herkes için zorunlu güvence formu olduğu iddia edilmez. Sunulan güvencenin kapsadığı edim, süre, uygulanabilirlik ve gerçek yetki bilgisi incelenmelidir. Yeterlilik, sadece belgenin adıyla kesinleştirilmez.

Satıcının yeni bilgi veya belge vermesi halinde önceki değerlendirme güncellenmelidir. Daha önce yetersiz bulunan açıklamanın eksikliği sonradan giderilmişse eski ret cümlesi aynen tekrarlanarak dosya kapatılmaz. İfaya dönüş kararı, işletmenin ödeme birimine açıkça aktarılmalıdır. Hukuki değerlendirme ile fiilî ödeme işlemi farklı talimatlarla yürütülmemelidir.

Uluslararası satışta alıcının ödemeyi askıya alma bildirim örneği

Form, m.71 koşullarının somut dosyada gerçekleştiği değerlendirilerek kullanılmalıdır. Köşeli alanlar gerçek bilgilerle tamamlanmalı; 71/1-a veya 71/1-b dayanağı olayın niteliğine göre açıklanmalıdır. Yeterli güvence sağlandığında ifaya devam edilmesi hükmü çıkarılmamalıdır. Bildirim, satıcının sözleşmeyle ilgili yetkili muhatabına yöneltilmelidir.

İfa güvencesi değerlendirmesi nasıl kaydedilir?

Güvence incelemesinde önce ortadan kaldırılması beklenen tehlike tanımlanmalıdır. Satıcının üretim veya teslim kabiliyetiyle ilgili riskte, yalnız alıcının ödeme yapmaya hazır olduğunu gösteren belge sorunu çözmez. Belgeyi sağlayan kişi, kapsanan edim ve belgenin uygulanabilirliği gerçek kayıtla incelenir. Güvence değerlendirmesi, ilgili teslim riskinden bağımsız bir genel ticari itibar görüşüne dönüştürülmemelidir.

Belgenin başka siparişe ait olması veya ilgili ifa zamanını kapsamaması ayrı değerlendirme konularıdır. Yetersiz bulunduysa eksik bölüm somut gerekçeyle yazılmalıdır. Alıcı, güvenceyi değerlendirmeden belirsiz süre ödeme yapmama kararını devam ettirmemelidir. Yeni belge sunulduğunda bu belgenin önceki eksikliği giderip gidermediği ayrıca incelenir. İlgisiz yeni taleplerle ifaya dönüş sürekli engellenmemelidir.

Yeterli güvence sağlandığında ifaya dönüş kararı ilgili ödeme kaydıyla ilişkilendirilmelidir. Hukuki karar verilmişken işletmenin muhasebe biriminde eski durdurma talimatının devam etmesi, ifanın gerçekte sürdürülmediğini gösterir. Dosyada kararın zamanı, uygulamaya gönderildiği birim ve gerçekleşen ödeme kaydı birlikte tutulmalıdır. İşlem takibi, bildirimin geçici niteliğinin fiilen korunmasını sağlar.

Askıya alma, dönme ve zarar istemi neden ayrılmalı?

CISG m.71, geçici ifa durdurmasını düzenler. M.72, ifa tarihinden önce esaslı ihlalin açık olması halinde sözleşmeden dönmeyi ayrı koşullarla ele alır. Bir bildirimin başlığı askıya alma iken sonuç bölümünde koşulsuz ve sürekli sözleşme sonlandırma açıklaması yazılması, işlemin hukuki anlamını karıştırır. Alıcı gerçekten dönme yolunu kullanacaksa o işlemin koşulları ve bildirimi ayrıca hazırlanmalıdır.

Askıya alma bildirimi, zarar miktarını kendiliğinden belirlemez. Doğan zararın kapsamı ve dayanağı farklı incelemeye tabidir. Bu formda henüz gerçekleşmemiş bütün ticari kayıpların kesin alacak gibi yazılması gerekmez. Bildirim, ilgili ifa tehlikesini ve durdurulan ödeme edimini açıklayacak kapsamda tutulmalıdır. Gerçek zarar talebi hazırlanacaksa belge dayanaklarıyla ayrı değerlendirilmelidir.

Satıcının yaptığı kısmi ifa da dosyada görünür olmalıdır. Gerçekten hazırlanmış veya teslim edilmiş mal, hiç ifa yokmuş gibi anlatılmaz. Bu kayıtların önemli ifa bölümüne ve ödeme kapsamına etkisi değerlendirilir. Alıcının lehine olan bilgiler yanında satıcının açıklamaları ve sunduğu dayanaklar da tutulmalıdır. Güncel inceleme, ilk kararın gerekçesini tekrarlamakla sınırlı değildir.

Bildirim ve ek dosyasında son kontrol

Son kontrol sırasında sözleşme kimliği, ödeme alanı, somut olgu ve dayanak ekler karşılaştırılmalıdır. Belge adı yazıldığı halde eklenmemişse bildirimin ek seti tamamlanmalıdır. Karşı tarafa gereksiz üçüncü kişi bilgileri veya sözleşmeyle ilgisiz suçlamalar gönderilmemelidir. Bildirim, belirli ifa riskinin açıklanmasına yönelik işlem metnidir; başka müşterilere açık bir ticari duyuru değildir.

Gönderilen son metin ve eklerin gerçek sürümü korunmalıdır. Taslakta kullanılan bir gerekçe son bildirimden çıkarılmışsa, eski taslak karşı tarafa verilmiş metin gibi saklanmamalıdır. Cevap ve güvenceler aynı sözleşme referansıyla dosyaya alınmalıdır. Eksik sayfalı tarama veya okunmayan ödeme kaydı düzeltilmeden inceleme tamamlandı denilmemelidir. Kararın kaydıyla uygulanan ödeme işlemi birbirine bağlanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Alıcı da CISG m.71’e dayanabilir mi?

Evet. M.71/1 bir tarafın kendi ifasını askıya almasını düzenler. Alıcı da satıcının önemli ifa eksikliğine ilişkin kanuni koşullar gerçekleştiğinde kendi edimi bakımından bu hükme dayanır.

Satıcı hakkında olumsuz haber yeterli midir?

Tek başına genel haber yeterli dayanak olarak yazılmamalıdır. Somut bilgi, m.71’deki neden ve ilgili önemli ifa bölümü arasındaki bağ gerçek kayıtlarla kurulmalıdır.

Askıya alma bildirimi ne zaman yapılır?

M.71/3 derhâl bildirim yapılmasını ister. Maddede herkes için yedi veya otuz günlük standart süre bulunmaz. Karar ile gerçek bildirim zamanı ayrı kaydedilmelidir.

Yeterli güvence verilirse ödeme askıda kalır mı?

M.71/3 yeterli ifa güvencesi sağlandığında ifaya devam edilmesini gerektirir. Gelen güvence incelenmeli ve yeterliyse ifaya dönüş uygulamaya aktarılmalıdır.

Bu bildirim bankanın ödeme taahhüdünü durdurur mu?

Bu form alıcının satış sözleşmesindeki kendi edimine ilişkindir. Bankanın bağımsız taahhüdü ve başka finansal ilişkiler kendi kurallarıyla ayrıca incelenir; otomatik durdurma sonucu yazılmaz.

Askıya alma sözleşmeden dönme midir?

Hayır. M.71 geçici durdurmadır. Sözleşmeden dönme ayrı koşul ve bildirimlere bağlıdır. Formun sonuç bölümüne belirsiz veya sürekli sona erdirme cümlesi eklenmemelidir.

Daha önce ödenen bedel bu formla geri alınır mı?

Gerçekleşmiş ödemenin iadesi farklı bir taleptir. Bu örnek belirli ödeme ifasının askıya alınmasını bildirir. Önceki ödemeler kapsam çizelgesinde ayrı gösterilmelidir.

Tek sözleşmedeki risk bütün siparişleri durdurur mu?

Bağımsız satışlar kendiliğinden toplu kapsam içine alınmaz. Her sözleşmedeki dayanak ve durdurulan edim ayrı belirlenmelidir. Bildirim gerçek sözleşme referansına bağlanmalıdır.

Güvence için tek zorunlu belge türü var mı?

M.71 tek standart güvence belgesi veya sabit tutar belirlemez. Sunulan dayanağın ilgili ifa tehlikesini karşılaması ve yeterliliği somut dosyada değerlendirilir.

Mersin dışındaki uluslararası satış dosyaları incelenebilir mi?

Türkiye genelindeki uluslararası satış dosyaları Mersin’deki ofis üzerinden değerlendirilir. Sözleşme, ödeme ve satıcının ifa kayıtları her dosyada ayrı incelenir.

Mersin’de CISG bildirim hazırlığı

Alıcının askıya alma bildirimi, önemli teslim tehlikesi ile belirli ödeme edimini doğru ilişkilendirmelidir. Hukuki hazırlık için Bakırcı ve Keskin Hukuk Bürosu iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Fiziksel ofis Mersin’dedir; Türkiye genelindeki uluslararası satış dosyalarının değerlendirmesi bu ofisten yürütülür.