Yabancı Kişi Türkiye’de Adli Yardım Alabilir mi? HMK 334-335, Karşılıklılık ve Başvuru | 2026

Türkiye’de taşınmazı, alacağı, miras hakkı veya aile hukuku uyuşmazlığı bulunan yabancı kişiler dava açmak zorunda kaldıklarında ilk masraf kalemleri harç, gider avansı, bilirkişi, keşif ve tebligat giderleridir. Yabancı kişinin ekonomik durumu bu masrafları karşılamaya elverişli değilse “Türk vatandaşı olmadığım için adli yardım alamam” sonucu doğru değildir. HMK m.334 yabancıların adli yardımdan yararlanmasını yasaklamaz; tam tersine özel olarak düzenler ve karşılıklılık şartına bağlar.

Burada mahkemenin verdiği adli yardım ile baronun Avukatlık Kanunu uyarınca sağladığı ücretsiz avukat yardımını birbirinden ayırmak gerekir. Mahkeme adli yardımı yargılama ve takip giderleriyle ilgilidir; baro adli yardımı ise avukatlık hizmeti sağlanmasına yöneliktir. Adalet Bakanlığının resmî adli yardım açıklamasında bu ayrım açıkça belirtilmiştir.

• Yabancı kişi adli yardım isteyebilir mi?
• Mali yetersizlik şartı
• Talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması
• Karşılıklılık şartı nasıl ispatlanır?
• HMK 335 adli yardımın kapsamı
• Başvuru nereye yapılır?
• Yurt dışından hangi belgeler gerekir?
• Baro adli yardımı ile fark
• Ret kararına itiraz
• Uluslararası koruma başvurucuları
• Sık sorulan sorular

Yabancı Kişi Türkiye’de Adli Yardım İsteyebilir mi?

HMK m.334/1, adli yardımdan yararlanabilecek gerçek kişiler için vatandaşlık sınırlaması getirmez. Düzenleme, ekonomik güç ve talebin hukuki niteliği üzerinden iki ana şart kurar. Aynı maddenin üçüncü fıkrası yabancılar için ayrıca karşılıklılık şartını ekler. Bu nedenle yabancı gerçek kişinin başvurusu üç basamakta incelenir: ödeme gücü, talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması ve karşılıklılık.

Yabancı kişinin Türkiye’de yerleşim yeri bulunmaması adli yardım talebine tek başına engel değildir. Türkiye’de görülmekte olan veya açılacak dava, icra takibi ya da geçici hukuki koruma talebi için görevli merciden adli yardım istenebilir. Dosyanın milletlerarası yetki ve görev şartlarının ayrıca mevcut olması gerekir.

Adli yardım, davanın esasını kazanma garantisi değildir. Mahkeme yalnız başvurucunun ekonomik durumunu ve ileri sürülen talebin açıkça temelsiz olup olmadığını ön değerlendirme düzeyinde inceler. Adli yardım verilmesi karşı tarafın esasa ilişkin savunmasını veya mahkemenin nihai kararını bağlamaz.

HMK 334/1’deki Mali Yetersizlik Şartı Nasıl Değerlendirilir?

HMK m.334/1’e göre kişinin, kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden gerekli yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olması gerekir. Kanun mutlak gelir yokluğunu şart koşmaz. Esas ölçüt, somut yargılama giderlerinin kişinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırıp zorlaştırmayacağıdır.

Yabancı başvurucu bakımından yalnız Türkiye’de malvarlığı bulunmadığını gösteren belge yeterli olmayabilir. Kişinin yaşadığı ülkedeki gelir, sosyal yardım, işsizlik, banka, vergi, kira ve aile yükümlülükleri de ekonomik durumun tespitinde önemlidir. Mahkeme, sunulan belgeleri ve gerektiğinde yapılacak araştırmayı birlikte değerlendirir.

Yabancı para cinsinden gelir, tek başına yüksek veya düşük sayılmaz. Gelirin elde edildiği ülkedeki yaşam maliyeti, aile fertlerinin sayısı, düzenli zorunlu giderler ve Türkiye’deki yargılama giderlerinin büyüklüğü somutlaştırılmalıdır. “Yurt dışında yaşıyor, o hâlde maddi durumu iyidir” şeklinde bir varsayım kanundaki ölçütün yerine geçmez.

Talebin “Açıkça Dayanaktan Yoksun Olmaması” Ne Demektir?

HMK m.334/1, ekonomik şartın yanında iddia veya savunmanın açıkça dayanaktan yoksun olmamasını arar. Bu şart, mahkemenin daha başta davanın kesin kazanılacağını tespit etmesi anlamına gelmez. Ama hiçbir hukuki veya maddi temeli bulunmayan, sırf karşı tarafı rahatsız etmek amacıyla ileri sürülen veya dosya kapsamıyla açıkça bağdaşmayan talepler için kamu kaynaklarının kullanılmasını önlemeyi amaçlar.

Başvuruda davanın özeti, temel hukuki dayanak, ana deliller ve talep sonucu anlaşılır biçimde sunulmalıdır. Örneğin yabancı mirasçı Türkiye’deki taşınmazla ilgili tapu kaydı, miras ilişkisini gösteren belge ve dava sebebini; alacaklı ise sözleşme, fatura, ödeme veya borç ilişkisini destekleyen temel belgeleri eklemelidir.

Adli yardım talebi, esas dava dilekçesinin yerine geçmez. Dava şartları, hak düşürücü süreler ve zamanaşımı ayrıca takip edilmelidir. Adli yardım talebinin hazırlanması, süresi yaklaşan asıl hukuki işlemin ihmal edilmesine yol açmamalıdır.

Yabancılarda Karşılıklılık Şartı Nasıl İspatlanır?

HMK m.334/3’ün yürürlükteki hükmü nettir: yabancıların adli yardımdan yararlanabilmesi ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır. Karşılıklılık, Türkiye’de adli yardım isteyen yabancının vatandaşı olduğu devlette Türk vatandaşlarının da benzer biçimde adli yardımdan yararlanabilmesini ifade eder.

Adalet Bakanlığının resmî adli yardım portalına göre karşılıklılık iki veya çok taraflı uluslararası antlaşmalarla ya da ilgili devlette Türk vatandaşlarına bu hakkın fiilen verildiğini gösteren uygulamayla ispatlanabilir. Dolayısıyla Türkiye ile yabancının devleti arasında özel ikili adli yardım anlaşmasının bulunmaması tek başına her durumda karşılıklılık olmadığı anlamına gelmez; çok taraflı sözleşmeler ve fiilî uygulama araştırılmalıdır.

Karşılıklılık dosyasında yabancı mevzuatın resmî metni, ilgili devlet adli yardım kurumlarının güncel açıklamaları, Türk vatandaşlarına uygulanmış karar veya resmî bilgi yazıları kullanılabilir. Yabancı dildeki belgeler HMK m.223 gereğince Türkçe tercümesiyle sunulmalıdır.

Yabancı resmî belgelerin Türkiye’deki usulü için Yabancı Resmî Belge Türk Mahkemesinde Delil Olur mu? rehberi incelenebilir.

HMK 335’e Göre Adli Yardım Neleri Karşılar?

HMK m.335 adli yardım kararının sağlayabileceği imkânları açıkça düzenler. Karar; yapılacak bütün yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet, yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyet, dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken giderlerin devlet tarafından avans olarak ödenmesi ve davanın avukatla takibi gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat teminini sağlayabilir.

Mahkeme, somut ihtiyaca göre bu imkânların tamamı yerine yalnız bir kısmından yararlanılmasına da karar verebilir. Adli yardım hükmün kesinleşmesine kadar devam eder. Sonuçta yargılama giderlerinin kime yükletileceği ve devletçe karşılanan giderlerin geri alınıp alınmayacağı HMK’nın devam eden hükümlerine göre belirlenir.

Adli yardım “mahkeme masrafları tamamen ve sonsuza kadar silinir” şeklinde anlaşılmamalıdır. Kanun özellikle geçici muafiyet ve devletçe avans ödeme sistemini kurar. Davanın sonucu ve kişinin mali durumundaki değişiklikler sonraki aşamalarda önem taşıyabilir.

Adli Yardım Talebi Nereye Yapılır?

HMK m.336’ya göre adli yardım, asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeden istenir. İcra ve iflas takiplerinde talep takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine yöneltilir. Kanun yolu aşamasında ise başvuru ilgili bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay nezdinde yapılabilir.

Adli yardım talebi dava açılırken dava dilekçesi içinde veya ayrı dilekçeyle ileri sürülebilir. Devam eden yargılamada ekonomik durum sonradan bozulmuşsa yine talep gündeme gelebilir. Talepte ekonomik durumu gösteren belgeler ile iddianın veya savunmanın özetini destekleyen evrak sunulmalıdır.

Yurt dışındaki kişi başvuruyu usulüne uygun vekâletnameyle avukat aracılığıyla takip edebilir. Vekâletnamenin Türkiye’de kullanılabilir şekilde düzenlenmesi için konsolosluk veya yabancı noter/apostil/tercüme yolu, belgenin düzenlendiği ülkeye göre belirlenir. Genel işlem planı Yurt Dışındaki Müvekkiller sayfasında yer almaktadır.

Yurt Dışında Yaşayan Yabancı Hangi Belgeleri Sunmalıdır?

Her ülke için tek belge listesi yoktur; ancak mali durumun ve karşılıklılığın somutlaştırılması gerekir. Aşağıdaki belgeler dosyanın niteliğine göre kullanılabilir:

1. Pasaport ve güncel vatandaşlık belgesi.
2. Yaşanılan ülkedeki adres/ikamet belgesi.
3. İşsizliği veya çalışmayı gösteren kayıt.
4. Maaş bordrosu, emeklilik veya sosyal yardım belgesi.
5. Vergi dairesi gelir kaydı veya gelir bulunmadığına ilişkin resmî belge.
6. Banka hesap hareketleri.
7. Kira sözleşmesi ve zorunlu barınma giderleri.
8. Bakmakla yükümlü olunan aile fertlerini gösteren belgeler.
9. Sağlık, eğitim veya zorunlu borç giderlerini gösteren evrak.
10. Karşılıklılığı gösteren uluslararası sözleşme, mevzuat veya resmî uygulama belgesi.
11. Asıl davanın açıkça dayanaksız olmadığını gösteren temel deliller.
12. Yabancı dildeki belgelerin Türkçe tercümeleri.

Yabancı resmî belgelerin apostil/tasdik gerekliliği belge türüne ve uygulanabilir milletlerarası sözleşmeye göre ayrıca kontrol edilmelidir. Her ekonomik belgenin apostilli olması zorunlu şeklinde genel bir kural kurulamaz; mahkemenin belgenin kaynağı ve güvenilirliği bakımından istediği şekil dikkate alınır.

Mahkeme Adli Yardımı ile Baro Adli Yardımı Aynı mı?

Hayır. Adalet Bakanlığının resmî adli yardım açıklamasına göre baroların verdiği adli yardım, esasen ücretsiz avukatlık hizmetinden yararlanmayı sağlar; yargılama harç ve giderlerinden muafiyet için mahkemeden HMK kapsamında adli yardım istenmelidir.

Yabancı kişi hem barodan avukatlık yardımı hem mahkemeden yargılama giderleri bakımından adli yardım isteyebilir; her kurum kendi şartlarını ve belge sistemini uygular. Baro başvurusunun kabulü mahkemenin adli yardım kararını otomatik doğurmaz. Aynı şekilde mahkemenin gider muafiyeti kararı her durumda barodan belirli bir avukat atanması anlamına gelmez.

Yurt dışında yaşayan ve kendi avukatıyla takip yapan kişi bakımından mahkeme adli yardımı, özellikle yüksek bilirkişi, keşif, yurt dışı tebligat veya takip giderleri nedeniyle önem taşıyabilir. HMK m.335’teki kapsam somut dosyanın ihtiyaçlarına göre talep edilmelidir.

Adli Yardım Talebi Reddedilirse Ne Yapılır?

HMK m.337 uyarınca adli yardım talebinin reddine ilişkin kararda sunulan bilgi ve belgelerin neden yeterli görülmediği açıklanmalıdır. Ret kararına karşı, tebliğden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek itiraz edilebilir. İtiraz, kanunda öngörülen başka bir mahkeme/daire tarafından incelenir.

İtiraz dilekçesinde ilk başvurudaki eksiklik giderilmeli, mahkemenin hangi belgeyi neden yetersiz bulduğu ayrı ayrı cevaplanmalıdır. Özellikle karşılıklılık yönünden ret verilmişse ilgili devlet mevzuatı, milletlerarası sözleşme veya fiilî uygulamayı gösteren yeni ve güvenilir belge sunulması önemlidir.

Ret kararından sonra ekonomik durumda ciddi değişiklik olması veya yeni delil ortaya çıkması hâlinde HMK’nın izin verdiği ölçüde yeniden talep değerlendirmesi gündeme gelebilir. Ancak süreye bağlı asıl dava veya kanun yolu işlemleri adli yardım sürecine güvenilerek kaçırılmamalıdır.

Uluslararası Koruma Başvurucularında Karşılıklılık Her Zaman Aranır mı?

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, uluslararası koruma başvurucuları ve statü sahipleri için özel avukatlık yardımı düzenlemeleri içerir. Adalet Bakanlığının adli yardım açıklamasında, avukatlık ücretlerini karşılayamayan başvuru sahibi ve uluslararası koruma statüsü sahibine 6458 sayılı Kanun kapsamındaki iş ve işlemlerle ilgili yargısal başvurularda Avukatlık Kanununun adli yardım hükümlerine göre hizmet sağlanabileceği ve bu özel sistemde karşılıklılık aranmadığı belirtilmektedir.

Bu özel düzenleme, HMK kapsamında mahkeme giderlerinden muafiyet ile Avukatlık Kanunu kapsamında avukat yardımının aynı şey olduğu anlamına gelmez. Hangi adli yardım türünün talep edildiği ve 6458 sayılı Kanundaki özel düzenlemenin somut dosyaya uygulanıp uygulanmadığı ayrı değerlendirilmelidir.

2024 AYM İptali Sonrası HMK 334’ün Güncel Metni Neden Önemli?

HMK m.334/2’de kamuya yararlı dernek ve vakıflara ilişkin düzenleme, Anayasa Mahkemesinin 24.09.2024 tarihli E.2024/78, K.2024/164 sayılı kararıyla iptal edilmiş ve iptal hükmü 21 Ağustos 2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle 2026 yılında eski metni kopyalayan kaynaklara dayanarak m.334/2’nin hâlen yürürlükte olduğunu varsaymak doğru değildir.

Yabancı gerçek kişiler bakımından ise m.334/1 ve m.334/3 yürürlüktedir. Bu yazının konusu bakımından temel üçlü değerlendirme ekonomik yetersizlik, talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması ve karşılıklılıktır. Güncel mevzuat kontrolünün yapılması özellikle otomatik veya eski içerikten türetilen hukuk yazılarındaki hataları önler.

Sık Sorulan Sorular

1. Türk vatandaşı olmayan biri Türkiye’de ücretsiz dava açabilir mi?

Yabancı, HMK m.334 koşulları ve karşılıklılık şartı gerçekleşirse mahkemeden adli yardım alabilir. Karar, HMK m.335 kapsamındaki giderler bakımından muafiyet veya devletçe avans sağlanmasına imkân verebilir.

2. Yabancı için karşılıklılık şartı zorunlu mu?

HMK m.334/3 gereğince yabancıların adli yardımdan yararlanması ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır; özel kanun ve uluslararası koruma düzenlemeleri saklıdır.

3. Karşılıklılık sadece ikili anlaşmayla mı ispatlanır?

Hayır. Adalet Bakanlığına göre iki veya çok taraflı uluslararası anlaşmalar ya da yabancı devlette Türk vatandaşlarına adli yardım verildiğini gösteren fiilî uygulama karşılıklılığı gösterebilir.

4. Yurt dışında maaş alan yabancı adli yardım alamaz mı?

Gelir sahibi olmak tek başına engel değildir. HMK m.334/1, yargılama giderlerini kişinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan ödeme gücüne bakar.

5. Adli yardım avukat ücretini de kapsar mı?

HMK m.335 şartlarıyla davanın avukatla takibi gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini kararı verilebilir. Baro adli yardımı ise ayrı sistemdir.

6. Baro adli yardımı alınca mahkeme harcı otomatik kalkar mı?

Hayır. Baro adli yardımı ücretsiz avukatlık hizmetine; mahkemenin HMK kapsamındaki adli yardım kararı yargılama ve takip giderlerine ilişkindir.

7. Adli yardım icra takibinde istenebilir mi?

Evet. HMK m.334 ve m.335, takip giderlerini ve icra takibini de kapsar. Başvuru takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine yöneltilir.

8. Adli yardım ihtiyati hacizde istenebilir mi?

HMK m.334 geçici hukuki koruma taleplerini kapsar. Somut ihtiyati haciz/talep şartları ve teminat rejimi ayrıca değerlendirilir.

9. Yabancı belgeleri Türkçeye çevirmek gerekir mi?

HMK m.223 gereğince yabancı dilde belgeye dayanan taraf tercümesini de sunmak zorundadır. Mahkeme resmî tercüme isteyebilir.

10. Adli yardım talebi reddedilirse itiraz süresi nedir?

HMK m.337 uyarınca ret kararının tebliğinden itibaren bir hafta içinde itiraz edilebilir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →